Kích hoạt chế độ ứng phó khẩn cấp: Không còn chỗ cho tâm lý chủ quan
Ứng phó khẩn cấp trước áp thấp nhiệt đới là việc các cơ quan nhà nước và lực lượng phòng thủ dân sự đồng loạt kích hoạt trạng thái sẵn sàng cao nhất, rà soát hạ tầng giao thông, quản lý phương tiện trên biển và duy trì trực ban 24/24h để giảm thiểu thiệt hại về người, tài sản và công trình. Theo bản tin khí tượng, sáng 7/8 vùng áp thấp trên khu vực Vịnh Bắc Bộ đã mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, với tâm ở khoảng 19,8 độ Vĩ Bắc và 108,1 độ Kinh Đông, gió mạnh cấp 6, giật cấp 8. Đây không chỉ là một thông tin thời tiết, mà là tín hiệu kích hoạt cả một hệ thống quản lý rủi ro thiên tai. Bộ Xây dựng nhanh chóng ra công điện, Ban Chỉ đạo phòng thủ dân sự Quốc gia phát lệnh điều phối, cho thấy thông điệp chính sách rất rõ: phòng hơn chống, và phòng phải đến tận chân công trình, bến cảng, đường cao tốc.
Bộ Xây dựng siết chặt hạ tầng giao thông và công trình xây dựng
Điểm đáng chú ý nhất của công điện Bộ Xây dựng là yêu cầu toàn ngành “kích hoạt các phương án ứng phó áp thấp nhiệt đới, sẵn sàng lực lượng, phương tiện và tổ chức trực ban 24/24h để xử lý kịp thời các tình huống phát sinh”. Nói cách khác, mọi đơn vị từ trung ương đến địa phương phải coi mỗi giờ trực là một giờ bảo vệ hạ tầng giao thông và công trình xây dựng trước nguy cơ mưa lớn, gió mạnh, lốc xoáy.
Về giao thông, các tuyến cao tốc, trục đường trọng điểm, đường sắt được lệnh rà soát ngay hệ thống tiêu thoát nước, chuẩn bị vật tư, thiết bị và nhân lực để xử lý sạt lở, ngập úng. Trong lĩnh vực hàng hải, Đài Thông tin duyên hải phải liên tục cập nhật vị trí, hướng đi của áp thấp nhiệt đới để hướng dẫn tàu thuyền tránh vùng nguy hiểm. Hệ thống cảng biển, cầu vượt sông, cầu biển được yêu cầu bố trí nơi neo đậu an toàn, đề phòng tàu va trôi. Cục Hàng không phải theo sát diễn biến thời tiết để điều chỉnh lịch bay, đồng thời tăng cường kiểm tra điều kiện khai thác sân bay và điều hành bay. Đó là một bước chuyển từ phản ứng thụ động sang chủ động quản trị rủi ro hạ tầng.
Phòng thủ dân sự liên tỉnh: Từ Quảng Ninh đến Quảng Trị cùng một mệnh lệnh
Trong bối cảnh áp thấp nhiệt đới di chuyển chậm theo hướng Đông Đông Nam với tốc độ khoảng 5km/h và dự kiến suy yếu thành vùng áp thấp vào ngày 9/8, Ban Chỉ đạo phòng thủ dân sự Quốc gia lựa chọn cách tiếp cận “dồn lực theo dải ven biển” thay vì xử lý rời rạc từng địa phương. Công văn gửi tới UBND các tỉnh, thành phố ven biển từ Quảng Ninh đến Quảng Trị yêu cầu chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông.
Không chỉ dừng ở cảnh báo, Ban Chỉ đạo yêu cầu quản lý chặt các phương tiện ra khơi; kiểm đếm và thông báo cho chủ phương tiện, thuyền trưởng tàu thuyền đang hoạt động trên biển để tránh hoặc không vào vùng nguy hiểm từ vĩ tuyến 18,5–20,1 độ Vĩ Bắc và kinh tuyến 107,0–110,0 độ Kinh Đông. Các địa phương phải giám sát sát sao tàu du lịch trên vịnh, khu vực ven biển, đảo; hướng dẫn chủ phương tiện chủ động biện pháp ứng phó dông, lốc, gió mạnh, sẵn sàng lực lượng, phương tiện cứu hộ, cứu nạn. Quan trọng hơn, tất cả đều phải trực ban nghiêm túc và thường xuyên báo cáo về Ban Chỉ đạo phòng thủ dân sự quốc gia. Đây là phép thử thực tế cho năng lực điều phối liên tỉnh trong hệ thống phòng thủ dân sự.
Sự phối hợp liên bộ: Khi Quốc phòng, Nông nghiệp và Xây dựng cùng một trận tuyến
Điểm tích cực của đợt ứng phó khẩn cấp này nằm ở cách các bộ, ngành buộc phải “nối mạng” trách nhiệm. Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đã yêu cầu các bộ, ngành căn cứ chức năng quản lý nhà nước và nhiệm vụ được phân công để phối hợp với địa phương ứng phó áp thấp nhiệt đới. Điều đó bao hàm vai trò của Bộ Quốc phòng trong bảo đảm lực lượng, phương tiện cứu hộ trên biển; Bộ Nông nghiệp trong quản lý đê điều, tàu cá; và Bộ Xây dựng trong bảo vệ hạ tầng, công trình đô thị.
Ở cấp địa phương, Sở Xây dựng các tỉnh ven biển được yêu cầu phối hợp chặt với chính quyền và Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự, đôn đốc chủ đầu tư, ban quản lý dự án kiểm tra, gia cố công trình trước nguy cơ gió mạnh, lốc xoáy. Hệ thống cống, trạm bơm, công trình ngầm phải được kiểm tra, còn cây xanh, biển quảng cáo, cột viễn thông cần cắt tỉa, gia cố để hạn chế gãy đổ. Các địa phương cũng phải sẵn sàng huy động lực lượng, máy móc ngành xây dựng để tham gia khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu nạn khi có yêu cầu. Chính cách tiếp cận “một trận tuyến, nhiều lực lượng” này mới tạo ra lớp phòng vệ thực sự cho người dân.
Người dân ở đâu trong kịch bản hạ tầng được bảo vệ?
Bảo vệ hạ tầng giao thông, công trình xây dựng rốt cuộc cũng nhằm một mục tiêu: an toàn của người dân. Khi hệ thống đường bộ, đường sắt không bị sạt lở, ngập sâu; khi cầu, cảng, sân bay vẫn hoạt động trong ngưỡng an toàn; khi tàu thuyền du lịch, tàu cá được hướng dẫn tránh vùng nguy hiểm, mọi quyết định ứng phó khẩn cấp đều tác động trực tiếp đến sinh mạng, sinh kế của hàng triệu người.
Yêu cầu tăng cường thông tin về diễn biến áp thấp nhiệt đới đến các cấp chính quyền, chủ phương tiện và người dân để chủ động phòng tránh cho thấy nhận thức đã thay đổi: người dân không phải là đối tượng bị động, mà là chủ thể cần được trang bị dữ liệu và kỹ năng. Tuy vậy, bài toán chưa dừng lại ở công điện hay trực ban 24/24h. Điều cần được duy trì sau mỗi đợt áp thấp nhiệt đới là thói quen kiểm tra hạ tầng định kỳ, nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước đô thị, củng cố đê điều và chuẩn hóa quy trình sơ tán dân. Nếu không, những nỗ lực ứng phó khẩn cấp hôm nay sẽ bị cuốn trôi cùng cơn mưa lớn ngày mai.
