Tín hiệu mạnh mẽ: Việt Nam muốn được nhìn nhận như một nền kinh tế thị trường
Việc Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề nghị Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3 và công nhận nền kinh tế thị trường Việt Nam là bước ngoại giao kinh tế nhằm giảm rủi ro phòng vệ thương mại, cải thiện tiếp cận thị trường và khẳng định vị thế đối tác bình đẳng trong quan hệ thương mại Việt Mỹ. Đáng chú ý, đề nghị này được đưa ra trong chuyến công tác tại Mỹ ngày 27–28/8, khi Phó Thủ tướng làm việc với USTR, Bộ Thương mại và Bộ Ngoại giao Mỹ. Sau 25 năm Hiệp định thương mại song phương có hiệu lực, thương mại hai chiều đã tăng trưởng mạnh, vì vậy đã đến lúc Việt Nam đòi hỏi một khung đối xử phù hợp với thực tế phát triển của mình. Thông điệp xuyên suốt là: quan hệ đã đủ sâu để không thể tiếp tục duy trì những nhãn dán bất lợi cho hàng hóa Việt Nam.
Danh sách kiểm soát xuất khẩu Mỹ: rào cản tâm lý và pháp lý cần được gỡ bỏ
Khi Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề nghị Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3, ông nhắm thẳng vào một nút thắt có tính biểu tượng và thực chất trong quan hệ thương mại Việt Mỹ. Việc bị xếp trong các nhóm kiểm soát này không chỉ tạo thêm lớp thủ tục, mà còn gửi một tín hiệu dè dặt tới doanh nghiệp Mỹ về mức độ tin cậy đối với môi trường thương mại Việt Nam. Hai bên trong cuộc làm việc với Bộ Thương mại Mỹ đều thừa nhận kinh tế – thương mại là điểm sáng và là trụ cột quan trọng trong quan hệ song phương, với tiềm năng lớn trong thương mại, đầu tư, công nghệ, năng lượng và khoáng sản thiết yếu. Giữ Việt Nam trong các danh sách kiểm soát xuất khẩu khi quan hệ đã nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện là một nghịch lý, và Hà Nội đang chủ động yêu cầu Washington điều chỉnh cho phù hợp.
Công nhận kinh tế thị trường: phép thử về sự công bằng trong quan hệ Việt Mỹ
Đề nghị Mỹ xem xét công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, cùng yêu cầu có cách tiếp cận khách quan, công bằng trong các vụ việc phòng vệ thương mại, thể hiện rõ một lập luận: đối xử công bằng là điều kiện tiên quyết để quan hệ thương mại cân bằng và bền vững. Việt Nam đã nhiều lần khẳng định đang xác lập mô hình phát triển mới với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt. Nếu Washington vẫn nhìn Việt Nam qua lăng kính phi thị trường, các biện pháp chống bán phá giá và phòng vệ thương mại sẽ dễ bị đẩy lên mức khắt khe. Trong trao đổi với USTR, hai bên nhấn mạnh mục tiêu một quan hệ thương mại song phương cân bằng, cùng có lợi; việc công nhận kinh tế thị trường là phép thử xem Mỹ có sẵn sàng điều chỉnh khung pháp lý để phù hợp với chính tuyên bố đó hay không.
ART và các cơ chế ưu đãi: so đo lợi ích dài hạn giữa hai nền kinh tế
Hiệp định Thương mại đối ứng, cân bằng và công bằng (ART) được Phó Thủ tướng nhắc đi nhắc lại như nền tảng mới cho hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư song phương. Khi Đại sứ Jamieson Greer khẳng định mong muốn phối hợp chặt chẽ để sớm hoàn tất ART, sự nhất trí này cho thấy cả hai bên đều hiểu rằng khung hiệp định cũ không đủ để phản ánh thực trạng quan hệ hiện nay. Song song, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kinh tế Jacob Helberg tuyên bố sẵn sàng cùng Việt Nam nghiên cứu các cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp Mỹ hiện diện và đầu tư lâu dài. Nói cách khác, Washington cũng đang tính toán lợi ích dài hạn: tiếp cận thị trường, chuỗi cung ứng và không gian tăng trưởng tại Việt Nam. Nếu ART gắn với công nhận kinh tế thị trường Việt Nam, hai bên sẽ có một bộ khung pháp lý thống nhất, giảm đáng kể độ bất định cho doanh nghiệp.
Ngoại giao kinh tế chủ động: Việt Nam tự tin hơn trong vai trò đối tác chiến lược toàn diện
Chuyến công tác tại Mỹ, với hàng loạt cuộc gặp USTR, Bộ Thương mại, Bộ Ngoại giao và khoảng 60 doanh nghiệp, tập đoàn, định chế tài chính Mỹ, cho thấy Việt Nam không chờ đợi mà đang chủ động định hình lại quan hệ. Phó Thủ tướng nhấn mạnh Việt Nam kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, mong muốn hợp tác trên tinh thần cởi mở, minh bạch, cùng có lợi, đồng thời hoan nghênh doanh nghiệp công nghệ Mỹ mở rộng đầu tư, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Về phần mình, phía Mỹ đánh giá cao thành tựu phát triển và vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam, nhất trí tăng cường đối thoại trong các lĩnh vực nền tảng như khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, hạ tầng số. Kết luận rõ ràng: bằng cách đòi hỏi công nhận kinh tế thị trường và nới kiểm soát xuất khẩu Mỹ, Việt Nam đang tự tin bước vào giai đoạn mới của quan hệ thương mại Việt Mỹ, nơi sự bình đẳng và lợi ích dài hạn được đặt lên hàng đầu.
