Áp lực kép đặt ra phép thử cho nguồn điện
Mùa khô 2027 là giai đoạn nhu cầu điện có thể tăng mạnh trong lúc thời tiết bất lợi làm gia tăng sức ép lên nguồn cung, đòi hỏi EVN chuẩn bị đồng thời nhiên liệu, thủy điện và khả năng vận hành hệ thống. Dự báo năm 2027, cung ứng điện sẽ chịu áp lực từ El Niño kéo dài và tốc độ tăng phụ tải trên 10%. Đây không phải rủi ro có thể xử lý bằng một giải pháp đơn lẻ: sản lượng điện thương phẩm toàn quốc đã tăng 9,84% trong 10 tháng đầu năm 2026, gần bằng tốc độ tăng trưởng GDP. Với người dân và doanh nghiệp, điều đó khiến bảo đảm điện liên tục trở thành điều kiện thiết yếu cho sinh hoạt, sản xuất và các kế hoạch mở rộng. El Niño Việt Nam vì thế không chỉ là câu chuyện thời tiết; đây còn là phép thử đối với khả năng dự báo và điều phối phụ tải điện.
EVNSPC chuẩn bị lưới điện theo nhu cầu địa phương
Ở miền Nam, EVNSPC đã chọn cách chuẩn bị sớm thay vì chờ áp lực xuất hiện rõ trong mùa nóng. Từ đầu tháng 11/2026, lãnh đạo tổng công ty làm việc với chính quyền Vĩnh Long, Lâm Đồng, Tây Ninh, An Giang, Cà Mau và Cần Thơ để phối hợp dự báo phụ tải, thu xếp vốn, xử lý thủ tục và tháo gỡ vướng mắc cho các dự án lưới điện. Cách làm này có lý do rõ ràng: công suất cực đại của EVNSPC đạt 11.115 MW trong 10 tháng đầu năm 2026, tăng 6,70%; điện tiêu thụ đạt 62,30 tỷ kWh, tăng 7,16% so với cùng kỳ. Với mục tiêu đáp ứng mức tăng sản lượng điện bình quân 10% mỗi năm, kế hoạch gồm khoảng 400 dự án 110 kV, một số dự án 220 kV và hàng nghìn công trình lưới trung, hạ áp.
Kế hoạch chỉ có giá trị khi công trình kịp hoàn thành. EVNSPC nêu bồi thường và giải phóng mặt bằng là những điểm nghẽn có thể làm chậm tiến độ, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cấp điện. Tại Cần Thơ, tổng công ty dự kiến triển khai 50 công trình để phục vụ các dự án phụ tải mới, trong đó có khu công nghiệp, nhà máy luyện cán thép, trung tâm thương mại và khu dân cư. Những dự án này gắn trực tiếp với việc duy trì sản xuất, hoạt động kinh doanh và cấp điện cho khu dân cư; vì vậy, phối hợp với địa phương cần chuyển thành tiến độ xử lý mặt bằng và thủ tục cụ thể.
EVN chuẩn bị nhiên liệu, hồ thủy điện và tổ máy
Với mùa khô 2027, khâu chuẩn bị nguồn phải bắt đầu trước khi nhu cầu đạt đỉnh. Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia ngày 10/11/2026 ở Hà Nội, Phó Tổng giám đốc EVN Nguyễn Tài Anh trình bày các giải pháp cung ứng điện và kế hoạch đầu tư nguồn, lưới điện. EVN phối hợp với đơn vị vận hành hệ thống theo dõi thủy văn, hướng tới tích nước các hồ thủy điện gần mực nước dâng bình thường và duy trì mực nước cao trong những tháng cuối năm 2026. Các nhà máy nhiệt điện than của EVN đã ký hợp đồng cung ứng than cho năm 2027; hợp đồng nhiên liệu cho các nhà máy dùng khí LNG dự kiến hoàn tất trong tháng 11/2026. Đây là các bước thiết thực, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào thủy văn thực tế và khả năng bảo đảm nhiên liệu đúng kế hoạch.
Lịch sửa chữa cũng cần được tính để hạn chế nguy cơ thiếu tổ máy vào đúng thời điểm hệ thống căng thẳng. EVN bắt đầu bố trí lịch sửa chữa nhà máy từ tháng 11/2026 và đặt mục tiêu hoàn thành toàn bộ sửa chữa lớn trước tháng 4/2027. Tập đoàn cũng hướng tới đưa hai tổ máy Nhiệt điện Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026, trước mùa khô; Dự án Thủy điện Trị An mở rộng dự kiến phát điện trong năm 2027. Các mốc này cho thấy chuẩn bị không chỉ là dự phòng trên giấy: tiến độ sửa chữa và vận hành nguồn mới sẽ quyết định lượng điện sẵn sàng khi nhu cầu tăng.
Tiết kiệm điện là phần không thể thiếu của phương án
Tăng nguồn và mở rộng lưới là cần thiết, nhưng không thể thay thế quản lý nhu cầu. EVN đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng tiêu thụ trong cả năm và 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng từ tháng 4 đến tháng 7, đồng thời thúc đẩy điều chỉnh phụ tải, nhất là với khách hàng tiêu thụ từ 500.000 kWh mỗi năm trở lên. Với hộ gia đình, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, sử dụng điện tiết kiệm trong giờ cao điểm góp phần giảm sức ép lên hệ thống; với khách hàng lớn, điều chỉnh lịch vận hành có thể giúp tránh tập trung nhu cầu cùng một thời điểm. EVN cũng hỗ trợ phát triển nguồn tự sản xuất, tự tiêu thụ như điện mặt trời mái nhà và đang đưa hệ thống lưu trữ pin vào vận hành, với 140 MW tại miền Bắc và Hà Nội tính đến cuối tháng 9/2026.
Kết quả chuẩn bị sẽ không được đo bằng số cuộc họp hay danh mục dự án, mà bằng việc các công trình hoàn thành đúng hạn, tổ máy sẵn sàng và nhu cầu được điều tiết khi thời tiết bất lợi. EVNSPC đã xây dựng kế hoạch lưới điện quy mô lớn cho giai đoạn tới; EVN đồng thời chuẩn bị nhiên liệu, tích nước hồ, sửa chữa tổ máy và khuyến khích tiết kiệm. Những bước đi này tạo nền tảng để đảm bảo cung ứng điện, nhưng rủi ro El Niño và phụ tải tăng vẫn đòi hỏi theo dõi sát và phối hợp liên tục. Mùa khô 2027 sẽ là phép thử thực tế: chuẩn bị sớm chỉ phát huy tác dụng nếu nguồn điện, lưới truyền tải và cam kết tiết kiệm cùng được thực hiện đúng kế hoạch.
