Gan và mắt: khi đôi mắt là tấm gương phản chiếu lá gan
Dấu hiệu gan ở mắt là tập hợp những biểu hiện như vàng mắt, khô mắt, đỏ mắt hay nhìn mờ, xuất hiện do rối loạn chuyển hóa và giải độc của gan, thường bị nhầm với mệt mỏi hoặc thay đổi thời tiết nhưng có thể là tín hiệu sớm của bệnh gan âm thầm. Gan và đôi mắt có mối liên hệ chặt chẽ hơn chúng ta tưởng: khi chức năng gan suy giảm, bất thường ở mắt thường xuất hiện sớm, trong khi các cơ quan khác còn chưa “lên tiếng”. Đa số trường hợp nhiễm virus viêm gan B, viêm gan B mạn tính, gan nhiễm mỡ lại có dấu hiệu mờ nhạt hoặc không có dấu hiệu rõ ràng. Vì thế, coi nhẹ thay đổi ở mắt là cách bạn tự bỏ lỡ cơ hội phát hiện sớm gan và ngăn bệnh tiến triển nặng.
5 dấu hiệu ở mắt dễ tưởng do thời tiết nhưng có thể là tiếng kêu của gan
Nếu bạn hay đổ lỗi mắt khó chịu cho điều hòa, gió mùa hay thức đêm, đã đến lúc phải thận trọng hơn. Khi gan rối loạn chuyển hóa bilirubin, lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng là dấu hiệu điển hình cảnh báo rối loạn chức năng gan, thường gặp ở viêm gan, xơ gan hoặc bệnh lý gan mật. Khô mắt kéo dài, cảm giác rát, cộm dù đã nghỉ ngơi, tra nước mắt nhân tạo cũng không đỡ có thể liên quan đến rối loạn hấp thu vitamin A do bệnh gan mạn tính. Nhìn mờ, đặc biệt giảm thị lực về đêm, khó thích nghi khi vào chỗ tối cũng có thể liên quan đến thiếu vitamin A ở người bệnh gan, dù đây không phải triệu chứng đặc hiệu. Đỏ mắt, kích ứng tái phát nhiều lần kèm vàng mắt, mệt mỏi, chán ăn, nước tiểu sẫm màu lại càng đáng nghi ngờ hơn.
Bạn nên nhớ: các chuyên gia nhấn mạnh những biểu hiện như khô mắt, nhìn mờ, mắt đỏ hay quầng thâm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và không thể dùng để tự chẩn đoán bệnh gan. Nhưng nếu các triệu chứng này kéo dài, lặp đi lặp lại, đặc biệt đi kèm vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hay mệt mỏi kéo dài, việc tiếp tục coi đó là “do thời tiết” là thái độ chủ quan nguy hiểm; bạn cần đi khám sớm để loại trừ bệnh gan và các bệnh lý mắt khác.
Bệnh gan âm thầm: vì sao gan tổn thương nặng mà bạn vẫn thấy “ổn”
Nhiều người chỉ đi khám khi mắt vàng rõ, bụng to, sụt cân – lúc đó gan thường đã bị tổn thương nặng. Thực tế, đa số trường hợp nhiễm virus viêm gan B, viêm gan B mạn tính, gan nhiễm mỡ… thường có dấu hiệu mờ nhạt, hoặc không có dấu hiệu. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém, nước tiểu sẫm màu hoặc thậm chí hoàn toàn không có biểu hiện bất thường. Điều đáng sợ là gan có khả năng bù trừ rất lớn, vì vậy bạn vẫn sinh hoạt gần như bình thường dù tổn thương gan đã tiến triển. Một người đàn ông 56 tuổi chỉ vì chán ăn, mệt và nước tiểu sẫm mà đi xét nghiệm thì phát hiện HBsAg dương tính 1,914 COI, được chẩn đoán viêm gan B mạn tính kèm gan nhiễm mỡ độ I. Đó là minh chứng rõ ràng rằng “lá gan không biết kêu đau”, nên bạn càng không được chờ đau mới đi khám.
Phát hiện sớm gan: từ đôi mắt đến phòng khám, đừng dừng ở việc tự đoán bệnh
Nhận ra dấu hiệu gan ở mắt chỉ là bước đầu; bước quan trọng hơn là chủ động kiểm tra sức khỏe gan bài bản. Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện “kẻ giết người thầm lặng” ngay từ giai đoạn sớm, khi việc điều trị còn đơn giản và hiệu quả. Để đánh giá chính xác chức năng gan, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm men gan (AST, ALT), bilirubin, siêu âm gan hoặc các kiểm tra chuyên sâu khác nếu cần. Những người mắc viêm gan B/C, gan nhiễm mỡ, thường xuyên dùng rượu bia, có người thân mắc bệnh gan, thừa cân, béo phì hoặc trên 40 tuổi càng phải kiểm tra sức khỏe gan định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. Theo một hệ thống y tế, chương trình ưu đãi “Bảo vệ lá gan khỏe mạnh” hưởng ứng Ngày Viêm gan Thế giới (28/7) được triển khai từ nay đến 15/8/2026 tại 4 cơ sở khám chữa bệnh ở Hà Nội. Đây là lời nhắc rằng cơ hội phát hiện sớm gan luôn có, vấn đề là bạn có đi kiểm tra hay tiếp tục chờ đợi.
Khi nào cần đi khám ngay và nên thay đổi điều gì từ hôm nay?
Nếu bạn nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu sau kéo dài trên vài tuần, đặc biệt xuất hiện đồng thời, hãy đi khám gan mật và mắt càng sớm càng tốt: lòng trắng mắt vàng; khô mắt hoặc đỏ mắt tái phát dù đã nghỉ ngơi; nhìn mờ, giảm thị lực về đêm; mệt mỏi vô cớ, chán ăn; nước tiểu sẫm màu. Đừng tự uống “thuốc bổ gan” hay nhỏ mắt vô tội vạ – thói quen này chỉ khiến bạn trì hoãn chẩn đoán đúng. Điều đáng tiếc là nhiều người viêm gan B đã được chẩn đoán nhưng bỏ tái khám, tự dừng thuốc; đến khi mệt mỏi, chán ăn hoặc men gan tăng mới quay lại thì bệnh đã tiến triển thành xơ gan, thậm chí ung thư gan. Từ hôm nay, việc của bạn không phải là thuộc lòng tên bệnh, mà là tập lắng nghe những thay đổi nhỏ ở mắt và cơ thể, kiểm tra y khoa khi cần và duy trì khám định kỳ để không trả giá vì sự chủ quan.
