Mùa mưa bão miền Trung: Bài kiểm tra sức chịu đựng của hạ tầng giao thông
Mùa mưa bão miền Trung là giai đoạn thời tiết cực đoan, mưa lớn kéo dài và bão liên tiếp gây ngập lụt, sạt lở, đứt gãy đường sá, đe dọa hạ tầng giao thông, sinh kế và an toàn của hàng triệu người dân phụ thuộc vào các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ và đường nông thôn. Khi mùa mưa bão năm 2026 tại miền Trung và Tây Nguyên chính thức bắt đầu với dự báo diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, câu hỏi không còn là “bão có đến không” mà là “hệ thống giao thông có trụ vững được hay không”. Thực tế cuối năm 2025 đã để lại 1.160 vị trí sạt lở ta-luy, 48.000 m3 đất đá sụt trượt và 92 điểm đứt đường, trôi mố cầu, cống trên các tuyến Trường Sơn Đông và đường Hồ Chí Minh. Đây không chỉ là con số thống kê, mà là cảnh báo rằng nếu tiếp tục tư duy “hỏng đâu vá đó”, miền Trung sẽ mãi mắc kẹt trong vòng lặp khủng hoảng – khắc phục – lại khủng hoảng.
Trực chốt 24/24h: Cần, nhưng chưa đủ cho một hệ thống giao thông an toàn
Việc duy trì trực chốt 24/24h tại các điểm ngập sâu, sạt lở trên những tuyến huyết mạch như Quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh, Trường Sơn Đông là bước đi cần thiết để giữ mạch máu giao thông thông suốt. Khu Quản lý đường bộ III đã sớm kiện toàn Ban Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn từ tháng 6, chuẩn bị vật tư như rọ thép, dầm cầu, biển báo phân luồng và bố trí kho gần các vị trí xung yếu. Đây là minh chứng cho cách tiếp cận chủ động hơn so với nhiều năm trước. Một câu nói đáng chú ý là: “Khi có thiên tai xảy ra, lãnh đạo Khu chủ động bố trí trực chốt tại các vị trí xung yếu để chỉ đạo kịp thời, nhằm đảm bảo thông xe nhanh nhất và an toàn phục vụ nhu cầu đi lại của người dân”. Tuy vậy, nếu chỉ dồn lực vào trực chốt và phân luồng khi bão đến, mà không đầu tư bài bản cho hạ tầng giao thông bền vững, chúng ta vẫn chỉ đang “chữa cháy” thay vì giảm nguy cơ ngay từ gốc.
Đắk Lắk và khoảng trống phục hồi sau lũ lụt ở vùng nông thôn
Trong khi các tuyến quốc lộ được giám sát chặt, nhiều tuyến đường nông thôn lại trở thành “điểm mù” của chiến lược bảo vệ hạ tầng. Đợt mưa lũ cuối năm 2025 không chỉ gây thiệt hại về người mà còn làm nhiều tuyến đường giao thông nông thôn, nhất là ở miền núi, bị sạt lở, sụt lún nghiêm trọng. Tại xã Tuy An Tây (Đắk Lắk), một tuyến đường dài khoảng 2 km nối khu dân cư với gần 400 ha cánh đồng bị đứt gãy, sụt lún gần 0,5 m so với nền cũ. Đây là ví dụ điển hình của sạt lở đất nông thôn khiến giao thông bị chia cắt, nông sản khó vận chuyển, đường đến trường của học sinh trở nên nguy hiểm. Người dân phải đi vòng xa gấp 4–5 lần, chi phí tăng trong khi đường chỉ được sửa tạm, mưa xuống lại sình lầy. Địa phương khẳng định sẽ sớm xây dựng phương án sửa chữa, nhưng nếu không có cơ chế ưu tiên phục hồi sau lũ lụt cho vùng nông thôn, những lời hứa này rất dễ bị chậm trễ, để người dân tiếp tục trả giá bằng thời gian, tiền bạc và sự an toàn.
Từ ứng phó khẩn cấp đến hạ tầng giao thông bền vững
Kinh nghiệm từ các chương trình phục hồi sau bão cho thấy, xây lại như cũ là cách nhanh nhất để… lặp lại rủi ro. Một dự án ứng phó khẩn cấp và phục hồi sớm sau bão số 10 và 11 do đối tác quốc tế hỗ trợ tại một địa phương phía Bắc đã xây 20 nhà an toàn, sửa 100 nhà, hỗ trợ tiền mặt cho 1.340 hộ và xây bốn công trình hạ tầng cộng đồng như đường giao thông. Quan trọng hơn, thông điệp được nhấn mạnh là: “Phục hồi theo hướng tăng cường khả năng chống chịu không đơn thuần là xây dựng lại những gì đã mất”. Với miền Trung, điều này phải được hiểu là mọi dự án sửa chữa, nâng cấp đường – từ quốc lộ đến đường xã – đều cần tích hợp tiêu chí chống chịu lũ, sạt lở, thay vì chỉ vá ổ gà. Bảo dưỡng thường xuyên, xử lý sụt trượt nhỏ ngay khi xuất hiện, kết hợp với quy hoạch lại các tuyến dễ bị chia cắt, mới tạo được hạ tầng giao thông bền vững đúng nghĩa.
Chiến lược dài hạn: Không để miền Trung “sống chung với bão” trong thế bị động
Nếu coi mùa mưa bão miền Trung là “bài kiểm tra định kỳ” thì hạ tầng giao thông hiện nay mới chỉ đủ điểm… qua môn. Để đạt mức an toàn dài hạn, chiến lược phải chuyển hẳn từ ứng phó sang phục hồi bền vững. Điều này đòi hỏi ba thay đổi. Thứ nhất, coi bảo vệ giao thông nông thôn – như những tuyến ở Tuy An Tây, Tuy An Đông – là ưu tiên ngang với quốc lộ, bởi đây là mạch máu sinh kế của nông dân và học sinh. Thứ hai, lồng ghép tiêu chí chống chịu thiên tai vào mọi dự án nâng cấp, tránh tình trạng xe công trình phá nát đường hiện hữu mà chỉ sửa tạm thời. Thứ ba, duy trì cơ chế phối hợp giữa lực lượng trực chốt 24/24h, chính quyền địa phương và các chương trình hỗ trợ phục hồi sau lũ lụt để mỗi đợt thiên tai trở thành cơ hội củng cố, chứ không làm suy yếu thêm hệ thống. Khi đó, “sống chung với bão” sẽ không còn đồng nghĩa với chấp nhận hạ tầng mong manh, mà là chủ động xây dựng một miền Trung đủ sức đứng vững trước các cú sốc khí hậu.
