Việt Nam – mắt xích mới trong cuộc chơi bán dẫn Mỹ
Việt Nam trở thành điểm đến chiến lược trong bán dẫn Mỹ Việt Nam là việc nền công nghiệp chip, điện tử và nhân lực kỹ thuật của Việt Nam đang được tích hợp ngày càng sâu vào chiến lược chip toàn cầu của Mỹ, nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng bán dẫn, giảm tập trung sản xuất ở một số ít quốc gia và tạo ra mạng lưới đối tác tin cậy trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ gia tăng. Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn hiện nay đã trở thành trục trung tâm của cạnh tranh công nghệ và địa chính trị giữa các nền kinh tế lớn, với Mỹ và các đối tác châu Á giữ vai trò dẫn dắt. Sau đại dịch COVID-19 và cùng với những căng thẳng địa chính trị, Mỹ nhận thấy rủi ro trong việc phụ thuộc quá nhiều vào một số ít quốc gia trong chuỗi cung ứng bán dẫn. Vì vậy, việc Việt Nam được chọn tham gia Chương trình International Technology Security and Innovation (ITSI) theo Đạo luật CHIPS không phải là may mắn nhất thời, mà là kết quả của một quá trình tích lũy năng lực và định vị địa chính trị có chủ ý.
Lợi thế thực chất giúp Việt Nam hút doanh nghiệp bán dẫn Mỹ
Điểm mạnh của Việt Nam trong bán dẫn không nằm ở khẩu hiệu, mà ở những lợi thế đã chứng minh được qua thời gian. Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã thu hút nhiều doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu của Mỹ, từ các cơ sở lắp ráp, kiểm định đến trung tâm thiết kế vi mạch. Intel Products Vietnam hiện là một trong những cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất của Intel trên toàn cầu – một câu chuyện cho thấy các tập đoàn Mỹ không coi Việt Nam chỉ là nơi gia công giá rẻ. Việt Nam là một trong những điểm đến hấp dẫn nhất nhờ chi phí lao động cạnh tranh, môi trường chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Các hệ sinh thái điện tử do Samsung, Foxconn, LG và nhiều doanh nghiệp khác tạo ra đã biến Việt Nam từ một “công xưởng điện tử” đơn thuần thành bệ phóng để xây dựng công nghiệp chip Việt Nam ở các khâu trung và hạ nguồn của chuỗi cung ứng bán dẫn. Câu hỏi không còn là “Việt Nam có đủ sức tham gia?” mà là “Việt Nam có tận dụng được hết lợi thế đang có hay không?”.
Chiến lược chip của Mỹ và vị thế mới của Việt Nam
Đạo luật Khoa học và CHIPS của Mỹ được thiết kế để tái xây dựng năng lực tự chủ công nghệ và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bán dẫn bên ngoài lãnh thổ. Thay vì kéo toàn bộ sản xuất về nước, mục tiêu của Mỹ là xây dựng một mạng lưới đối tác đáng tin cậy cùng chia sẻ giá trị về minh bạch, an ninh chuỗi cung ứng và hợp tác công nghệ. Trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, Việt Nam thuộc nhóm nước thụ hưởng chính của Quỹ ITSI thuộc Đạo luật CHIPS. Điều này đặt bán dẫn Mỹ Việt Nam vào một mối quan hệ mang tính cấu trúc, không chỉ là một vài dự án riêng lẻ. Theo nhận định của Tiến sĩ Trần Doãn Huân, việc lựa chọn Việt Nam phù hợp với mục tiêu đa dạng hóa và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng bán dẫn. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, Mỹ mong muốn mở rộng hợp tác với các quốc gia có khả năng đóng góp vào sự ổn định của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và xây dựng các chuỗi cung ứng công nghệ an toàn hơn. Việt Nam vì thế đứng ở vị trí vừa là đối tác kinh tế, vừa là điểm tựa địa chính trị trong chiến lược chip toàn cầu của Mỹ.
Từ công xưởng điện tử đến trung tâm chip chuyên dụng
Nếu chỉ dừng ở lắp ráp và kiểm định, công nghiệp chip Việt Nam sẽ mãi ở phân khúc giá trị thấp. Điều đáng chú ý là Việt Nam đã sở hữu nền tảng công nghiệp bán dẫn và điện tử tương đối vững chắc trước khi ITSI được triển khai, đồng thời đang chủ động nâng cấp vị thế. Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, cùng các chính sách mới về nhân lực và đất hiếm cho thấy Việt Nam đã xác định những lợi thế và “điểm tựa” quan trọng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, gồm chip chuyên dụng gắn với thị trường nội địa, nguồn nhân lực kỹ thuật, tài nguyên đất hiếm và liên kết ngày càng chặt chẽ với Mỹ trong chuỗi cung ứng. Mỹ nhìn thấy ở Việt Nam không chỉ là nơi lắp ráp, mà là đối tác có thể tham gia các khâu thiết kế vi mạch, đóng gói và kiểm định tiên tiến. Nếu Việt Nam kiên định với định hướng chip chuyên dụng, phục vụ nhu cầu trong nước rồi dần mở rộng ra khu vực, đây sẽ là bước chuyển từ “công xưởng điện tử” sang mắt xích có tiếng nói hơn trong chiến lược chip toàn cầu.
Nhân lực kỹ thuật – yếu tố quyết định thành bại
Không có nhân lực, mọi tham vọng chuỗi cung ứng bán dẫn sẽ chỉ nằm trên giấy. Nguồn nhân lực được xem là một điểm mạnh của Việt Nam: mỗi năm đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ thông tin và kỹ thuật. Dù số lượng kỹ sư chuyên sâu về bán dẫn còn khiêm tốn, Việt Nam có lợi thế về nền tảng toán học, năng lực phần mềm, lực lượng lao động trẻ và chi phí nhân công cạnh tranh. Chính vì vậy, một trong những nội dung quan trọng nhất của ITSI tại Việt Nam là hỗ trợ đào tạo kỹ sư, xây dựng chương trình giảng dạy, phát triển phòng thí nghiệm và tăng cường hợp tác giữa trường đại học với doanh nghiệp. Xét vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bán dẫn, sự dịch chuyển địa chính trị và nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của Mỹ đang tạo lực đẩy rõ rệt cho ngành bán dẫn Việt Nam, giúp Việt Nam dần chuyển từ vai trò “công xưởng điện tử” sang mắt xích trung, hạ nguồn trong hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu. Kết luận thẳng thắn: nếu Việt Nam không giải bài toán nhân lực bán dẫn bằng chính sách dài hạn và hợp tác quốc tế thông minh, lợi thế hiện tại sẽ sớm bị bào mòn; ngược lại, nếu làm tốt, Việt Nam có thể trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trong cạnh tranh công nghệ Mỹ.
