Tái định nghĩa quan hệ đầu tư Việt Nam – Nhật Bản: Từ “địa điểm sản xuất” đến đối tác kiến tạo
Quan hệ đầu tư Việt Nam – Nhật Bản là tiến trình hai nước chuyển từ mô hình “nhà đầu tư – địa điểm đầu tư” sang một đối tác cùng phát triển, cùng kiến tạo dựa trên ba trụ cột hạ tầng, cải cách thủ tục hành chính và phát triển nguồn nhân lực, nhằm gắn kết sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ngày 06/9/2026 tại Huế, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì buổi làm việc với các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, đồng thời tham dự lễ khai mạc Diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản 2026. Đây không chỉ là một sự kiện ngoại giao thường niên, mà là thời điểm tuyên bố một định vị mới cho dòng vốn đầu tư Việt Nam Nhật Bản. Thủ tướng đã công bố kết luận chính thức về hợp tác đầu tư, thể hiện qua thông báo 472/TB-VPCP ngày 11/9/2026. Quan điểm xuyên suốt là: muốn tăng trưởng nhanh, bền vững và đạt mục tiêu tăng trưởng “2 con số” giai đoạn 2026–2030, Việt Nam phải gắn FDI với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Điểm đáng nói là Thủ tướng chủ động nhấn mạnh việc “chuyển mạnh quan hệ đầu tư Việt Nam - Nhật Bản từ quan hệ giữa nhà đầu tư và địa điểm đầu tư sang quan hệ đối tác cùng phát triển và kiến tạo”. Nói cách khác, Nhật Bản không còn được khuyến khích nhìn Việt Nam chỉ như một công xưởng chi phí thấp, mà là trung tâm sản xuất, đổi mới, kết nối xanh cho cả khu vực. Đây là lựa chọn mang tính chủ động chiến lược của Hà Nội, chứ không chỉ là sự đáp ứng thụ động trước dòng vốn.
Hợp tác hạ tầng khu vực: Từ ODA đến hạ tầng chiến lược, đường sắt tốc độ cao
Nếu trước đây, hạ tầng chủ yếu được nhìn như câu chuyện ODA và các dự án rời rạc, thì tầm nhìn mới của Thủ tướng là biến hợp tác hạ tầng khu vực thành trụ cột chiến lược trong quan hệ đầu tư Việt Nam Nhật Bản. Việt Nam xác định ưu tiên các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, hạ tầng chiến lược, đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Điều này cho thấy Hà Nội muốn Nhật Bản đồng hành trong những dự án có độ “xương sống” cho tăng trưởng dài hạn, chứ không chỉ là các dự án hạ tầng nhỏ lẻ.
Diễn đàn hợp tác địa phương 2026 được tổ chức tại Huế với chủ đề “Kiến tạo tương lai số, xanh và bền vững – Từ cam kết chiến lược đến hành động thực chất”, tập trung thẳng vào những nút thắt hạ tầng đang cản trở doanh nghiệp Nhật Bản mở rộng đầu tư vào công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ. Quan điểm ở đây là rõ ràng: nếu không có hạ tầng giao thông, năng lượng và đô thị cùng tiêu chuẩn, thì mọi khẩu hiệu về chuỗi cung ứng xanh và chuyển đổi số chỉ dừng ở lời nói.
Chiến lược này cũng mang tính đôi bên cùng có lợi. Việt Nam cần hạ tầng chất lượng cao để đạt tăng trưởng nhanh nhưng bền vững; Nhật Bản cần các dự án đủ quy mô, dài hạn để duy trì vai trò là đối tác kinh tế hàng đầu. Việc đặt đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao vào nhóm ưu tiên cho thấy Việt Nam đang gợi ý một “sân chơi” nơi năng lực công nghệ, quản trị dự án và kinh nghiệm đô thị của Nhật có thể phát huy tốt nhất, đồng thời tạo dấu ấn hữu hình cho quan hệ song phương.
Cải cách thủ tục hành chính: Từ lời hứa đến cơ chế ràng buộc
Không trụ cột nào quan trọng bằng việc tháo gỡ rào cản thể chế, và Thủ tướng đã nói thẳng: nếu thủ tục không thuận lợi hơn, mọi cam kết về đầu tư chất lượng cao sẽ chậm lại. Diễn đàn hợp tác địa phương 2026 vì thế được thiết kế để “giải bài toán hạ tầng, thủ tục hành chính và nguồn nhân lực”, nhằm tạo môi trường thuận lợi nhất cho doanh nghiệp Nhật Bản. Nói cách khác, cải cách thủ tục hành chính không còn là cải cách chung chung, mà gắn với những yêu cầu rất cụ thể của nhà đầu tư đang hoạt động trên đất Việt Nam.
Điểm mới mang tính ràng buộc là người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương rà soát tiến độ và xử lý dứt điểm các vấn đề thuộc thẩm quyền, “không để những vấn đề đã được Chính phủ giao tiếp tục kéo dài hoặc để doanh nghiệp phải kiến nghị nhiều lần”. Đồng thời, Thủ tướng giao Bộ Ngoại giao định kỳ rà soát, tổng hợp và báo cáo việc thực hiện các cam kết tại diễn đàn. Đây là cách biến các buổi đối thoại với doanh nghiệp Nhật từ nơi lắng nghe mang tính lễ nghi thành cơ chế theo dõi, giám sát liên tục.
Cách tiếp cận này gửi đi một thông điệp chính trị rõ ràng: Việt Nam sẵn sàng “đặt cược” uy tín thể chế của mình để tạo môi trường ổn định, dễ dự đoán cho nhà đầu tư. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, việc gắn cải cách thủ tục hành chính với một đối tác chiến lược như Nhật Bản là lựa chọn khôn ngoan, bởi nó buộc bộ máy phải vận hành theo chuẩn cao hơn và nhất quán hơn.
Phát triển nguồn nhân lực: Mắt xích quyết định trong chuỗi giá trị chung
Trong tầm nhìn mới, phát triển nguồn nhân lực không còn là “phụ lục” của hợp tác đầu tư, mà là điều kiện tiên quyết để Việt Nam và Nhật Bản cùng vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam khẳng định mong muốn thu hút không chỉ vốn, mà cả công nghệ tiên tiến, tri thức, quản trị hiện đại, đầu tư R&D và nhân lực chất lượng cao. Về phía Nhật Bản, Thủ tướng nhấn mạnh doanh nghiệp Nhật nên nhìn Việt Nam như trung tâm sản xuất, đổi mới, kết nối xanh, gắn với đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực địa phương.
Diễn đàn hợp tác địa phương 2026 đặt đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những nội dung then chốt, bên cạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác cấp địa phương. Đây là bước chuyển cần thiết: nếu lao động Việt Nam không nâng cấp kỹ năng số, kỹ năng xanh và năng lực quản trị, thì mục tiêu thu hút FDI chất lượng cao theo Nghị quyết số 10-NQ/TW sẽ khó trở thành hiện thực.
Điều đáng nói là phát triển nguồn nhân lực được gắn liền với chiến lược phát triển địa phương. Diễn đàn được kỳ vọng trở thành cơ chế hằng năm để các địa phương hai nước trao đổi sâu về những lĩnh vực ưu tiên, tháo gỡ khó khăn, khai thông nguồn lực, thúc đẩy dự án ODA, mở rộng sản xuất kinh doanh và hợp tác lao động. Bằng cách đó, quan hệ đầu tư Việt Nam Nhật Bản mới có thể phát triển “từ gốc”, thay vì chỉ dựa vào một vài trung tâm lớn.
Diễn đàn hợp tác địa phương: Cơ chế dài hạn cho một chu kỳ hợp tác mới
Diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản 2026 không phải một sự kiện đơn lẻ, mà là bước khởi động cho một chu kỳ hợp tác mới. Đây là hoạt động hợp tác quốc tế cấp địa phương lớn nhất được tổ chức ngay sau Đại hội XIV của Đảng, mang ý nghĩa thử nghiệm mô hình phối hợp mới giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp. Sự hiện diện của Thủ tướng Lê Minh Hưng, cùng với các phát biểu định hướng mạnh mẽ, cho thấy Hà Nội muốn “khoá” tầm nhìn chiến lược vào một cơ chế cụ thể, có theo dõi, có đánh giá.
Theo chỉ đạo của Thủ tướng, diễn đàn được kỳ vọng góp phần giải quyết khó khăn, tháo gỡ vướng mắc, khai thông nguồn lực, thúc đẩy các dự án ODA, thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh và tăng cường hợp tác hiệu quả từ phía Nhật Bản; đồng thời hình thành cơ chế hằng năm để địa phương hai nước kết nối và trao đổi sâu về những lĩnh vực ưu tiên. Đây là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi “tiếp theo là gì?” sau hàng loạt tuyên bố chiến lược.
Kết luận quan trọng là: quan hệ đầu tư Việt Nam – Nhật Bản chỉ thực sự “nâng tầm” khi ba trụ cột hạ tầng, thủ tục hành chính và nguồn nhân lực được xử lý đồng bộ, và khi các cam kết được gắn với cơ chế cụ thể như diễn đàn hợp tác địa phương. Nếu giữ vững được nhịp này, Việt Nam có cơ sở để biến mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và đổi mới sáng tạo thành hiện thực; còn Nhật Bản có thêm một đối tác chiến lược tin cậy, gắn bó sâu trong một chuỗi giá trị đang cần được tái thiết theo hướng số, xanh và bền vững.
