Xóa nhà tạm bợ Thái Nguyên: từ con số 6.032 hộ đến mục tiêu 5.919 mái ấm
Chương trình xóa nhà tạm bợ Thái Nguyên là một kế hoạch hỗ trợ nhà ở nông thôn quy mô lớn, tập trung thay thế nhà tạm, nhà dột nát và hỗ trợ các hộ không có nhà ở ổn định bằng những căn nhà kiên cố, qua đó gắn cải thiện an sinh xã hội với tiêu chuẩn nông thôn mới và phát triển nông thôn bền vững.
Theo rà soát đến ngày 29/9, toàn tỉnh có 6.032 hộ đang sống trong nhà tạm bợ, nhà dột nát hoặc không có nhà, phải ở nhờ người thân. Trong số này, 3.565 hộ là hộ nghèo, cận nghèo, chiếm 59,1%. Đáng chú ý, 5.919 hộ (98,12%) có nhu cầu hỗ trợ nhà ở, chỉ 113 hộ không đăng ký hỗ trợ. Đây không còn là vài trường hợp lẻ tẻ, mà là một cuộc “đại phẫu” về chỗ ở nông thôn. Một câu chuyện điển hình là gia đình bà Dương Thị Bó ở xóm Đồng Ang, xã Phú Bình, được chính quyền vận động tổ chức, cá nhân xây tặng căn nhà kiên cố, thay cho căn nhà tạm bợ trước đây.
Chiến lược hỗ trợ nhà ở nông thôn: ưu tiên miền núi, cách làm theo giai đoạn
Điểm đáng bàn của chương trình hỗ trợ nhà ở nông thôn lần này là cách Thái Nguyên chọn ưu tiên và phân kỳ. Các hộ cần hỗ trợ chủ yếu tập trung ở vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi hạ tầng còn thiếu và khả năng tự huy động nguồn lực của người dân rất hạn chế. Nếu không có một chiến lược đủ quyết liệt, nhà tạm bợ sẽ tiếp tục là “vết gãy” trong bức tranh phát triển nông thôn bền vững.
Trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu hỗ trợ gồm 4.903 hộ xây mới (82,83%) và 1.016 hộ sửa chữa nhà. Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2028 hỗ trợ 100% hộ đủ điều kiện, với 5.462 hộ (4.497 xây mới, 965 sửa chữa). Riêng các xã vùng căn cứ cách mạng cũ, có 1.130 hộ được ưu tiên xóa nhà tạm, phấn đấu hoàn thành hỗ trợ cho 595 hộ trước ngày 31/1/2027, 535 hộ còn lại sẽ được xem xét trong giai đoạn 2027-2030. Giai đoạn 2029-2030, tỉnh tiếp tục hỗ trợ 457 hộ còn lại, gồm 406 hộ xây mới và 51 hộ sửa chữa, đồng thời xử lý các trường hợp phát sinh. Đây là lộ trình rõ ràng, nhưng sẽ là phép thử lớn về tổ chức thực hiện.
Từ mái nhà đến tiêu chuẩn nông thôn mới: vì sao nhà ở là “tiêu chí nền”
Không thể nói đến tiêu chuẩn nông thôn mới nếu người dân vẫn sống trong nhà tạm bợ. Thái Nguyên đặt mục tiêu có 15 xã đạt chuẩn nông thôn mới trong năm, và đang dồn lực tháo gỡ khó khăn, nâng cao trách nhiệm các cấp, ngành, phát huy lợi thế từng địa phương để bảo đảm tiến độ gắn với chất lượng và tính bền vững. Nhà ở kiên cố không chỉ là chỗ trú mưa nắng, mà là điều kiện để người dân yên tâm đầu tư sản xuất, cho con đến trường, tiếp cận dịch vụ y tế, văn hóa.
Hiện 15 xã đăng ký đạt chuẩn đã hoàn thành từ 28 đến 44/47 chỉ tiêu và đạt từ 2 đến 7/10 tiêu chí nông thôn mới. Tuy nhiên, Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu cao hơn về kinh tế, xã hội, môi trường, chuyển đổi số và chất lượng cuộc sống. Hệ thống văn bản hướng dẫn từ trung ương lại ban hành chậm, thiếu đồng bộ, khiến văn bản triển khai của tỉnh cũng bị kéo lùi tiến độ. Trong bối cảnh đó, việc gắn chương trình xóa nhà tạm bợ với lộ trình hoàn thành tiêu chí nông thôn mới là lựa chọn hợp lý: giải quyết “gốc” về an sinh, đồng thời tạo nền tảng để các tiêu chí khác như thu nhập, giáo dục, y tế được nâng lên.
Tác động thực tế: từ căn nhà mới đến sinh kế và thu nhập
Một chương trình xóa nhà tạm bợ chỉ có ý nghĩa khi đời sống người dân thực sự thay đổi. Thực tế cho thấy, cùng với nhà ở, nhiều địa phương đã kết hợp hỗ trợ sinh kế: xây nhà mới, cấp giống cây trồng, vật nuôi, giúp hộ nghèo cải thiện cuộc sống. Đây là cách tiếp cận đúng: nhà vững, sinh kế tốt thì người dân mới thoát nghèo bền vững, không quay lại cảnh nhà dột, nợ nần.
Việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, quản lý, quảng bá sản phẩm đang góp phần tăng giá trị nông sản, tạo việc làm và cải thiện thu nhập cho người dân. Khi nhà ở ổn định, người dân có điều kiện tham gia các mô hình sản xuất mới, học nghề, liên kết tiêu thụ. Các xã được khuyến khích gắn hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới với phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Nói cách khác, mỗi căn nhà kiên cố là một “nền móng” cho chuỗi mục tiêu lớn hơn: phát triển nông thôn bền vững, không chỉ đẹp trên giấy mà hiện hữu trong từng bữa ăn, giấc ngủ của người dân.
Thách thức và điều kiện để Thái Nguyên hoàn thành mục tiêu 2030
Dù lộ trình đã khá rõ, khả năng hoàn thành mục tiêu xóa nhà tạm bợ cho 5.919 hộ vẫn phụ thuộc vào ba yếu tố: nguồn lực, tổ chức thực hiện và sự tham gia của người dân. Về nguồn lực, tỉnh đã và đang huy động các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, cá nhân tham gia hỗ trợ, đặc biệt ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, nếu chỉ trông chờ vào ngân sách và tài trợ, chương trình dễ rơi vào tình trạng “đầu năm rầm rộ, cuối năm hụt hơi”.
Về tổ chức, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các sở, ngành, chính quyền địa phương bám sát địa bàn, chủ động phối hợp, kịp thời hướng dẫn và tháo gỡ vướng mắc để hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Đồng thời, nếu không hoàn thành do nguyên nhân chủ quan, tập thể, cá nhân liên quan phải chịu trách nhiệm. Đây là thông điệp cần thiết để tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”. Cuối cùng, vai trò chủ thể của người dân phải được phát huy: người dân tham gia lựa chọn mô hình, giữ gìn môi trường, xây dựng đời sống văn hóa, sử dụng hiệu quả căn nhà mới và nguồn hỗ trợ. Nếu ba yếu tố này được giữ vững, mục tiêu xóa nhà tạm bợ không chỉ khả thi mà còn trở thành cú hích cho một mô hình nông thôn mới thực chất, bền vững.
