Từ ngoại giao biểu tượng đến đối tác chiến lược toàn diện đi vào thực chất
Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Australia, cùng cuộc hội đàm với Thủ tướng Anthony Albanese tại Nhà Quốc hội, đánh dấu bước phát triển mới khi quan hệ Việt Nam Australia hợp tác được nâng lên đối tác chiến lược toàn diện và chuyển trọng tâm sang khoa học – công nghệ, chuyển đổi năng lượng xanh và phát triển nhân lực chất lượng cao như những trụ cột hợp tác mới, định hình quỹ đạo tăng trưởng dài hạn cho cả hai nền kinh tế.
Điểm đáng chú ý không nằm ở nghi thức ngoại giao, mà ở việc đây là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 3/2024. Trong bối cảnh thế giới “ngày càng bất định”, như Thủ tướng Anthony Albanese nhấn mạnh, việc hai nước lựa chọn đi sâu vào công nghệ, năng lượng và nhân lực cho thấy một cách tiếp cận chủ động: biến quan hệ chính trị tin cậy thành năng lực phát triển cụ thể.
Công nghệ, bán dẫn, AI: Trụ cột mới thay cho mô hình chỉ dựa vào thương mại
Thông điệp lớn nhất từ chuyến thăm là quan hệ Việt Nam Australia hợp tác sẽ không dừng ở thương mại, đầu tư và giáo dục, mà chuyển sang lấy khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực trung tâm. Hai nhà lãnh đạo nhất trí đưa khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực mới của quan hệ hai nước, với mục tiêu rõ ràng là hình thành “không gian kết nối công nghệ Việt Nam - Australia” gắn với nguồn nhân lực chất lượng cao.
Điểm nhấn là Diễn đàn TechConnect, cùng mạng lưới Aus4Innovation và Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam - Australia, đang mở đường cho hợp tác sâu trong công nghệ bán dẫn AI, dữ liệu số và khoáng sản thiết yếu. Nói cách khác, hai bên chọn đầu tư vào những chuỗi giá trị tương lai – từ trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử đến hydrogen xanh – thay vì chấp nhận vị thế gia công thấp trong nền kinh tế toàn cầu. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, dù đòi hỏi kiên trì và năng lực điều phối chính sách rất cao.
Chuyển đổi năng lượng xanh và chuỗi cung ứng: Cơ hội nhưng không tự động biến thành lợi ích
Trong lĩnh vực năng lượng, hai bên không chỉ nói chung chung về biến đổi khí hậu mà thống nhất thúc đẩy hợp tác chuyển đổi xanh, kinh tế số, năng lượng mới và công nghiệp tương lai, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Australia đã là đối tác cung cấp ODA quan trọng cho hạ tầng, chuyển đổi số, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh của Việt Nam; bước tiếp theo là chuyển từ dự án rời rạc sang hệ sinh thái năng lượng sạch có chuỗi cung ứng gắn kết.
Hai nhà lãnh đạo đặt mục tiêu kim ngạch thương mại lên 20 tỷ USD, gắn với việc đẩy mạnh liên kết chuỗi cung ứng, đầu tư chất lượng cao và phát triển công nghiệp tương lai. Đây không chỉ là con số, mà là phép thử cho khả năng Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực thông qua chuyển đổi năng lượng xanh. Tuy nhiên, nếu Việt Nam không cải thiện thể chế, hạ tầng và năng lực hấp thụ công nghệ, thì các cam kết về hydrogen xanh, khoáng sản thiết yếu hay năng lượng mới dễ dừng ở mức tuyên bố mang tính biểu tượng.
Nhân lực chất lượng cao: Điều kiện quyết định để không bỏ lỡ “cửa sổ công nghệ”
Nếu công nghệ là cỗ máy thì nhân lực chất lượng cao chính là nhiên liệu, và đây là điểm mà lãnh đạo hai nước đã chọn làm ưu tiên. Lãnh đạo hai nước sẽ trao đổi định hướng chiến lược về đào tạo nhân lực trình độ cao, với trọng tâm là kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ sở giáo dục và đào tạo nghề, hướng tới các chương trình chia sẻ tri thức và đào tạo chung.
Hơn 35.000 sinh viên Việt Nam đang học tại Australia, cùng các cơ sở như Đại học RMIT và Trung tâm Việt Nam - Australia tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đã tạo nên một nền tảng xã hội sâu rộng cho hợp tác nhân lực. Như các nhà đàm phán nhấn mạnh, đây là “vốn xã hội mà không thỏa thuận nào tạo ra được trong một sớm một chiều”. Nhưng để nguồn nhân lực này trở thành lợi thế cạnh tranh, Việt Nam cần chính sách thu hút, sử dụng và đãi ngộ phù hợp, thay vì để chảy máu chất xám hoặc dùng sai kỹ năng.
Từ thỏa thuận đến thực thi: Thách thức nằm ở năng lực triển khai trong nước
Sau hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã chứng kiến lễ ký nhiều văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, giáo dục-đào tạo và các lĩnh vực khác, đồng thời chỉ đạo các bộ, ngành khẩn trương đưa các thỏa thuận vào triển khai, biến định hướng cấp cao thành chương trình, dự án và kết quả cụ thể. Nói cách khác, giai đoạn “chụp ảnh, ký kết” đã kết thúc; thách thức thật sự nằm ở khả năng biến đối tác chiến lược toàn diện thành những thay đổi nhìn thấy được trong đời sống người dân và doanh nghiệp.
Theo đánh giá của lãnh đạo hai nước, nền tảng tin cậy chính trị, lợi ích gắn kết và các động lực hợp tác mới sẽ đưa quan hệ bước vào giai đoạn phát triển sâu sắc hơn, “mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân và doanh nghiệp hai nước”. Australia kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo thêm xung lực làm sâu sắc quan hệ, đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển khu vực. Nhưng kỳ vọng của bạn bè quốc tế chỉ trở thành lợi thế nếu Việt Nam dám chấp nhận cạnh tranh về thể chế, tri thức và công nghệ ngay trên sân nhà mình.
