Ca Huế và quyết định chi gần 10 tỷ đồng: một bước ngoặt cho di sản âm nhạc cố đô
Ca Huế là loại hình âm nhạc truyền thống Huế kết tinh từ hát cửa quyền trong cung vua phủ chúa, gắn với không gian sông Hương, nhà vườn và đình miếu, mang giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và xã hội đặc sắc, hiện được cộng đồng nghệ nhân, nghệ sĩ và người dân Huế bảo tồn, thực hành như một di sản văn hóa phi vật thể sống động của Việt Nam. Quyết định của TP Huế dành gần 9,9 tỷ đồng từ ngân sách và các nguồn hợp pháp khác để lập hồ sơ khoa học di sản Ca Huế trình UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cho thấy thành phố coi Ca Huế không chỉ là sản phẩm du lịch mà là biểu tượng căn cốt của bản sắc cố đô. Đây là khoản đầu tư hiếm hoi cho một loại hình âm nhạc truyền thống Huế, gửi đi thông điệp rõ ràng: nếu muốn bảo tồn di sản Việt Nam một cách nghiêm túc, phải bắt đầu từ việc coi di sản là tài sản chiến lược, xứng đáng với nguồn lực lớn và kế hoạch dài hạn.
Kế hoạch 571/KH-UBND: không chỉ là thủ tục, mà là cam kết chính trị với Ca Huế UNESCO
Kế hoạch số 571/KH-UBND do Phó Chủ tịch UBND TP Huế Trần Hữu Thùy Giang ký ngày 16.10 đã đặt nền móng cho toàn bộ lộ trình Ca Huế UNESCO. Việc giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì hoàn thiện kế hoạch xây dựng hồ sơ khoa học và dự toán kinh phí, trình phê duyệt trong quý IV/2026, cho thấy chính quyền không xem đây là một dự án hành chính ngắn hạn mà là tiến trình nhiều năm, cần sự phối hợp liên ngành và tham vấn rộng rãi. Theo kế hoạch, công tác lập hồ sơ sẽ triển khai từ quý IV/2026 đến hết năm 2027, tập trung khảo sát, kiểm kê, tư liệu hóa di sản và tham vấn cộng đồng. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Tổng kinh phí lập hồ sơ Ca Huế dự kiến thực hiện là hơn 9,87 tỷ đồng, từ ngân sách thành phố và các nguồn hợp pháp khác". Con số cụ thể này biến lời nói về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể thành cam kết chính trị có thể kiểm chứng, buộc cả hệ thống phải chịu trách nhiệm trước cộng đồng Huế và giới nghiên cứu.
Hồ sơ khoa học gần 10 tỷ: đầu tư vào ký ức, không gian và cộng đồng thực hành
Điểm đáng chú ý trong cơ cấu kinh phí là hạng mục quay phim, thu thanh phục vụ xây dựng hồ sơ có dự toán lớn nhất, hơn 3,85 tỷ đồng, dùng để phục dựng ba không gian thực hành Ca Huế trong cung, nhà quan và nhà vườn, nhà dân hoặc trên sông; hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ tập luyện, biểu diễn và thuê thiết bị chuyên dụng để ghi hình, thu thanh. Đây là lựa chọn đúng hướng: di sản âm nhạc truyền thống Huế không thể được hiểu chỉ qua văn bản, mà phải được ghi lại đầy đủ không gian diễn xướng, âm sắc nhạc cụ, phong thái nghệ nhân. Thành phố còn dự kiến dành hơn 2,3 tỷ đồng cho các hội thảo khoa học, khoảng 1,65 tỷ đồng cho kiểm kê, sưu tầm và xây dựng hồ sơ, cùng kinh phí dựng phim hồ sơ 10 phút gửi UNESCO và phim tư liệu 30–60 phút. Thay vì chi tiền cho những công trình biểu tượng mới, Huế đang chọn đầu tư vào ký ức tập thể và cộng đồng thực hành – nơi di sản văn hóa phi vật thể thực sự sống và tiếp tục được trao truyền.
Từ di sản quốc gia đến danh sách đại diện của nhân loại: vì sao Ca Huế cần bước nhảy UNESCO
Ca Huế đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2015, và nhiều chương trình, đề án đã được triển khai để bảo vệ, phát huy giá trị di sản này. Tuy nhiên, việc hướng tới danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại của UNESCO là bước nhảy cần thiết nếu Huế muốn bảo đảm nguồn lực dài hạn cho bảo tồn di sản Việt Nam nói chung và Ca Huế nói riêng. Hồ sơ khoa học sẽ làm rõ lịch sử hình thành, phát triển, giá trị văn hóa, nghệ thuật và xã hội của Ca Huế, ghi nhận thực trạng thực hành, không gian diễn xướng, đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ, bài bản, nhạc cụ và hiện vật liên quan. Quan trọng hơn, quá trình này được thiết kế để nâng cao nhận thức, trách nhiệm và sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ, thực hành, trao truyền di sản – đúng tinh thần Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể. Nếu Ca Huế được ghi danh, danh hiệu sẽ không chỉ là vinh dự, mà là tấm khiên bảo vệ trước áp lực thương mại hóa và biến dạng di sản.
Di sản sống trên sông Hương: từ sản phẩm du lịch đến nền tảng bản sắc Huế
Trong nhiều năm, biểu diễn Ca Huế trên sông Hương, tại nhà vườn, nhà văn hóa đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần giới thiệu và lan tỏa giá trị di sản đến đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Nhưng nếu chỉ nhìn Ca Huế như sản phẩm du lịch, chúng ta sẽ bỏ qua chiều sâu của một loại hình âm nhạc truyền thống Huế bắt nguồn từ hát cửa quyền trong cung vua phủ chúa, được cho là hình thành từ thế kỷ XII. Kế hoạch xây dựng hồ sơ Ca Huế UNESCO buộc thành phố phải quay lại với câu hỏi gốc: Ca Huế là gì trong đời sống người Huế hôm nay, và cộng đồng muốn bảo tồn nó như thế nào. Việc tổ chức khảo sát, điền dã, tọa đàm với cộng đồng, hội thảo khoa học trong nước và quốc tế, trao đổi kinh nghiệm bảo vệ, trao truyền di sản âm nhạc truyền thống không chỉ phục vụ hồ sơ, mà còn tái thiết mối quan hệ giữa người dân và di sản. Kết luận hợp lý là: nếu cộng đồng Huế coi Ca Huế là nền tảng bản sắc chứ không chỉ là tiết mục trên thuyền rồng, thì khoản đầu tư gần 10 tỷ đồng là hoàn toàn xứng đáng.
