Đổi mới giáo dục 2026-2027: Thay ruột, không thay vỏ
Đổi mới giáo dục 2026-2027 là chủ trương chuyển toàn bộ hệ thống giáo dục từ cách làm nặng hình thức sang cải cách nội bộ ngành giáo dục một cách thực chất, hướng vào thay đổi bên trong nhà trường, lớp học, đội ngũ nhà giáo và chính người học, với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chấn chỉnh bệnh thành tích và xây dựng môi trường học tập lành mạnh, kỷ cương. Nói thẳng, đây không phải là một mùa khai giảng rộn ràng diễn văn, mà là lời yêu cầu thay ruột, không thay vỏ. Sáng 27/8, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, kết nối trực tuyến đến 34 tỉnh, thành phố. Thông điệp ông nhấn mạnh là năm học mới phải "đổi mới tư duy - chuyển biến mạnh mẽ - kết quả thực chất" và chuyển từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học, cũng như bên trong toàn ngành giáo dục. Điểm đáng chú ý là Thủ tướng đặt yêu cầu nâng cấp chất lượng giáo dục toàn diện song song với việc chấn chỉnh bệnh thành tích, gian lận trong dạy và học. Ông không chấp nhận việc chỉ xây thêm vài công trình, ban hành thêm vài văn bản, rồi tiếp tục khen thưởng rầm rộ; kết quả phải được đo bằng sự tiến bộ thực của người học và điều kiện làm việc của nhà giáo. Đây là lời cảnh báo đối với mọi cấp quản lý: Nếu năm học tới chỉ đẹp trên báo cáo, thì coi như không đáp ứng tinh thần chỉ đạo.
Cải cách nội bộ ngành giáo dục: từ thể chế đến từng lớp học
Trong vài năm qua, ngành giáo dục đã có bước đi mạnh về xây dựng thể chế: một loạt luật về giáo dục, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và Luật Nhà giáo được ban hành, tạo bước đột phá về chăm lo và tôn vinh đội ngũ nhà giáo. Cùng với đó, cơ sở dữ liệu dùng chung đã cập nhật khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, hơn 27 triệu học sinh, sinh viên và trên 1,4 triệu giáo viên; tạo trên 18 triệu học bạ số. Đây là nền tảng kỹ thuật số không nhỏ, nhưng Thủ tướng nói rõ: đã đến lúc chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện đồng bộ, thực chất. Theo chỉ đạo, đổi mới giáo dục 2026-2027 phải bắt đầu từ quản trị nhà trường, đội ngũ nhà giáo đến nội dung, phương pháp dạy và học, thi, kiểm tra, đánh giá. Nghĩa là mọi thứ từ cách phân công giáo viên, công khai chất lượng dạy học, xử lý gian lận thi cử, cho tới cách đánh giá học sinh đều phải thay đổi. Ngành không được phép né tránh tồn tại, hạn chế; phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục ngay trong năm học mới và thời gian tới. Nếu nội bộ vẫn giữ tư duy “làm cho xong”, không dám động vào quyền lợi cục bộ, thì mọi khẩu hiệu đổi mới chỉ là lớp sơn đẹp.
Sắp xếp lại cơ sở giáo dục: ít đầu mối, nhiều trách nhiệm
Một trong những quyết định gây chú ý là việc sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và đại học theo đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng, Chính phủ. Theo báo cáo, tổng số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575 cơ sở, tức giảm 50,5%; đồng thời giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học. Đây là con số đủ lớn để cho thấy mục tiêu không phải cắt giảm cho đẹp, mà là thu gọn đầu mối, đòi hỏi cao hơn về quản trị. Khi trường lớp được sắp xếp lại, yêu cầu "đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên" được đặt ra như một chuẩn tối thiểu, không thể nhân danh tinh giản để gây thiệt cho người học. Nghị định số 182/2026/NĐ-CP ngày 22/5/2026 đã điều chỉnh tăng phụ cấp ưu đãi theo nghề của giáo viên lên mức từ 45%-80%, của nhân viên trường học bổ sung 20%. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Tổng số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575 cơ sở (giảm 50,5%).” Nếu địa phương chỉ hưởng lợi từ việc giảm biên chế, mà không tái đầu tư vào chất lượng giáo dục, thì toàn bộ cuộc sắp xếp sẽ sai mục tiêu.
Không để thiếu sách giáo khoa khai giảng: phép thử về trách nhiệm
Vấn đề sách giáo khoa khai giảng tưởng nhỏ nhưng được Thủ tướng nhắc bằng mệnh lệnh rõ ràng: xử lý ngay, không để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa. Chất lượng sách giáo khoa còn hạn chế đã được chỉ ra, nhưng ở tầng rất cụ thể, học sinh cần đủ sách trên bàn vào ngày tới lớp. Đổi mới giáo dục không thể nói về chuyển đổi số hay giáo dục mũi nhọn trong khi trẻ em vùng khó vẫn phải học chay, chép tay vì thiếu sách. Các chính sách miễn, hỗ trợ học phí, sách giáo khoa, bữa ăn, tín dụng, học bổng và hỗ trợ học sinh vùng khó khăn tiếp tục được quan tâm. Đồng thời, Thủ tướng nhấn mạnh không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Yêu cầu này là phép thử trách nhiệm cụ thể của từng địa phương, từng hiệu trưởng: hoặc họ chủ động lo đủ sách giáo khoa khai giảng cho học sinh, hoặc họ đang làm trái tinh thần "vì học sinh, vì nhà giáo và vì tương lai đất nước" đã được nêu trong hội nghị.
Cả hệ thống phải vào cuộc: chấn chỉnh bệnh thành tích, xây môi trường học lành mạnh
Điểm sắc sảo nhất trong chỉ đạo là yêu cầu chấn chỉnh bệnh thành tích và gian lận thi cử một cách nghiêm khắc. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá, kiên quyết chống bệnh thành tích trong dạy và học không chỉ là khẩu hiệu chuyên môn, mà là đòi hỏi thay đổi văn hóa quản lý. Nếu báo cáo thành tích vẫn được ưu tiên hơn phản ánh trung thực, thì mọi nỗ lực cải cách nội bộ ngành giáo dục sẽ bị vô hiệu hóa. Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đổi mới giáo dục chỉ có thể thành công khi tất cả cùng vào cuộc, cùng hành động và cùng chịu trách nhiệm vì tương lai đất nước. Đột phá về giáo dục và đào tạo đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là sự quan tâm thích đáng của Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố. Thực tế, vẫn còn địa phương chưa dành sự quan tâm đầy đủ cho ngành giáo dục về biên chế, trường lớp, thiết bị và công chức quản lý. Nếu các cấp lãnh đạo không thay đổi, yêu cầu đổi mới giáo dục 2026-2027 sẽ chỉ dừng ở văn bản chỉ đạo. Kết lại, chỉ đạo của Thủ tướng về đổi mới thực chất từ bên trong là một lời “tối hậu thư” với hệ thống: năm học mới phải khác, không phải bằng sân khấu khai giảng hoành tráng, mà bằng việc mỗi học sinh được học trong môi trường lành mạnh, kỷ cương, có đủ sách vở, đủ thầy cô, và không bị biến thành con số trong bệnh thành tích.
