Metro số 2 tăng tốc: đánh đổi bao nhiêu bất tiện để giữ tiến độ?
Metro số 2 TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 11,3km, gồm 10 nhà ga ngầm, một ga trên cao và một depot, đang được đẩy nhanh thi công tường dẫn, tường vây tại nhiều nhà ga ngầm trên trục Cách Mạng Tháng Tám – Trường Chinh, kéo theo các biện pháp phân luồng giao thông, điều chỉnh tổ chức lưu thông và áp dụng phương châm “làm đến đâu gọn đến đó” để vừa bảo đảm tiến độ xây dựng vừa hạn chế tối đa ùn tắc và xáo trộn đời sống đô thị. Quan điểm rõ ràng của thành phố là chấp nhận một giai đoạn giao thông khó chịu, đổi lại một hệ thống Metro số 2 TP.HCM có thể giải tỏa áp lực cửa ngõ Tây Bắc trong tương lai. Vấn đề không còn là có nên làm hay không, mà là làm nhanh đến đâu, gọn đến mức nào và người dân phải chịu đựng bao lâu.
Chiến lược tăng tốc thi công nhà ga ngầm: mạnh tay nhưng có kiểm soát
Các nhà thầu đang huy động máy móc, thiết bị và nhân lực để thi công đồng loạt tường dẫn, tường vây tại nhiều nhà ga ngầm trên tuyến Metro số 2 TP.HCM. Đây là bước đi quyết liệt, bởi tường dẫn là hạng mục định vị, còn tường vây là khung chịu lực cho toàn bộ kết cấu nhà ga ngầm. Ở ga ST05 Lê Thị Riêng, tường dẫn đã đạt 207/491,5m (khoảng 42%), tường vây hoàn thành 40/87 tấm, gần 46% khối lượng – những con số cho thấy công trường không còn chậm chạp như trước. Tại ST10 Phạm Văn Bạch, tường dẫn đạt 229/533m (43%), tường vây mới khoảng 30,7%, trong khi ST06 Phạm Văn Hai đạt 37% và ST09 Bà Quẹo chỉ 7,4%. Sự chênh lệch này phản ánh thực tế: tiến độ xây dựng không chỉ phụ thuộc quyết tâm chính trị, mà còn bị ràng buộc bởi mặt bằng chật hẹp, hạ tầng kỹ thuật chằng chịt và khả năng tổ chức thi công từng khu vực.
Phân luồng giao thông: bài toán khó trên các trục xuyên tâm
Tuyến Metro số 2 TP.HCM đi dọc các trục xuyên tâm có mật độ phương tiện rất lớn, nên mỗi mét rào chắn đều là một phép thử với hệ thống giao thông hiện hữu. Trên đường Trường Chinh, đoạn từ Tây Thạnh đến mũi tàu Cộng Hòa, lòng đường hướng vào trung tâm bị thu hẹp từ 5 làn xuống còn khoảng 3,5 làn, tạo nút thắt cổ chai và ùn ứ kéo dài giờ cao điểm sáng. Ngã tư Bảy Hiền – nơi kết nối Trường Chinh, Cách Mạng Tháng Tám, Hoàng Văn Thụ, Lý Thường Kiệt – bị giảm bán kính quay xe, năng lực thoát xe qua giao lộ suy giảm rõ rệt. Trên trục Cách Mạng Tháng Tám, mặt cắt hẹp, hẻm dân sinh dày đặc, rào chắn thi công nhà ga ngầm khiến dòng xe liên tục chuyển làn, tiềm ẩn va chạm. Thành phố buộc phải tổ chức làn đường linh hoạt trên Trường Chinh, tháo dỡ dải phân cách cứng, thay bằng cọc tiêu, dải phân cách di động để điều tiết số làn theo khung giờ – một giải pháp tình thế nhưng cần thiết.
Phương châm “làm đến đâu gọn đến đó”: lời hứa hay cam kết có thể kiểm chứng?
Thành phố yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu thi công Metro số 2 TP.HCM tuân thủ phương châm “làm đến đâu gọn đến đó”, tối ưu hóa tiến độ và diện tích rào chắn. Nói cách khác, mỗi hạng mục ngầm hoàn thành phải đi kèm việc tái lập mặt đường tạm bằng tấm thép chịu lực hoặc thảm nhựa, trả lại diện tích lưu thông cho người dân thay vì để công trường kéo dài vô thời hạn. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy thi công kiểu chiếm dụng lâu dài sang mô hình vừa xây vừa trả mặt bằng. Tuy nhiên, phương châm này chỉ có ý nghĩa nếu được giám sát chặt và công khai tiến độ xây dựng. Khi người dân nhìn thấy từng đoạn đường được hoàn trả sau mỗi giai đoạn thi công nhà ga ngầm, niềm tin vào dự án sẽ tăng lên; ngược lại, nếu rào chắn vẫn nằm im dù công việc ngầm đã xong, khẩu hiệu sẽ nhanh chóng bị coi là lời hứa suông.
Khả năng về đích đúng tiến độ: tham vọng 2030 có thực tế?
Theo kế hoạch, máy đào hầm TBM đầu tiên của Metro số 2 dự kiến vận hành từ tháng 10/2027, kết cấu chính các nhà ga hoàn thành vào tháng 3/2029 và toàn tuyến đưa vào khai thác thương mại cuối năm 2030. Đây là lộ trình tham vọng nếu đặt trong bối cảnh hiện nay: vừa tăng tốc thi công nhà ga ngầm, vừa phải phân luồng giao thông, điều chỉnh tổ chức lưu thông từ ngày 10/10 tại khu vực trung tâm và giao lộ Trường Chinh – Cách Mạng Tháng Tám – Lý Thường Kiệt – Hoàng Văn Thụ. Thành phố đang dùng camera giám sát, cập nhật liên tục tình trạng ùn ứ lên cổng thông tin giao thông, bảng điện tử và ứng dụng bản đồ số, đồng thời bố trí xe cứu hộ tại Bảy Hiền, mũi tàu Cộng Hòa để xử lý nhanh sự cố. Nếu các giải pháp này được duy trì nhất quán, tiến độ xây dựng có cơ hội bám sát kế hoạch; nhưng chỉ cần vài mắt xích giao thông bị bỏ lơ, mục tiêu 2030 sẽ lập tức trở nên mong manh.
