Chiến dịch “dạy thật, học thật, thi thật” là gì và vì sao xuất hiện lúc này?
Chiến dịch “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” là chương trình hành động của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm tăng cường kỷ cương giáo dục mới, xây dựng văn hóa trung thực giáo dục, tạo môi trường học đường liêm chính, nhân văn và phản ánh đúng năng lực thực chất của người học, thay cho cách quản lý và thi đua nặng thành tích hình thức. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục, kèm theo Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT ngày 18/9/2026. Đây không phải một khẩu hiệu mới, mà là sự cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và Chỉ thị 31/CT-TTg về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027. Nói thẳng, chương trình dạy thật học thật ra đời vì hệ thống giáo dục đã đến ngưỡng không thể tiếp tục nuôi bệnh thành tích, gian lận thi cử và báo cáo đẹp mà chất lượng thấp. Nếu không siết kỷ cương và liêm chính trong trường học ngay lúc này, mọi cải cách chương trình, sách giáo khoa hay thi cử đều có nguy cơ biến thành lớp sơn mới trên nền móng cũ lệch lạc.
Bốn nguyên tắc “thật” và tham vọng xây dựng văn hóa liêm chính
Trọng tâm của Chương trình là đưa tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” thành yêu cầu xuyên suốt trong quản lý, giảng dạy, học tập, thi cử và đánh giá. Về bản chất, đây là nỗ lực tái xây dựng văn hóa trung thực giáo dục: không chạy theo thành tích, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức; kết quả học tập phải phản ánh đúng năng lực và phẩm chất người học. Theo lộ trình, đến hết năm học 2026-2027, 100% cơ sở giáo dục phải quán triệt quy định pháp luật, quy tắc ứng xử và yêu cầu về trung thực, liêm chính, trách nhiệm đến cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục và người học. Đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương sẽ được áp dụng thực chất trong đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng cán bộ quản lý và nhà giáo, cùng với 100% cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”. Định hướng đến năm 2035, mục tiêu là hình thành văn hóa liêm chính trong trường học như một giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, nâng cao độ tin cậy của văn bằng, chứng chỉ. Tham vọng rất lớn: thay đổi không chỉ quy trình mà cả thói quen ứng xử với sự thật trong nhà trường.
Giáo viên: từ áp lực thành tích sang áp lực chất lượng thực chất
Không ai bị chạm mạnh bởi kỷ cương giáo dục mới hơn đội ngũ giáo viên. Chương trình quy định không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên; không huy động, điều động giáo viên làm nhiệm vụ hành chính, phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ, trừ khi pháp luật có quy định khác. Về lý thuyết, đó là tin tốt: bớt chạy thi đua, bớt hội thi hình thức, tập trung dạy thật. Mục tiêu đặt ra là 100% cơ sở giáo dục đổi mới quản trị theo hướng coi trọng chất lượng và kết quả, không giao cho nhà giáo những công việc hành chính không đúng nhiệm vụ chuyên môn. Đồng thời, 100% đơn vị thuộc Bộ, Sở và cơ sở giáo dục phải rà soát, loại bỏ hoặc tinh gọn các kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao không thiết thực, gây áp lực thành tích. Nhưng phía sau các con số này là một sự thật: khi không còn lá chắn “chỉ tiêu”, từng bài giảng, từng điểm số sẽ nói rõ hơn năng lực của người thầy. Giáo viên buộc phải thay đổi chuẩn mực đạo đức nghề: từ làm đẹp số liệu sang chịu trách nhiệm trước xã hội về chất lượng thật của học sinh.
Học sinh và nhà trường: thi cử thực chất, công nghệ giám sát và trách nhiệm mới
Đối với học sinh, cải cách thi cử Việt Nam lần này không chỉ là đổi đề hay đổi cách chấm, mà là thay đổi toàn bộ “luật chơi” trong trường học. Các cơ sở giáo dục phải tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng bảo đảm khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất người học; không chạy theo thành tích. Sở Giáo dục các địa phương được yêu cầu tổ chức kỳ thi, kiểm tra nghiêm túc, công bằng, không giao chỉ tiêu tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hay học sinh giỏi mang tính áp đặt và không dùng đơn thuần điểm thi tốt nghiệp để xếp hạng thi đua giữa các địa phương, trường học. Ít nhất 95% cơ sở giáo dục phổ thông và 100% cơ sở đại học, nghề nghiệp phải ứng dụng công nghệ số, cơ sở dữ liệu để quản lý hồ sơ, học bạ, điểm số và giám sát quá trình thi, kiểm tra, đánh giá. Đến năm 2030, mục tiêu là 100% cơ sở giáo dục dùng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ quản lý, giám sát đánh giá, thi cử, cấp bằng, chứng chỉ. Người học được đặt vào vị trí trung tâm, nhưng cũng được giao trách nhiệm rõ ràng: tự giác chấp hành pháp luật, nội quy, nói không với gian lận, chủ động phản ánh sai phạm qua các kênh phù hợp. Văn hóa trung thực giáo dục vì thế không còn là khẩu hiệu treo trên tường, mà là bộ quy tắc ứng xử buộc học sinh phải sống cùng mỗi ngày.
Liêm chính trong trường học: cơ hội làm lại từ đầu, nhưng không tự động thành công
Chương trình dạy thật học thật đặt ra một tầm nhìn hấp dẫn: đến năm 2035, văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi của mọi cơ sở giáo dục, được xã hội tin tưởng và công nhận. Để đi đến đó, hệ thống phải xử lý thật sự các hành vi gian lận thi cử, nâng điểm, làm sai lệch học bạ; phải quy trách nhiệm giải trình cho người đứng đầu khi duy trì hoạt động hình thức, gây lãng phí và áp lực không cần thiết. Bên cạnh đó là thách thức mới: liêm chính học thuật trong thời đại trí tuệ nhân tạo, khi Bộ Giáo dục được giao nhiệm vụ xây dựng quy định phòng, chống đạo văn, làm thay, gian lận bằng công nghệ, hướng dẫn trích dẫn nguồn và sử dụng AI có trách nhiệm. Vấn đề nằm ở chỗ: những văn bản, chỉ đạo này chỉ là khung. Kết quả sẽ phụ thuộc vào cách từng sở, từng trường, từng giáo viên và học sinh đối diện với sự thật: dám chấp nhận điểm số thấp hơn nhưng phản ánh đúng năng lực, dám nói không với cuộc thi vô nghĩa, dám xử lý đồng nghiệp sai phạm dù mất lòng. Nếu không có những lựa chọn khó khăn ấy, văn hóa liêm chính trong trường học sẽ tiếp tục là lời hứa đẹp trên giấy.
