Tín hiệu chính trị mạnh mẽ: Việt Nam muốn bước vào sân chơi thị trường ở vị thế mới
Việc Việt Nam chủ động đề nghị Mỹ công nhận mình là nền kinh tế thị trường và đưa ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1 D3 là một bước đi ngoại giao kinh tế nhằm giảm rủi ro phòng vệ thương mại, tăng khả năng tiếp cận thị trường Hoa Kỳ cho doanh nghiệp, đồng thời khẳng định vị thế của nền kinh tế thị trường Việt Nam trong quan hệ chiến lược Mỹ Việt. Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Hoa Kỳ ngày 27-28/8, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng làm việc với các cơ quan kinh tế hàng đầu để cụ thể hóa và làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Lựa chọn dẫn bằng yêu cầu chính sách chứ không phải bằng những tuyên bố chung chung cho thấy Hà Nội đang coi trọng đàm phán thương mại Mỹ Việt như một trụ cột trong kiến trúc đối ngoại. Vấn đề không chỉ là thủ tục, mà là cách Việt Nam tự định nghĩa mình trong trật tự thương mại toàn cầu.
Đề xuất trọng tâm: công nhận nền kinh tế thị trường và gỡ kiểm soát xuất khẩu D1 D3
Trọng tâm chuyến làm việc với Bộ Thương mại Mỹ là đề nghị công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường và sớm đưa nước ta ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1 D3. Đây là những nút thắt khiến hàng hóa Việt dễ bị điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại khắt khe hơn. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu phía Mỹ có cách tiếp cận khách quan, công bằng trong các vụ việc liên quan hàng hóa Việt Nam, đồng thời ủng hộ mô hình hợp tác thương mại – đầu tư hài hòa, bền vững. Nếu Mỹ ghi nhận sự chuyển đổi của nền kinh tế thị trường Việt Nam, doanh nghiệp Việt sẽ bước vào sân chơi với điểm xuất phát bớt bất lợi về mặt pháp lý và tâm lý. Có thể nói, Hà Nội đang đặt lên bàn một gói yêu cầu mang tính cấu trúc, nhắm trực diện vào những rào cản thể chế lâu nay.
Đàm phán thương mại Mỹ Việt: vừa cơ hội, vừa áp lực
Song song với đề xuất công nhận nền kinh tế thị trường, Việt Nam khẳng định sẵn sàng cho các đàm phán thương mại “mở và mang tính xây dựng” với Mỹ. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã trao đổi với Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng đại diện Thương mại Hoa Kỳ, về mong muốn sớm hoàn tất Hiệp định Thương mại đối ứng, cân bằng và công bằng (ART), như một nền tảng mới cho hợp tác kinh tế song phương. Đây là cơ hội tái thiết luật chơi trong bối cảnh Mỹ tiến hành đồng thời ba cuộc điều tra theo Mục 301 về hoạt động thương mại của Việt Nam. Việc Việt Nam được xếp vào nhóm “quốc gia ưu tiên theo dõi” về sở hữu trí tuệ và hàng giả cho thấy Washington muốn dùng công cụ điều tra để gây sức ép cải cách. Trong thế cục đó, đàm phán thương mại Mỹ Việt vừa là lối mở, vừa là bài kiểm tra về sự nghiêm túc của Hà Nội với các chuẩn mực thương mại hiện đại.
Quan hệ chiến lược Mỹ Việt: từ “điều tra” đến “đối tác toàn diện”
Điểm đáng chú ý là dù đối mặt với điều tra Mục 301 và các cáo buộc về chuyển tải bất hợp pháp, Việt Nam vẫn nhấn mạnh đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đồng thời coi Mỹ là đối tác chiến lược hàng đầu trên tinh thần “cởi mở, minh bạch, cùng có lợi”. Các cuộc làm việc với Bộ Thương mại, USTR và Bộ Ngoại giao Mỹ đều xoay quanh việc triển khai hiệu quả Đối tác chiến lược toàn diện, với ưu tiên là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, năng lượng và khoáng sản thiết yếu. Một câu nói đáng trích: sau 25 năm Hiệp định thương mại song phương có hiệu lực, thương mại hai chiều giữa hai nước đã đạt mốc 170 tỷ USD và Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của Hoa Kỳ. Con số này cho thấy cả hai bên đều có động lực để biến căng thẳng điều tra thành cơ hội nâng cấp luật chơi, thay vì để nó trượt thành xung đột thuế quan.
Kết luận: Việt Nam đang “đặt cược” vào luật chơi thị trường
Nhìn tổng thể, Hà Nội đang đặt cược rằng con đường chắc chắn để bảo vệ lợi ích doanh nghiệp là củng cố nền kinh tế thị trường Việt Nam và gắn nó với luật chơi toàn cầu, thay vì trông chờ vào những ngoại lệ nhất thời. Đề nghị công nhận nền kinh tế thị trường, yêu cầu rút khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1 D3, cùng mong muốn sớm hoàn tất ART cho thấy Việt Nam chọn cách đối thoại thẳng với các quan ngại của Mỹ, từ chuyển tải bất hợp pháp đến hàng rào phi thuế quan. Nếu đàm phán thành công, quan hệ chiến lược Mỹ Việt sẽ bớt dựa vào “thiện chí chính trị” và nhiều hơn vào các cơ chế pháp lý rõ ràng. Và đó là điều giới doanh nghiệp cần: một sân chơi có quy tắc ổn định, nơi họ không còn phải luôn thấp thỏm trước rủi ro bị nhìn như nền kinh tế phi thị trường.
