Đề xuất thi hai môn thay cho ba bài thi
Thi tuyển lớp 10 bằng hai môn là phương án trong dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, theo đó thí sinh làm bài Toán và Ngữ văn thay vì ba bài thi như hiện nay. Đây là thay đổi đáng chú ý, nhưng ý nghĩa của nó không nên chỉ được đo bằng số môn được lược bớt: câu hỏi quan trọng hơn là kỳ thi có còn chi phối quá sâu việc học ở bậc trung học cơ sở hay không. Sáng 23/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo thông tư để lấy ý kiến, trong đó đề xuất phương án thi tuyển lớp 10 với môn Toán và Ngữ văn. Thời gian làm bài dự kiến là 120 phút với Ngữ văn, còn Toán từ 90 đến 120 phút; nội dung không vượt yêu cầu cần đạt của chương trình trung học cơ sở.
Giảm áp lực không đồng nghĩa hạ thấp mục tiêu học tập
Lý do thuyết phục nhất cho phương án thi hai môn là hạn chế tình trạng học sinh dồn sức vào môn thi được công bố, rồi xem các môn còn lại như phần việc thứ yếu. Khi một kỳ thi quyết định cơ hội vào trường công lập, môn thi có thể vô tình trở thành tín hiệu định hướng cách học và cả lựa chọn nghề nghiệp sau này. Giảm áp lực thi vì thế cần được hiểu rộng hơn việc bớt một bài làm: đó là giảm sức ép khiến học sinh học để vượt cửa ải thay vì khám phá năng lực. Ngày 28/10, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, nói đề xuất nhằm giảm áp lực, bảo đảm cơ hội học tập và hướng tới giáo dục toàn diện. Theo ông, việc quy định môn thi có thể khiến học sinh tập trung vào các môn đó, ảnh hưởng đến lựa chọn ngành nghề tương lai.
Quyền được học cần đi cùng nhiều lối tiếp nhận
Một kỳ thi nhẹ hơn chỉ giải quyết được một phần bài toán nếu mọi địa phương vẫn phải tổ chức thi theo cùng một cách. Dự thảo cho phép tiếp nhận vào lớp 10 bằng xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai; địa phương lựa chọn phương thức theo số học sinh đăng ký, chỉ tiêu, khả năng tiếp nhận và điều kiện thực tế. Đây là hướng đi hợp lý: nơi có thể xét tuyển không nên tạo thêm một cuộc đua không cần thiết, còn nơi phải thi cần công khai kế hoạch trước hạn đăng ký để gia đình chủ động. Bối cảnh cũng đang thay đổi. Theo ông Tài, trong một năm, tỷ lệ học sinh sau lớp 9 vào lớp 10 tăng từ 75% lên hơn 80%; một số địa phương đạt 95%, thậm chí 97%. Khi nhiều nơi chuyển sang xét tuyển học bạ, số em phải thi có thể giảm, nhưng điều đó càng đòi hỏi tiêu chí và phương án tiếp nhận rõ ràng, công bằng.
Đích đến phải là học toàn diện, không phải kỳ thi nhẹ hơn trên giấy
Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến dự thảo đến hết ngày 1/11. Sau đó, cách thực hiện sẽ phụ thuộc kế hoạch tiếp nhận do ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt và công khai trước thời hạn đăng ký. Vì vậy, phụ huynh và học sinh cần theo dõi phương án cụ thể tại địa phương, thay vì mặc định mọi nơi đều tổ chức cùng một kỳ thi. Thi lớp 10 với môn Toán Ngữ văn có thể là bước giảm áp lực thiết thực, nhưng không tự động tạo ra giáo dục toàn diện. Nếu đánh giá học sinh vẫn đặt nặng điểm thi, áp lực có thể chuyển sang hai môn còn lại mà không biến mất. Giá trị của đề xuất nằm ở thông điệp: kỳ thi là công cụ tuyển sinh trong những trường hợp cần thiết, không phải mục tiêu cuối cùng của việc học. Muốn bảo đảm cơ hội và phát triển năng lực, địa phương cần chọn phương thức phù hợp, còn nhà trường cần giúp học sinh học rộng thay vì chỉ luyện thi.
