Từ khách mời khiêm tốn đến người chơi đáng gờm tại Busan
Liên hoan phim Busan là một trong những sự kiện điện ảnh quan trọng của châu Á, nơi các nền điện ảnh trong khu vực dùng phim truyện, tài liệu và những tiếng nói tác giả mới để khẳng định vị thế trên bản đồ phim thế giới, và năm nay điện ảnh Việt Nam tiến vào sân chơi này với một sự tự tin khác hẳn trước đây. Trong bối cảnh Liên hoan phim quốc tế Busan (BIFF) lần thứ 31 khai mạc ngày 6/10 tại thành phố Busan, kéo dài tới 15/10, điện ảnh Việt Nam không còn là "vị khách lẻ" mà xuất hiện với một đoàn phim đa sắc diện. BIFF năm nay giới thiệu 247 tác phẩm từ 59 quốc gia, trong đó có 95 phim ra mắt thế giới – nghĩa là muốn được nhìn thấy, phim Việt Nam buộc phải nổi bật. Và chúng ta đã làm được: 5 bộ phim Việt Nam được chọn, trải đều tại 4 hạng mục khác nhau, là câu trả lời rõ nhất rằng phim Việt Nam quốc tế không còn là khẩu hiệu mà đang trở thành hiện thực sống động.
Năm tác phẩm, bốn hạng mục: bản đồ hiện diện mới của phim Việt
Điện ảnh Việt Nam có tới 5 phim được lựa chọn tham dự BIFF 31 tại 4 hạng mục khác nhau – con số hạng mục nhiều nhất từ trước tới nay. Sự phân bổ này quan trọng hơn số lượng đơn thuần, bởi nó cho thấy phim Việt đã len vào những "lớp" khác nhau của sinh thái Liên hoan phim Busan, thay vì tập trung ở một khu vực an toàn. 1982 của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp tranh giải hạng mục Vision-Asia, nơi tôn vinh những góc nhìn và cách tiếp cận đáng chú ý của điện ảnh châu Á – đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy tiếng nói tác giả Việt Nam đã được nhìn nhận ở tầm khu vực. Bên cạnh đó, Sợi chỉ đỏ (Hàm Trần) ra mắt thế giới tại Midnight Passion, Thính giác (Lê Bảo) và Hộ linh tráng sĩ (Nguyễn Phan Quang Bình) xuất hiện ở A Window on Asian Cinema, còn Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng (Nông Nhật Quang) góp mặt trong Wide Angle: Documentary Showcase. Nói cách khác, chúng ta đang phủ kín từ điện ảnh thể nghiệm, dòng thể loại đến tài liệu.
Vision-Asia BIFF và tham vọng tiếng nói tác giả Việt
Việc 1982 của Nguyễn Hoàng Điệp được lựa chọn tranh giải Vision-Asia BIFF không chỉ là niềm vui cá nhân mà còn là một tuyên bố thẩm mỹ của điện ảnh Việt Nam. Hạng mục này dành cho những bộ phim dám mở rộng ngôn ngữ kể chuyện, thể hiện góc nhìn riêng về xã hội châu Á – và điều đó nghĩa là ban tuyển chọn nhìn thấy ở 1982 một tiếng nói đủ khác biệt. Trong dòng chảy phim Việt thường bị áp lực doanh thu chi phối, việc một tác phẩm mang tinh thần tác giả được đặt ngang hàng cùng những bộ phim đến từ các nền điện ảnh như Nhật Bản, Hàn Quốc, Iran cho thấy lựa chọn đi sâu vào bản sắc, thay vì bắt chước khuôn mẫu, đang bắt đầu được tưởng thưởng ở sân khấu quốc tế. Đây là bước tiến khó đảo ngược: sau Vision-Asia, sẽ rất khó chấp nhận việc phim Việt quay lại với vùng an toàn, khi thế giới đã biết chúng ta có thể kể những câu chuyện táo bạo và tinh tế đến mức nào.
Busan được nâng hạng, cơ hội cho điện ảnh Việt nhân đôi
Sự bứt phá của phim Việt tại Liên hoan phim Busan diễn ra đúng lúc chính BIFF được bước lên "chiếu trên". Sự kiện năm nay lần đầu được Liên đoàn các Hiệp hội Nhà sản xuất phim quốc tế (FIAPF) công nhận là một trong những liên hoan phim hạng A hàng đầu thế giới, cùng Cannes, Berlin và Venice. Đồng thời, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ đưa BIFF vào danh sách 6 liên hoan phim có giải thưởng đủ điều kiện cho hạng mục Phim truyện quốc tế xuất sắc nhất tại Oscar. "Việc được FIAPF công nhận là liên hoan phim hạng A, cùng sự gia tăng số lượng tác phẩm và các tên tuổi quốc tế, đang mở thêm vị thế mới cho BIFF trong hệ thống các sự kiện điện ảnh lớn của thế giới". Khi sân khấu được nâng tầm, mọi thành công, mọi lời khen – hay cả những phản hồi phê bình – mà các phim Việt nhận được tại đây đều mang trọng lượng lớn hơn trước, nhất là trong mắt giới chuyên môn và các nhà phát hành quốc tế.
Từ Busan nhìn về tương lai: đã đến lúc điện ảnh Việt bớt khiêm nhường
Sự hiện diện của 5 tác phẩm Việt Nam ở 4 chương trình cho thấy phạm vi tham dự ngày càng rộng của điện ảnh Việt Nam tại một trong những sự kiện lớn của khu vực. Đây không chỉ là dịp chiếu phim, mà còn là cánh cửa vào Chợ Nội dung và Phim châu Á diễn ra từ ngày 10–13/10, nơi các nhà làm phim, nhà đầu tư và nhà phân phối quốc tế gặp gỡ. Nói cách khác, Busan đang trở thành nơi phim Việt có thể tìm đường phát hành, hợp tác sản xuất, thậm chí tiến gần hơn tới giấc mơ Oscar nếu sau này đoạt giải tại BIFF. Câu hỏi lúc này không còn là "phim Việt có đủ tầm ra quốc tế hay không", mà là chúng ta có dám coi sân khấu quốc tế – trong đó Liên hoan phim Busan giữ vai trò cửa ngõ – là điểm xuất phát ngay từ khâu kịch bản hay vẫn xem đó như phần thưởng thêm may mắn. Nếu lựa chọn vế đầu, việc có mặt dày đặc ở Busan hôm nay sẽ chỉ là điểm khởi đầu của một chu kỳ bứt phá dài hơn của phim Việt trên bản đồ thế giới.
