Nhu cầu điện TP.HCM tăng mạnh: tín hiệu tích cực nhưng cảnh báo rõ ràng
Nhu cầu điện TP.HCM là tổng lượng điện năng mà thành phố phải cung cấp ổn định, liên tục cho sản xuất, dịch vụ, các trung tâm dữ liệu điện, khu công nghệ cao và đời sống dân cư, phản ánh trực tiếp tốc độ tăng trưởng kinh tế đô thị và mức độ phát triển của nền kinh tế số lẫn quá trình chuyển đổi xanh. Đặt trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số, điện không còn là dịch vụ hạ tầng giản đơn, mà trở thành điều kiện tồn tại của toàn bộ không gian kinh tế mới. Nếu thành phố không đối xử với tăng trưởng điện năng như một chiến lược phát triển, mà chỉ coi là nhiệm vụ kỹ thuật, nguy cơ tụt hậu trong cuộc đua thu hút dự án công nghệ cao là hiện hữu.
Theo kế hoạch năng lượng 2026, điện thương phẩm toàn TP.HCM dự kiến đạt khoảng 60 tỷ kWh, tăng 7,21% so với năm 2025. Đây là tốc độ tăng không nhỏ nếu so với mức tăng trưởng phụ tải cực đại (Pmax) trung bình 5,4%/năm giai đoạn 2022-2026. Con số này cho thấy nhu cầu điện đang chạy nhanh hơn chính hệ thống cung ứng. Tăng trưởng điện năng là hệ quả của sự bùng nổ đầu tư vào công nghiệp, dịch vụ, đô thị, nhưng nếu quy hoạch nguồn và lưới điện không chạy kịp, rủi ro nghẽn mạch sản xuất, gián đoạn trung tâm dữ liệu điện hay khu chế xuất sẽ xuất hiện ngay ở những mắt xích quan trọng nhất của nền kinh tế.
Áp lực từ trung tâm dữ liệu và dự án công nghệ cao: điện phải vừa đủ, vừa sạch
Sự trỗi dậy của các trung tâm dữ liệu điện và dự án công nghệ cao đang định nghĩa lại chuẩn mực cấp điện công nghệ cao tại TP.HCM. Trong các khu công nghiệp, không còn chuyện chỉ cần "có điện" là đủ; yêu cầu là nguồn điện liên tục, ổn định, và ngày càng phải sạch để đáp ứng chuẩn mực phát thải của các tập đoàn toàn cầu. Theo ông Bùi Minh Trí, với các dự án công nghệ cao, quy hoạch nguồn và lưới phải có độ linh hoạt đủ để đáp ứng những thay đổi rất nhanh của nhu cầu sản xuất. Nói cách khác, điện cho công nghệ cao không thể là hệ thống cứng nhắc, mà phải giống một mạng "sống", điều chỉnh theo từng dự án lớn.
Trường hợp Trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI Data Center) tại KCN Tân Phú Trung cho thấy thách thức đó rõ ràng: bước sang giai đoạn 2 với nhu cầu điện tăng đột biến, ngành điện buộc phải điều chỉnh quy hoạch, bổ sung nguồn để sẵn sàng đáp ứng. Đây mới chỉ là một trung tâm dữ liệu, trong khi nhiều dự án tương tự đang được nhắm tới. Nếu TP.HCM muốn trở thành điểm đến của các "data center" và nền kinh tế đám mây, chiến lược cấp điện công nghệ cao phải đi trước, chứ không thể chạy theo từng hồ sơ đầu tư. Chính sách điện sạch, từ mặt trời áp mái đến các dự án Solar Farm quy mô lớn gần KCN, cần được xem như phần lõi của hạ tầng số chứ không phải "phụ trợ" xanh hóa.
Kế hoạch năng lượng 2026 và chuẩn bị mùa khô 2027: phòng ngừa trước khi thiếu điện
Điểm tích cực là, đến thời điểm hiện tại, TP.HCM chưa phải chịu thiếu điện diện rộng hay tiết giảm phụ tải do thiếu nguồn cung trong 8 tháng đầu năm 2026. Tổng công ty Điện lực đã đảm bảo cung cấp điện an toàn, đáp ứng nhu cầu kinh tế - xã hội và sinh hoạt người dân. Tuy nhiên, sự ổn định hiện nay không phải là lý do để thành phố yên tâm, mà phải coi là "khoảng đệm" để chuẩn bị cho giai đoạn căng thẳng hơn. El Nino được dự báo sẽ duy trì cuối năm 2026 và có xu hướng mạnh, kéo theo khả năng nắng nóng nhiều hơn trong nửa đầu năm 2027. Nắng nóng đồng nghĩa phụ tải sinh hoạt tăng, trong khi sản xuất và xây dựng vẫn đòi hỏi công suất cao.
Từ nền GRDP tăng 8,55% trong 6 tháng đầu năm 2026 và mục tiêu tăng trưởng hai con số, Tổng công ty Điện lực dự báo công suất phụ tải cực đại mùa khô 2027 ở kịch bản cơ sở là 10.296 MW, tăng 6,5% so với cùng kỳ; kịch bản cao hơn có thể lên tới 10.743 MW, tăng 11,11%. Trong khi đó, thành phố hiện mới có khoảng 10.000 MW nguồn và phải bổ sung thêm khoảng 6.000 MW để nâng tổng lên 16.000 MW cho nhu cầu phát triển. Nỗ lực đẩy nhanh tiến độ các dự án LNG Hiệp Phước giai đoạn 1, 2 và Nhà máy LNG Long Sơn cho thấy TP.HCM đang chọn cách phòng ngừa trước mùa khô, thay vì chờ đến khi thiếu điện mới phản ứng. Song, tốc độ triển khai sẽ là thước đo thực sự của năng lực điều hành hạ tầng năng lượng.
Điện mặt trời mái nhà và năng lượng sạch: bổ trợ hay trụ cột?
Câu chuyện điện sạch tại TP.HCM hiện vẫn ở trạng thái lấp lánh mà chưa bứt phá. Thành phố có khoảng 22.702 hệ thống điện mặt trời với tổng công suất khoảng 1.838 MWp, cùng 1.927,9 MWp lắp đặt trước 01/01/2021 và hàng nghìn hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ. Dự kiến trong năm 2027, TP.HCM sẽ phát triển thêm 200-300 MW điện mặt trời mái nhà. Đây là nguồn rất hữu ích để giảm áp lực vào giờ cao điểm, nhưng hiện mới đáp ứng 5-10% nhu cầu của doanh nghiệp, tương ứng chỉ 2-3% tổng tiêu thụ điện của toàn KCN do chỉ phát vào ban ngày. Nếu nhìn từ góc độ chiến lược, năng lượng tái tạo ở TP.HCM vẫn đang trong vai "bổ trợ".
Quan điểm của các nhà phát triển KCN như Becamex VSIP cho thấy một hướng đi khác: triển khai Solar Farm quy mô lớn gần KCN để nâng cung ứng năng lượng xanh lên 20-30% nhu cầu. Đây là tỉ lệ đủ để biến điện sạch thành yếu tố nhận diện của một khu công nghiệp, chứ không phải vài dự án điểm nhấn. Cùng với đó, thành phố đặt mục tiêu làm tốt ba việc: phát triển đủ nguồn, nâng độ ổn định hệ thống và tăng tỷ trọng năng lượng sạch. Vấn đề nằm ở chỗ, các nhà đầu tư năng lượng phải có năng lực thật sự, như yêu cầu "không chấp nhận giữ chỗ" mà Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã nhấn mạnh trong cuộc họp đánh giá kinh tế - xã hội. Nếu dự án điện sạch bị treo, chiến lược thu hút công nghệ cao sẽ yếu đi ngay từ khâu hạ tầng.
Quy hoạch linh hoạt, điều độ chủ động: chìa khóa để điện trở thành lợi thế cạnh tranh
TP.HCM đã nhận thức khá rõ rằng điện không chỉ là dịch vụ kỹ thuật, mà là lợi thế cạnh tranh mới trong cuộc đua thu hút vốn công nghệ cao và chuyển đổi xanh. Chính vì thế, từ cấp chính quyền đến doanh nghiệp điện lực, nhiều động thái điều hành đang đi theo hướng chủ động hơn. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu thẩm định kỹ năng lực tài chính và kinh nghiệm thực tế của các đơn vị quan tâm dự án năng lượng, không chấp nhận tình trạng đăng ký rồi kéo dài dự án. Ở cấp vận hành, Phó Tổng giám đốc Luân Quốc Hưng yêu cầu các ban quản lý dự án, công ty lưới điện, trung tâm điều độ phối hợp chặt chẽ để đảm bảo tiến độ công trình đầu tư.
Đáng chú ý, Trung tâm Điều độ hệ thống điện TP.HCM được giao nhiệm vụ thường xuyên rà soát phân bổ công suất khả dụng từ NSMO, đề xuất phương thức vận hành phù hợp và phối hợp với Điều độ miền Nam để tối ưu lưới 110-220kV. Đồng thời, thành phố tổ chức diễn tập dịch chuyển phụ tải, điều chỉnh, tiết giảm điện và huy động máy phát diesel khi thiếu công suất, cả trong kịch bản có kế hoạch lẫn bất ngờ. Đây là cách tiếp cận thực tế: thừa nhận rủi ro và chuẩn bị kịch bản ứng phó. Nếu TP.HCM kiên trì chiến lược phát triển đủ nguồn, ổn định hệ thống và tăng điện sạch, điện không chỉ "đủ dùng" mà sẽ trở thành lợi thế chiến lược giúp thành phố giữ vai trò đầu tàu kinh tế số của cả vùng trong những năm tới.
