Ca Huế: linh hồn âm nhạc của cố đô và khát vọng bước ra thế giới
Ca Huế là loại hình âm nhạc truyền thống Huế kết tinh tinh tế giữa nhạc cung đình và dân gian, phản ánh chiều sâu lịch sử, mỹ cảm và lối sống của cộng đồng vùng đất cố đô, đồng thời trở thành biểu tượng nhận diện văn hóa Huế trong mắt người Việt và bạn bè quốc tế. Trong bức tranh di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam, Ca Huế không chỉ là một “thương hiệu” nghệ thuật mà còn là thước đo khả năng bảo tồn di sản Huế trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc theo đuổi danh hiệu Ca Huế UNESCO không đơn thuần là thêm một dòng trong danh mục di sản, mà là phép thử cho tầm nhìn dài hạn: Huế có dám đặt di sản âm nhạc truyền thống Huế vào trung tâm chiến lược phát triển văn hóa – sáng tạo hay không.
Hồ sơ Ca Huế: từ danh mục quốc gia đến mục tiêu di sản đại diện của nhân loại
Điểm khởi đầu của hành trình Ca Huế UNESCO là việc loại hình này đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2015. Đây là bước “khai sinh pháp lý” để Huế tiến xa hơn, hướng tới danh hiệu di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. UBND TP. Huế đã ban hành Kế hoạch số 571/KH-UBND về xây dựng hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể Ca Huế, do Phó Chủ tịch Trần Hữu Thùy Giang ký ngày 12/10/2026. Cốt lõi của kế hoạch là khảo sát, điền dã, kiểm kê di sản, làm rõ lịch sử hình thành, không gian diễn xướng, hệ thống bài bản, nhạc cụ và đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ. Quan trọng hơn, quá trình này buộc Huế phải trả lời câu hỏi: Ca Huế đang sống thế nào trong đời sống đương đại, và cộng đồng còn gắn bó ra sao với di sản này.
9,9 tỷ đồng cho hồ sơ: đầu tư cho giấy tờ hay cho sức sống di sản?
Kinh phí dự kiến dành cho việc xây dựng hồ sơ Ca Huế gần 9,9 tỷ đồng, triển khai từ quý IV/2026 đến hết năm 2027. Câu hỏi đặt ra là: số tiền này sẽ tạo ra bộ hồ sơ “đẹp” trên giấy hay một hệ sinh thái thực hành sống động cho âm nhạc truyền thống Huế? Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính khoa học, khách quan, chính xác và khả năng kiểm chứng của tư liệu, tuân thủ Công ước 2003 của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể. Đó là chuẩn mực bắt buộc, nhưng chưa đủ. Trọng tâm khảo sát, tọa đàm với cộng đồng, thu thập cam kết của chủ thể di sản cho thấy Huế đang cố gắn bảo tồn với thực hành và trao truyền. Nếu các hoạt động thu thanh, quay phim, chụp ảnh chỉ dừng ở lưu trữ, Ca Huế sẽ bị “đóng khung”; còn nếu được đưa ngược trở lại cộng đồng, đó mới là đầu tư đúng nghĩa.
Ca Huế – sản phẩm du lịch hay di sản sống của cộng đồng?
Hoạt động biểu diễn Ca Huế đã trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, góp phần giới thiệu di sản đến du khách trong nước và quốc tế. Đây là con dao hai lưỡi: du lịch giúp di sản có “đất diễn”, nhưng cũng dễ đẩy Ca Huế vào khuôn mẫu thương mại, mất dần chiều sâu nghệ thuật. Việc xây dựng hồ sơ trình UNESCO được kỳ vọng tạo thêm cơ sở khoa học và động lực để Huế tiếp tục bảo vệ, phát huy giá trị Ca Huế, đồng thời nâng cao vai trò của cộng đồng trong gìn giữ và trao truyền di sản qua các thế hệ. Cốt lõi là phải để người dân Huế thấy Ca Huế là tiếng nói của mình, chứ không chỉ là “tiết mục” dành cho khách. Nếu cộng đồng không còn nhu cầu nghe, hát, học Ca Huế, mọi danh hiệu di sản văn hóa phi vật thể chỉ còn là danh xưng.
Chiến lược lớn của Huế: từ Ca Huế UNESCO đến thành phố sáng tạo
Hồ sơ Ca Huế UNESCO không đứng riêng lẻ, mà nằm trong chiến lược văn hóa đối ngoại dài hạn của Huế. Thành phố đã ban hành Kế hoạch số 584/KH-UBND ngày 20/10/2026, triển khai Chiến lược Văn hóa đối ngoại đến năm 2030, tầm nhìn 2045 theo Quyết định số 1306/QĐ-TTg. Huế đặt mục tiêu mỗi năm tổ chức hoặc tham gia ít nhất một chương trình quảng bá văn hóa ở nước ngoài, và ít nhất một chương trình giao lưu có yếu tố quốc tế tại Huế. Đồng thời, thành phố hướng tới hoàn thành hồ sơ tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO giai đoạn 2026-2030. Tầm nhìn đến 2045, Huế phấn đấu trở thành điểm đến quốc tế tiêu biểu về văn hóa, di sản và sáng tạo. Điều đó chỉ có ý nghĩa nếu Ca Huế và các di sản Huế khác được đặt ở trung tâm, không phải như “đạo cụ” cho sự kiện, mà như nền tảng cho một đô thị sáng tạo dựa trên ký ức và bản sắc.
