STEM không cần phòng riêng: bản chất là học để giải quyết vấn đề thực tiễn
Giáo dục STEM không phòng riêng là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học ngay trong các lớp học, phòng bộ môn, thư viện hoặc không gian sinh hoạt chung, tận dụng thiết bị sẵn có để giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn giải quyết vấn đề thực tiễn thay vì phụ thuộc vào phòng thí nghiệm hiện đại. Đây là bước chuyển quan trọng: thay vì chạy theo mô hình phòng STEM hoành tráng, nhà trường tập trung vào chất lượng hoạt động học tập thiết thực, nơi học sinh được thiết kế, thử nghiệm, điều chỉnh sản phẩm gắn với đời sống. Thông tư 86/2026 Bộ Giáo dục khẳng định STEM là phương thức dạy học tích hợp, không tạo thêm môn học bắt buộc, không áp đặt thời lượng hay hồ sơ riêng, qua đó giảm áp lực hành chính và điểm số cho cả thầy và trò.
Thông tư 86/2026: bỏ rào cản phòng STEM, yêu cầu khai thác tối đa nguồn lực hiện có
Điểm then chốt của thông tư 86/2026 Bộ Giáo dục là thừa nhận một thực tế: đa số trường phổ thông không thể ngay lập tức xây dựng phòng STEM riêng với thiết bị hiện đại. Văn bản này yêu cầu nhà trường khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và thiết bị dạy học hiện có, cho phép tổ chức giáo dục STEM tại lớp học, phòng bộ môn, phòng thực hành, thư viện hoặc khu sinh hoạt chung tùy nội dung và điều kiện. Theo Thạc sĩ Lê Nhật Quang, việc thông tư không bắt buộc bố trí không gian chuyên biệt đã tháo gỡ một rào cản lớn trong triển khai STEM, giúp các trường bớt tâm lý "chờ đủ phòng, đủ đồ" mới dám làm. Cách tiếp cận theo ba mức trang bị – từ khai thác thiết bị tối thiểu đến bổ sung dần và chuyên sâu hơn – cho phép đầu tư theo lộ trình, phù hợp ngân sách, nhu cầu thực tế và năng lực sử dụng của giáo viên.
Tích hợp STEM vào lớp học: giảm tải nhưng tăng chiều sâu cho môn học truyền thống
Thông tư 86 khẳng định rõ: STEM không tạo thêm môn học, không thêm hoạt động giáo dục bắt buộc, không thêm giờ học, điểm số hay giấy tờ. Đây là thông điệp mạnh mẽ chống lại xu hướng biến STEM thành "gánh nặng mới". Nội dung STEM được tích hợp vào kế hoạch giáo dục của nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và giáo án, chứ không yêu cầu một kế hoạch riêng biệt. Khi giáo viên thiết kế nhiệm vụ gắn với thực tiễn ngay trong tiết Toán, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Tin học…, học sinh vừa học chương trình hiện hành, vừa phát triển tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề mà không bị tăng khối lượng bài vở. Theo kinh nghiệm của nhiều trường, STEM linh hoạt trong nhà trường giúp giáo viên bớt áp lực chạy đua chương trình, vì mỗi chủ đề tích hợp đều phục vụ mục tiêu môn học thay vì tách riêng thành hoạt động phụ.
Ví dụ từ lớp học: từ dụng cụ thử tính dẫn điện đến dự án "Nói không với ống hút nhựa"
Thực tế tại Trường THCS Trần Văn Ơn cho thấy giáo dục STEM không phòng riêng hoàn toàn khả thi nếu giáo viên biết thiết kế chủ đề gắn với bài học. Trong chủ đề chế tạo dụng cụ thử tính dẫn điện của dung dịch ở lớp 8, học sinh dùng kiến thức về hợp chất ion, cộng hóa trị để dự đoán khả năng dẫn điện, đồng thời học cách lắp mạch điện đơn giản, đo đạc và tính toán bằng Toán học. Các em phải thiết kế sản phẩm nhỏ gọn, có tín hiệu nhận biết và thuận tiện thay pin, sau đó thử nghiệm, phân tích nguyên nhân lỗi như dây dẫn quá dài hoặc quá nhỏ, rồi điều chỉnh thiết kế. Ở một bối cảnh khác, dự án "Nói không với ống hút nhựa" tại vùng núi thiếu thiết bị cho thấy học sinh có thể làm ống hút từ tre, nứa, dùng kiến thức Vật lý, Hóa học để xử lý mốc và tự chế máy cắt từ vật liệu tiết kiệm dựa trên Toán và Vật lý, mà không tạo thêm áp lực tài chính cho gia đình.
Từ lớp học hôm nay đến nguồn nhân lực ngày mai: lộ trình đầu tư và nâng cao năng lực giáo viên
Giáo dục STEM đang được chú trọng trong trường phổ thông vì đóng vai trò chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho giai đoạn phát triển mới, nhất là trong bối cảnh nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao ở các lĩnh vực tự động hóa, công nghệ thông tin, dữ liệu ngày càng tăng. Khi học sinh sớm được rèn năng lực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, tư duy số và đổi mới sáng tạo, khoảng cách vùng miền có thể được thu hẹp, vì trường khó khăn vẫn có thể tổ chức STEM bằng vật liệu sẵn có và vấn đề thực tế địa phương. Tuy nhiên, không thể phủ nhận nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất cho những nội dung thực hành chuyên sâu; đầu tư cần theo lộ trình, tận dụng phòng thí nghiệm hiện có và bổ sung thiết bị phù hợp khả năng tài chính. Song song, đào tạo bài bản, dài hạn và có chính sách khuyến khích giáo viên, nhất là ở vùng khó, là điều kiện để họ dành nhiều thời gian và tâm sức cho hoạt động STEM.
