Kỷ lục 5 phim Việt tại Busan: bước ngoặt của điện ảnh Việt Nam Busan
Điện ảnh Việt Nam Busan là cách gọi ngắn cho sự hiện diện ngày càng dày đặc và đa dạng của phim Việt tại Liên hoan phim quốc tế Busan, nơi các tác phẩm không chỉ tranh giải mà còn tham gia thị trường nội dung, hoạt động quảng bá và kết nối công nghiệp, tạo nên một hình ảnh mới mẻ, tự tin và giàu bản sắc của phim Việt chiếu ngoài trên bản đồ châu Á. Năm nay, 5 bộ phim Việt Nam được chọn vào Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 31, diễn ra tại Busan, Hàn Quốc từ ngày 6 trong khuôn khổ một sự kiện kéo dài 10 ngày với 247 phim từ 59 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có 95 buổi công chiếu lần đầu trên thế giới. Đây không chỉ là con số kỷ lục, mà là lời khẳng định rằng nếu chúng ta dám đầu tư dài hạn, phim Việt hoàn toàn có thể đứng cạnh những nền điện ảnh lớn trong khu vực.
Quan trọng hơn, 5 phim này trải rộng ở 4 hạng mục khác nhau – con số lớn nhất từ trước đến nay đối với điện ảnh Việt tại Busan. Điều đó cho thấy sự đa dạng thể loại và giọng kể: từ Vision-Asia với “1982”, Midnight Passion với “Sợi chỉ đỏ/Con mắt thứ ba”, đến A Window on Asian Cinema với “Thính giác” và “Hộ linh tráng sĩ”, rồi Wide Angle: Documentary Showcase với Baby Jackfruit Baby Guava. Khi một Liên hoan phim quốc tế được Liên đoàn các nhà sản xuất phim quốc tế (FIAPF) công nhận là một trong 17 liên hoan hạng A, bên cạnh Cannes, Berlin, Venice, thì việc phim Việt góp mặt không còn là chuyện “may mắn”, mà là kết quả của một quá trình nâng chuẩn.
Đêm Điện ảnh Việt Nam: ngoại giao văn hóa chứ không chỉ là tiệc chiêu đãi
Nếu 5 phim trong chương trình chính là gương mặt nghệ thuật, thì Đêm Điện ảnh Việt Nam là trái tim ngoại giao văn hóa của điện ảnh Việt Nam Busan. Sự kiện Vietnam Night do Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim quốc tế Busan lần thứ 31, diễn ra tối 11/10 tại khách sạn The Westin Josun Busan, trùng với ngày khai mạc Gian hàng Điện ảnh Việt Nam. Đây không phải một buổi tiệc xã giao đơn thuần, mà là thông điệp: Việt Nam muốn được nhìn nhận như một đối tác điện ảnh nghiêm túc, có chiến lược và có câu chuyện riêng để kể.
Vietnam Night quy tụ nhiều gương mặt quan trọng: Đại sứ Việt Nam tại Hàn Quốc Vũ Hồ, Chủ tịch Liên hoan phim Busan Park Kwang Su, Giám đốc Asian Contents & Film Market Ellen Kim, cùng đông đảo nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và đại diện các tổ chức điện ảnh Việt Nam, Hàn Quốc và quốc tế. Tiến sĩ Ngô Phương Lan – Chủ tịch VFDA – nhấn mạnh ý nghĩa của việc đưa điện ảnh Việt Nam đến với các diễn đàn quốc tế và xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài giữa các nhà làm phim và tổ chức điện ảnh. Một đoạn video giới thiệu tổng quan về thị trường, sản xuất, phát hành và sự hiện diện của phim Việt tại các Liên hoan phim quốc tế khiến nhiều khách mời quốc tế bất ngờ trước những chuyển động mạnh mẽ của chúng ta.
Baby Jackfruit Baby Guava: tiếng nói riêng tư chạm tới thế giới
Trong số các phim Việt chiếu ngoài tại Busan, Baby Jackfruit Baby Guava là minh chứng rõ nhất cho việc một câu chuyện rất riêng tư vẫn có thể chạm tới khán giả toàn cầu. Bộ phim tài liệu của đạo diễn trẻ Nông Nhật Quang, sinh năm 1997, đã từng được chọn tranh giải tại hai Liên hoan phim tài liệu hàng đầu thế giới là Visions du Réel ở Thụy Sĩ (nơi phim đoạt giải đặc biệt của ban giám khảo) và Hot Docs ở Canada, trước khi tiếp tục góp mặt tại hạng mục Wide Angle: Documentary Showcase của Liên hoan phim Busan lần thứ 31. Việc một phim tài liệu gia đình, mang màu sắc queer, xuất phát từ Lào Cai mà có hành trình festival ấn tượng như vậy cho thấy tiêu chuẩn mới của phim Việt chiếu ngoài: trung thực, cá nhân, nhưng giàu tính điện ảnh.
Baby Jackfruit Baby Guava (tựa Việt: “Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ, em bé đau lòng”) được dệt nên từ những thước phim quay suốt 7 năm, kết hợp ảnh gia đình, thư từ, nhật ký và ghi âm cuộc gọi. Đó là chân dung ba nhân vật – Quang, chị gái Ngọc Mai và người mẹ Cúc – bị ràng buộc trong mạng lưới yêu thương, kỳ vọng và tổn thương. Nông Nhật Quang không ngại đưa chính mình, với những khía cạnh riêng tư và đậm màu sắc queer, vào trung tâm câu chuyện, tạo nên một phim tài liệu vừa chân thành, vừa hài hước, giàu sức sống. Khi phim này được chọn vào Wide Angle: Documentary Showcase cùng tên tiếng Anh Baby Jackfruit Baby Guava, đó là lời nhắc rằng thế giới quan tâm đến những tiếng nói cá nhân, miễn là chúng được kể bằng một ngôn ngữ điện ảnh sắc nét.
Gian hàng Việt Nam tại ACFM: bán câu chuyện, không chỉ bán bối cảnh
Điện ảnh Việt Nam Busan không dừng ở các suất chiếu; nó tiếp tục sống trong không gian thị trường nội dung Asian Contents & Film Market (ACFM). Gian hàng Điện ảnh Việt Nam mở cửa từ ngày 10 đến 13/10 tại BEXCO, giới thiệu tổng quan về điện ảnh Việt Nam, hoạt động của VFDA và DANAFF. Đây là nơi các nhà làm phim, nhà sản xuất và đối tác quốc tế có thể tìm hiểu về thị trường, dự án đang phát triển và những cơ chế hợp tác mới. Nói cách khác, chúng ta không chỉ mang phim sang dự thi, mà còn mang cả hệ sinh thái – từ liên hoan trong nước đến các chương trình xúc tiến – để “bán” một hình ảnh điện ảnh Việt Nam có chiều sâu.
Tại gian hàng này, hình ảnh Hà Nội, Đà Nẵng cùng một số địa điểm quay phim ở Việt Nam được giới thiệu để giúp đối tác quốc tế hiểu hơn về văn hóa, cảnh quan và khả năng lựa chọn bối cảnh. Sự hiện diện của nhiều khách mời quốc tế như nhà sản xuất Brillante Ma Mendoza, giám đốc nghệ thuật một Liên hoan phim châu Á tại Pháp, hay đại diện Bộ Văn hóa Indonesia, cùng Chủ tịch Liên hoan phim Busan Park Kwang-su, cho thấy ACFM là nơi các dự án Việt có thể tìm đường ra thế giới. Khi điện ảnh Việt Nam được đặt cạnh những nền công nghiệp khác trong cùng một thị trường, câu hỏi không còn là “liệu chúng ta có đủ tốt?”, mà là “chúng ta dám đề xuất những hợp tác táo bạo đến đâu?”.
Busan – bệ phóng mới cho tham vọng dài hạn của phim Việt
Liên hoan phim quốc tế Busan năm nay không chỉ là một sân chơi, mà là phép thử cho tham vọng dài hạn của điện ảnh Việt. Khi một Liên hoan phim được FIAPF công nhận là hạng A và nằm trong số ít sự kiện mà phim đoạt giải đủ điều kiện được xem xét cho hạng mục Phim quốc tế xuất sắc tại Oscar, việc 5 phim Việt xuất hiện ở 4 hạng mục khác nhau là một bước tiến mang tính chiến lược. Sự kết hợp giữa chương trình chính thức, Đêm Điện ảnh Việt Nam và gian hàng tại ACFM cho thấy chúng ta đang học cách đi cùng lúc trên ba đường ray: nghệ thuật, thị trường và ngoại giao văn hóa.
Tất nhiên, một mùa Busan thành công không đủ để khẳng định vị thế bền vững. Nhưng nó gửi đi một tín hiệu rõ ràng: khi có tổ chức chuyên trách như VFDA chủ động dẫn dắt, khi các địa phương như Hà Nội, Đà Nẵng xuất hiện như đối tác chứ không chỉ là bối cảnh, và khi những tiếng nói cá nhân như Baby Jackfruit Baby Guava được tôn trọng, điện ảnh Việt có thể bước ra khỏi vùng an toàn. Busan lần này vì thế không chỉ là một cột mốc đẹp, mà là lời nhắc rằng nếu muốn tiếp tục tỏa sáng, chúng ta phải coi mỗi Liên hoan phim quốc tế là một chặng của đường dài, chứ không phải đích đến.
