Từ khẩu hiệu đẹp đến yêu cầu bắt buộc trong năm học 2026-2027
Chương trình hành động giáo dục về tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất đặt tinh thần “dạy thật học thật thi thật, đánh giá thật” làm chuẩn mực bắt buộc, hướng toàn bộ hệ thống giáo dục vào việc phản ánh đúng năng lực người học, thay vì chạy theo điểm số và thành tích hình thức. Đây không còn là khẩu hiệu treo trên tường lớp, mà là một khuôn khổ quản lý với nhiệm vụ, sản phẩm và thời hạn rõ ràng cho từng chủ thể. Về bản chất, Bộ GD-ĐT đang tuyên bố: thời kỳ tô hồng báo cáo điểm số và ép trường “đạt chỉ tiêu học sinh khá, giỏi” phải kết thúc. Chủ đề năm học 2026-2027 được xác định là “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”, nghĩa là mọi bên liên quan – từ hiệu trưởng tới học sinh – sẽ bị đánh giá bằng những gì diễn ra thật trong lớp học và phòng thi, không phải bằng con số làm đẹp trên giấy. Quan điểm này đúng và cần thiết. Nếu không siết lại văn hóa trung thực giáo dục, mọi cải cách chương trình hay sách giáo khoa đều bị vô hiệu hóa bởi bệnh thành tích ăn sâu nhiều năm. Việc đưa “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” thành yêu cầu xuyên suốt ngay từ năm học 2026-2027 là một bước đi mang tính kỷ luật, buộc hệ thống phải tự soi lại mình.
Mục tiêu dài hạn: xây dựng văn hóa trung thực giáo dục như một giá trị nền tảng
Điểm đáng chú ý là chương trình hành động giáo dục lần này không dừng ở những khẩu hiệu ngắn hạn, mà vạch ra lộ trình đến 2030 và 2035 với các tiêu chí cụ thể về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương. Đến năm 2030, mục tiêu là 100% cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục xây dựng và duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”. Đây là một câu khẳng định mang tính ràng buộc, đặt áp lực rõ rệt lên các cấp quản lý. Định hướng đến năm 2035 là hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, từ đó nâng cao độ tin cậy của kết quả học tập, văn bằng, chứng chỉ trong hệ thống giáo dục. Nói cách khác, Bộ GD-ĐT đang nhắm tới việc khôi phục uy tín bằng chất lượng thật, chứ không bằng truyền thông. Mục tiêu này hợp lý, nhưng sẽ chỉ là lý thuyết nếu nhà trường vẫn ưu tiên “đẹp báo cáo” hơn là trung thực với dữ liệu. Việc yêu cầu môi trường giáo dục kỷ cương, an toàn, dân chủ, tôn trọng và lấy người học làm trung tâm chỉ có ý nghĩa khi mọi quyết định thi cử, tuyển sinh, khen thưởng đều phải dựa trên kết quả thực.
Chống bệnh thành tích: thay đổi thực sự trong cách dạy và cách thi
Chương trình hành động giáo dục lần này nhắm thẳng vào căn bệnh lâu năm: bệnh thành tích. Thay vì đặt chỉ tiêu về tỷ lệ học sinh khá, giỏi, Bộ yêu cầu cán bộ quản lý không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số cho giáo viên và phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của kết quả đánh giá, thi cử. Đây là cú “cắt nguồn” quan trọng, bởi phần lớn áp lực nâng điểm bắt đầu từ yêu cầu trên xuống. Về phía nhà trường, các hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng phải bảo đảm khách quan, trung thực, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất người học; không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Chương trình còn gắn việc tăng cường kỷ cương với khắc phục bệnh thành tích, giảm sổ sách, cuộc thi và công việc ngoài chuyên môn cho giáo viên, đây là hướng đi hợp lý: muốn giáo viên dạy thật, cần trả lại thời gian cho họ để soạn bài, nghiên cứu, chứ không bắt lao vào các phong trào bề nổi. Đối với học sinh, yêu cầu “học thật để có tri thức thật, năng lực thật” là một thông điệp thẳng thắn: không còn chỗ cho việc học đối phó, học để thi rồi quên. Khi đề thi và cách chấm điểm buộc phải phản ánh đúng năng lực, việc gian lận hay nhờ vả trong kiểm tra sẽ ngày càng khó có đất sống.
Giáo viên và học sinh phải làm gì trong năm học 2026-2027?
Từ năm học 2026-2027, giáo viên không thể tiếp tục dạy theo kiểu “đủ tiết, đủ điểm” rồi phó mặc chất lượng. Chương trình yêu cầu nhà giáo nêu gương về đạo đức, trách nhiệm, trung thực, liêm chính và đánh giá đúng sự tiến bộ thực chất, lấy sự tiến bộ của người học làm trung tâm. Điều này buộc giáo viên phải thay đổi cách ra đề: ít mẹo vặt, nhiều bài tập gắn với năng lực tư duy, phân tích, vận dụng. Ở phía học sinh, thông điệp rất rõ: trung thực trong kiểm tra, thi cử, không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả. Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được dùng rộng rãi, chương trình yêu cầu xây dựng quy định về liêm chính học thuật, phòng chống đạo văn, làm thay bằng công nghệ; hướng dẫn trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng AI có trách nhiệm. Nghĩa là học sinh cần học cách dùng công nghệ để học tốt hơn, không phải để qua mặt thầy cô. Quan trọng hơn, cả giáo viên và học sinh phải chấp nhận một thực tế mới: điểm thấp nhưng phản ánh đúng năng lực còn đáng giá hơn điểm cao nhưng giả tạo. Khi dạy thật học thật thi thật trở thành tiêu chuẩn, mọi bên đều phải chuyển từ tư duy “thành tích” sang tư duy “tiến bộ”.
Quản lý giáo dục: từ chỉ đạo chung chung đến “6 rõ” trách nhiệm
Một ưu điểm của chương trình hành động giáo dục lần này là không dừng ở lời kêu gọi. Bộ GD-ĐT xác định tổ chức thực hiện theo phương châm “6 rõ: Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”; đồng thời giao cụ thể đơn vị chủ trì, sản phẩm và thời hạn đối với từng nhiệm vụ. Đây là cách chuyển từ chỉ đạo chung chung sang cơ chế chịu trách nhiệm cụ thể. Theo chỉ thị về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027, hệ thống giáo dục phải tăng cường kỷ cương, nâng cao trách nhiệm thực thi nhiệm vụ, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất, có giải pháp cụ thể khắc phục bệnh thành tích và rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên, cha mẹ. Nếu thực hiện nghiêm, điều này sẽ giải tỏa một phần “căng thẳng vì thi cử”, đồng thời buộc các kỳ thi còn lại phải có giá trị đánh giá thật. Kết lại, chương trình “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” là một bước đi đúng hướng, nhưng thành công hay thất bại phụ thuộc vào mức độ dũng cảm của các cấp quản lý và nhà trường trong việc chấp nhận sự thật về chất lượng hiện tại. Chỉ khi dám chấp nhận điểm số ít đẹp hơn, hệ thống mới có cơ hội tốt hơn.
