Thi lớp 10 hai môn: cải cách tối giản nhưng đầy hệ quả
Thi lớp 10 hai môn là đề xuất mới trong dự thảo quy chế tuyển sinh lớp 10, theo đó kỳ thi vào trường THPT công lập sẽ chỉ còn thi Toán, Ngữ văn thay vì ba môn như trước đây; sự thay đổi này nhằm tối giản bài thi, tinh gọn quy trình xét tuyển nhưng đồng thời làm dịch chuyển áp lực học tập lên hai môn cốt lõi và buộc phụ huynh, học sinh phải xây lại toàn bộ chiến lược ôn luyện để thích ứng với cách tuyển sinh lớp 10 mới. Ở Điều 15 của dự thảo, Bộ GD-ĐT quy định kỳ thi vào THPT công lập chỉ gồm hai môn Toán và Ngữ văn, trong đó bài thi Ngữ văn dự kiến 120 phút, Toán từ 90–120 phút. Hiện tại, theo Thông tư 30, kỳ thi vẫn gồm ba bài: Ngữ văn, Toán và một môn thứ ba do địa phương chọn. Việc Bộ xin ý kiến các cơ sở giáo dục cho thấy đây không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là một bước cải cách kỳ thi lớp 10 gắn với chủ trương phân cấp, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong tuyển sinh.
Áp lực giảm hay chuyển hướng? Góc nhìn phụ huynh và nhà trường
Ở phía phụ huynh, tâm lý nhẹ nhõm là phản ứng đầu tiên khi nghe tin thi lớp 10 chỉ còn hai môn. Một môn thi bị cắt đồng nghĩa con cái ít phải học thêm, gia đình bớt chi phí, thời gian, và học sinh có thêm khoảng nghỉ để tập trung vào thi Toán Ngữ văn. Nhiều cha mẹ ủng hộ vì con từng bị “ngợp” khi phải ôn ba môn cùng lúc, nhất là những em học lực không đều giữa các môn. Tuy vậy, các nhà giáo lại cảnh báo nguy cơ áp lực bị nén lại, không phải biến mất. Khi kỳ thi chỉ còn hai bài, trường sẽ dồn tiết, tăng cường luyện đề Toán, Văn; học sinh buộc phải nâng điểm hai môn này để cạnh tranh suất vào công lập. English từng là phao cứu sinh với nhiều em vì đề dễ, thời gian thi ngắn, giúp kéo tổng điểm; việc loại bỏ nó khỏi bài thi có thể khiến cơ hội “gỡ điểm” thu hẹp. Cải cách kỳ thi lớp 10 vì thế không tự động tạo ra một kỳ thi nhẹ nhàng, mà đang dịch chuyển sức ép sang hai môn nền tảng.
Toán – Ngữ văn trở thành đấu trường chính: chiến lược ôn tập phải thay đổi
Khi kỳ thi lớp 10 mới thu hẹp về hai môn, Toán và Ngữ văn không chỉ là môn bắt buộc mà trở thành đấu trường chính quyết định tấm vé vào công lập. Về phía trường, khả năng tăng cường các tiết luyện đề, phân loại lớp ôn thi theo năng lực hai môn này là rất rõ, bởi đó là cách dễ nhất để nâng mặt bằng điểm đầu vào. Về phía học sinh, chiến lược ôn tập phải chuyển trọng tâm: tăng thời lượng luyện đề tổng hợp, rèn kỹ năng quản lý thời gian với bài Ngữ văn 120 phút và bài Toán có thể kéo dài tới 120 phút. Các em từng trông chờ điểm tiếng Anh để kéo tổng điểm cần xác định lại “mũi nhọn” học tập; nếu mạnh Toán, Văn thì đây là cơ hội, còn nếu hai môn này là điểm yếu, rủi ro bị tụt lại sẽ cao hơn. Cách phân bổ thời gian ôn thi cũng phải điều chỉnh: thay vì chia đều cho ba môn, học sinh nên đặt ngưỡng điểm mục tiêu rõ ràng cho từng môn và xây kế hoạch ôn tập chi tiết theo tuần, tránh dồn toàn bộ công sức vào nước rút cuối lớp 9.
Nguy cơ tụt hậu của tiếng Anh và bài toán chuẩn đầu ra
Một hệ quả khó tránh là tiếng Anh có thể bị “ra rìa” trong mắt nhiều học sinh nếu không còn nằm trong bài thi lớp 10. Với những địa phương đang chủ trương đưa tiếng Anh thành ngoại ngữ thứ hai trong nhà trường, việc bỏ môn này khỏi kỳ thi bị xem là bước lùi, đi ngược bối cảnh hội nhập, vì động lực học sẽ giảm. Khi kỳ thi chỉ đo lường qua thi Toán Ngữ văn, công cụ đánh giá năng lực ngoại ngữ ở ngưỡng đầu vào THPT sẽ yếu đi, trong khi tiếng Anh vẫn là môn quan trọng trong chương trình cấp ba. Nguy cơ là học sinh bớt đầu tư ngay từ THCS, dẫn tới lỗ hổng kỹ năng ở bậc học cao hơn. Ngược lại, nếu kỳ thi quá tập trung vào Toán, Văn, chuẩn đầu ra hai môn này có thể được đẩy lên, tạo lợi thế về tư duy logic và năng lực ngôn ngữ cho học sinh bước vào giai đoạn định hướng nghề nghiệp. Câu hỏi đặt ra là làm sao duy trì động lực học tiếng Anh song song với việc tối ưu quy trình tuyển sinh, thay vì để môn này bị bỏ quên trong thực tiễn lớp học.
Từ cải cách kỳ thi lớp 10 đến chiến lược dài hạn của gia đình
Bộ GD-ĐT xây dựng dự thảo quy chế tuyển sinh mới trong bối cảnh đổi mới mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng phân cấp, chuyển đổi số và cải cách thủ tục trong giáo dục. Nếu được thông qua, việc thi lớp 10 hai môn sẽ là thay đổi lớn, tác động trực tiếp đến lựa chọn học thêm, lộ trình học lực và tâm lý của học sinh THCS. Gia đình vì thế cần nhìn kỳ thi này như một phần trong kế hoạch dài hạn, không chỉ là cuộc “chạy nước rút” lớp 9. Một mặt, hãy tận dụng việc kỳ thi gọn lại để giảm ôn luyện tràn lan, dành thời gian cho con nghỉ ngơi, đọc sách, phát triển kỹ năng. Mặt khác, đừng buông lỏng các môn không thi, đặc biệt là tiếng Anh, vì đó là năng lực sống còn trong giai đoạn hội nhập. Lựa chọn khôn ngoan không phải là học ít đi, mà là học có trọng tâm: xây nền tảng Toán, Ngữ văn đủ vững để giảm áp lực thi cử, đồng thời duy trì đều đặn các năng lực khác để con không bị “lệch” khi bước vào cấp học mới.
