Đổi mới giáo dục Việt Nam: không còn chỗ cho đổi mới hình thức
Đổi mới giáo dục Việt Nam trong năm học 2026-2027 là yêu cầu chuyển trọng tâm từ sửa luật, ban hành chính sách sang thay đổi thực chất cách dạy, cách học, cách quản trị nhà trường, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chống bệnh thành tích và đưa chủ trương đột phá phát triển giáo dục, đào tạo vào đời sống học đường. Sáng 27/8, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, kết nối tới 34 tỉnh, thành phố. Năm học này được ông nhấn mạnh là “năm học mới về tư duy, cách làm và chất lượng”, gắn trực tiếp với việc thực hiện Nghị quyết 71 về đột phá giáo dục. Phương châm chung đã được thống nhất: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”. Nói cách khác, lãnh đạo Chính phủ đang gửi một thông điệp rõ ràng: mọi khẩu hiệu sẽ vô nghĩa nếu từng lớp học, từng bài giảng và từng bài kiểm tra không thay đổi theo hướng nhân văn, trung thực và hiệu quả.
Những kết quả bước đầu và tác động đến người học
Điểm tích cực là đổi mới giáo dục Việt Nam thời gian qua không chỉ dừng ở văn bản. Hệ thống luật về giáo dục phổ thông, đại học, nghề nghiệp và Luật Nhà giáo đã được hoàn thiện, tạo khung thể chế mới cho ngành. Cơ hội tiếp cận giáo dục được mở rộng thông qua các chính sách miễn, hỗ trợ học phí, sách giáo khoa, bữa ăn, tín dụng, học bổng và hỗ trợ học sinh vùng khó khăn, giúp nhiều gia đình bớt gánh nặng chi phí học tập. Một thay đổi gây chú ý là việc sắp xếp mạng lưới trường công: số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575, tương ứng giảm 50,5%, kéo theo giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên trường học. Nếu làm nghiêm túc, việc tinh gọn này có thể chuyển nguồn lực sang nâng cao chất lượng dạy học thay vì bộ máy cồng kềnh. Cùng lúc, 229 trường phổ thông nội trú liên cấp ở xã biên giới đang được xây dựng, trong đó 109 trường cơ bản hoàn thành để phục vụ năm học 2026-2027, mở ra cơ hội học tập ổn định cho học sinh vùng giáp ranh.
Nhìn thẳng vào điểm yếu: bệnh thành tích, thi cử và sách giáo khoa
Điều nổi bật trong phát biểu của Thủ tướng không phải là khen, mà là sự thẳng thắn về những điểm yếu dai dẳng. Ông yêu cầu toàn ngành tự hỏi mình đã thực sự hiểu đúng tư duy chiến lược, tinh thần đột phá của Trung ương và Bộ Chính trị hay chưa, và thừa nhận có những mặt còn hạn chế. Điểm ông nhấn mạnh là đổi mới bên trong nhiều nhà trường vẫn chưa thực chất; phương pháp dạy học hiệu quả chưa được ưu tiên vì cách dạy, kiểm tra, đánh giá còn nặng về điểm số và thi cử. Khi giáo viên và học sinh bị ám ảnh bởi điểm, kỳ thi và thành tích, nội dung học tập dễ bị biến thành mẹo làm bài chứ không phải tri thức sống. Cùng với đó, Thủ tướng chỉ rõ chất lượng sách giáo khoa hiện nay còn hạn chế. Ông yêu cầu tiếp tục rà soát chương trình, sách giáo khoa phổ thông, kịp thời điều chỉnh bất cập. Nếu sách giáo khoa thiếu tính khoa học, quá tải hoặc xa rời thực tế, mọi nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả cũng sẽ bị kéo lùi. Đặc biệt, tình trạng bệnh thành tích, gian lận, dạy thêm học thêm biến tướng, tiêu cực thi cử và gánh nặng chi phí cho gia đình vẫn diễn ra, làm xói mòn niềm tin xã hội vào nhà trường.
Đổi mới từ bên trong: từ thể chế đến từng tiết học
Thông điệp chính trị mới rất rõ: năm học 2026-2027 phải chuyển từ đổi mới bên ngoài sang đổi mới thực chất từ bên trong mỗi nhà trường, mỗi lớp học, mỗi người thầy và mỗi người học. Đổi mới giáo dục Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào phong trào, mà phải bắt đầu từ quản trị trường học minh bạch, trao quyền cho giáo viên, gắn trách nhiệm với chất lượng thực. Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh trọng tâm từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện đồng bộ, tạo kết quả đầu ra rõ nét, để chính sách đi vào cuộc sống. Về nhân lực, Nghị định 182/2026/NĐ-CP đã tăng phụ cấp ưu đãi theo nghề lên 45%-80% đối với giáo viên và bổ sung 20% cho nhân viên trường học, được đánh giá là chính sách mạnh và mang tính đột phá. Tuy vậy, tiền phụ cấp chỉ là điều kiện cần. Điều ông nhấn mạnh hơn là phải bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”, xử lý tình trạng thiếu giáo viên, phòng học, phòng chức năng, thiết bị dạy học trong thời gian tới. Muốn có phương pháp dạy học hiệu quả, giáo viên phải có điều kiện lớp học ổn định, sĩ số hợp lý và trang thiết bị tối thiểu.
Kết luận: năm học 2026-2027 phải là bước ngoặt chất lượng
Điểm đáng chú ý nhất là Thủ tướng yêu cầu ngành không né tránh tồn tại, phải xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp khắc phục ngay trong năm học mới 2026-2027. Ông nêu định hướng: tập trung xử lý các hạn chế về đội ngũ và cơ sở vật chất, không để học sinh vì hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục lịch sử dân tộc, truyền thống yêu nước, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, tiếng Anh và ngoại ngữ, năng lực số, STEM và ứng dụng AI có chọn lọc. Nếu những yêu cầu này được biến thành hành động cụ thể, năm học 2026-2027 có thể trở thành mốc chuyển đổi, từ một hệ thống nặng thi cử, bệnh thành tích sang một nền giáo dục coi trọng trung thực, năng lực và nhân cách người học. Nhưng điều kiện tiên quyết là lãnh đạo địa phương, hiệu trưởng và giáo viên phải sẵn sàng thay đổi chính mình, đưa tinh thần “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất” vào từng giờ lên lớp chứ không chỉ vào báo cáo tổng kết.
