Từ dự án giao thông trọng điểm đến biểu tượng đô thị mới
Cầu Trần Hưng Đạo là dự án cầu vượt sông Hồng có tổng chiều dài tuyến khoảng 4,18km, phần cầu chính dài 870m chia thành 6 nhịp, kết nối khu vực ngã 5 Trần Hưng Đạo – Trần Thánh Tông với đường Nguyễn Sơn, được định vị như một công trình giao thông trọng điểm đồng thời là biểu tượng mới của không gian đô thị trung tâm Hà Nội. Ở thời điểm hiện tại, dự án này quan trọng không chỉ vì quy mô mà còn vì cách nó thẳng thắn đặt vấn đề: Hà Nội có dám bước từ tư duy "cầu để đi" sang "cầu để định hình bản sắc" hay không. Sau chưa đầy một năm kể từ ngày khởi công 9/10/2025, cầu Trần Hưng Đạo đã hoàn thành khoảng 40% khối lượng thi công tổng thể, với toàn bộ 128 cọc khoan nhồi và 7 bệ trụ cầu chính cơ bản được hoàn thành. Con số này cho thấy tiến độ cầu Hà Nội không còn là câu chuyện trì trệ quen thuộc, mà đang dần gắn với tinh thần công trường “chạy đua” theo các mốc chiến lược. Chính lựa chọn vòm thép vô cực và hướng tới APEC 2027 buộc dự án phải được nhìn như một bài kiểm tra năng lực thi công hiện đại, chứ không chỉ là thêm một cây cầu bắc qua sông Hồng.
Vòm thép vô cực: tham vọng thẩm mỹ hay thách thức kỹ thuật?
Điểm khiến cầu Trần Hưng Đạo gây tranh luận là hệ vòm thép vô cực kéo dài qua 6 nhịp, tạo thành chuỗi đường cong uốn lượn liên tục, giao thoa tại các vị trí hợp long để hình thành biểu tượng ∞ trên nền dòng chảy sông Hồng. Thay vì dáng cầu dầm hộp hay dây văng quen thuộc, Hà Nội chọn một hình hài khác biệt mang tính tuyên ngôn: thành phố muốn ghi dấu lên đường chân trời bằng ngôn ngữ kiến trúc riêng, không lặp lại các mẫu cầu truyền thống. Nhưng chính lựa chọn này khiến bài toán kỹ thuật trở nên căng thẳng. Khi vòm thép không chỉ là chi tiết trang trí mà là hệ kết cấu chịu lực, mọi sai lệch nhỏ ở tọa độ, cao độ, góc nghiêng trong khớp nối đỉnh vòm đều có thể dẫn đến ứng suất cưỡng bức nội tại và làm suy giảm khả năng chịu lực dài hạn. Việc dự án ứng dụng toàn diện Mô hình thông tin công trình (BIM) kết hợp quét Laser 3D để kiểm tra chéo từ nhà máy đến công trường cho thấy nhà đầu tư ý thức được mức độ rủi ro và cố gắng “xử lý tham vọng bằng công nghệ”. Câu hỏi còn lại là liệu các lớp kiểm soát này đủ để bảo vệ một thiết kế đầy tính biểu tượng nhưng cũng đầy nhạy cảm về kỹ thuật.
Thi công trên sông Hồng: 26.000 tấn thép và cuộc chơi trên hệ nổi
Việc xây dựng cầu trên sông Hồng chưa bao giờ là dễ, nhưng với cầu Trần Hưng Đạo, bài toán càng trở nên khắc nghiệt khi phải cẩu lắp hơn 26.000 tấn kết cấu thép hoàn toàn trên hệ nổi giữa dòng chảy bất định. Từ ngày 31/8, chiến dịch cẩu lắp này được khởi động, đánh dấu bước chuyển tiếp từ giai đoạn móng trụ sang lắp dựng dầm và vòm thép – giai đoạn được xem là phức tạp nhất về mặt kỹ thuật. Các cấu kiện thép thuộc nhóm “siêu nặng”, trong khi mặt bằng thi công lại là mặt nước với biến động thủy văn khó lường. Hệ thống móng trụ và đà giáo tạm phải được thiết kế với hệ số an toàn cao để chống chịu cả điều kiện mùa mưa bão lẫn các kịch bản dòng chảy cực đoan. Khi 5 trụ cầu chính giữa sông đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng phần kết cấu bên dưới, nghĩa là nền tảng chịu lực đã được hình thành, nhưng mọi sai số trên không trung – từ cẩu lắp, điều chỉnh, hợp long – vẫn có thể làm đảo lộn toàn bộ cảm biến và tính toán. Việc tích hợp hệ thống quan trắc sức khỏe kết cấu (Bridge Health Monitoring System) để đo độ võng, biến dạng, ứng suất cục bộ trong suốt quá trình cẩu lắp và khai thác là bước đi hiếm thấy ở các cầu Hà Nội trước đây, cho thấy dự án đang được vận hành như một phòng thí nghiệm kỹ thuật sống, chứ không chỉ là công trường.
Tiến độ 40% và cuộc hẹn APEC 2027: tham vọng có kịp về đích?
Với gần 40% khối lượng tổng thể đã hoàn thành, cầu Trần Hưng Đạo đang bước vào giai đoạn “thi công trên không” mang tính quyết định. Theo kế hoạch, hệ dầm và vòm giữa hai trụ TC3–TC4 sẽ được lắp đặt xong trước ngày 31/12/2026, sau đó đầu năm 2027 tiếp tục thi công dầm, vòm TC4–TC5 – nhịp cuối cùng để hoàn thiện toàn bộ các nhịp vòm thành một chỉnh thể thống nhất. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành vào quý II/2027, đồng nghĩa với việc phải kịp đưa công trình về trạng thái vận hành trước thềm sự kiện APEC 2027. Ở đây, tiến độ không chỉ là con số kỹ thuật mà là một cam kết chính trị – đô thị: Hà Nội cần một hình ảnh hạ tầng xứng tầm khi đón APEC, và cầu Trần Hưng Đạo được chọn làm “mặt tiền” của cam kết đó. Mỗi mốc thi công bị lùi sẽ không chỉ làm căng bài toán chi phí mà còn bào mòn niềm tin của người dân về năng lực tổ chức các dự án lớn. Ngược lại, nếu giữ được nhịp tiến độ hiện tại trên một công trình phức tạp thế này, thành phố sẽ có bằng chứng thuyết phục rằng mình đã bước sang một thế hệ mới trong quản lý tiến độ cầu Hà Nội.
Kết nối phố cổ – Long Biên và tương lai không gian công cộng bên sông
Ý nghĩa thực tế của cầu Trần Hưng Đạo không dừng ở chuyện xe cộ. Khi hoàn thành, cây cầu này sẽ nối khu vực phố cổ với Long Biên, tạo một trục kết nối trực tiếp từ ngã 5 Trần Hưng Đạo – Trần Thánh Tông tới đường Nguyễn Sơn, tăng cường giao thông giữa trung tâm và phía Đông Hà Nội. Nó được kỳ vọng san sẻ áp lực cho các cầu hiện hữu như Long Biên, Chương Dương, Vĩnh Tuy, Thanh Trì, nhưng đồng thời mở ra một không gian văn hóa, du lịch và kinh tế đêm liền mạch với chuỗi công viên ven bờ. Việc tích hợp làn đi bộ rộng, làn dành riêng cho xe đạp, các đài vọng cảnh nhìn ra sông cho thấy cầu được thiết kế như một không gian công cộng đa tầng, nơi người dân không chỉ băng qua mà còn dừng lại, trải nghiệm. Nếu giữ được chất lượng thi công tương xứng với tham vọng thiết kế, cầu Trần Hưng Đạo có thể trở thành ví dụ hiếm hoi ở Hà Nội về một công trình hạ tầng vừa giải quyết giao thông, vừa nâng cấp đời sống đô thị. Ngược lại, nếu chi tiết kết cấu bị giản lược hoặc không được bảo trì đúng cách, vòm thép vô cực dễ trở thành lớp “trang điểm” nhanh xuống cấp trên một thân cầu bận rộn. Tương lai cây cầu vì thế là phép thử cho cách thành phố đối xử với không gian công cộng: như đầu tư dài hạn hay chỉ là chiến dịch hình ảnh trước APEC 2027.
