Doanh thu nghìn tỷ: Tín hiệu của một thời đại đại học mới
Doanh thu đại học công lập nghìn tỷ đồng là hiện tượng một số trường đại học công lập đạt tổng nguồn thu hàng năm lên đến hàng nghìn tỷ, phản ánh mức độ tự chủ tài chính cao, khả năng huy động đa dạng nguồn lực ngoài ngân sách và xu hướng vận hành đại học theo mô hình gần với doanh nghiệp dịch vụ giáo dục hơn là đơn vị hành chính truyền thống. Trong năm 2025, danh sách 11 trường đại học công lập dẫn đầu về doanh thu đã ghi nhận những con số ấn tượng lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Đây không chỉ là kỷ lục tài chính, mà là bước ngoặt cho tài chính giáo dục đại học: trường công lập đang dịch chuyển từ phụ thuộc ngân sách sang chủ động kiếm tiền. Câu hỏi không còn là “có nên tự chủ hay không”, mà là “tự chủ theo mô hình nào để không đánh đổi chất lượng và cơ hội tiếp cận của người học”.
Thế mạnh đô thị lớn: 6 trường TP.HCM và cuộc đua doanh thu
Trong nhóm 11 trường đại học công lập đạt doanh thu nghìn tỷ, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh chiếm ưu thế với 6 đơn vị nằm trong nhóm này. Điều này cho thấy doanh thu đại học công lập đang gắn chặt với lợi thế đô thị lớn: nhu cầu học tập cao, khả năng thu hút sinh viên quốc tế, mạng lưới doanh nghiệp hợp tác rộng, cùng thị trường dịch vụ giáo dục và nghiên cứu sôi động. Khi một trường đại học công lập có thể vận hành với doanh thu hàng nghìn tỷ, bản chất tài chính giáo dục đại học thay đổi: trường không chỉ là nơi đào tạo mà còn là chủ thể kinh tế có sức ảnh hưởng. Dù nguồn thu cụ thể không được công bố, việc nhiều trường ở một đô thị dẫn đầu cho thấy cơ cấu thu nhập trường đại học đang lệch về các trung tâm kinh tế, đặt ra nguy cơ phân hóa giữa trường ở thành phố lớn và trường ở địa phương.
Hai cái tên mới: Công nghiệp Hà Nội và Trà Vinh bước vào “câu lạc bộ nghìn tỷ”
Năm 2025, doanh thu Đại học Công nghiệp Hà Nội và Đại học Trà Vinh đạt hơn 1.000 tỉ đồng. Đây là đại học thứ 14 và 15 đạt doanh thu nghìn tỷ trong hệ thống công lập. Việc một trường ở Hà Nội và một trường tỉnh như Trà Vinh cùng bước vào “câu lạc bộ nghìn tỷ” cho thấy doanh thu đại học công lập không còn là sân chơi riêng của các trường đầu tàu ở hai đô thị lớn. Trường tỉnh đạt mốc này là tín hiệu tích cực: nếu biết xây dựng cơ cấu thu nhập trường đại học đa dạng, từ đào tạo, dịch vụ, nghiên cứu đến hợp tác địa phương, thì ngay cả các trường ngoài trung tâm vẫn có thể bứt phá. Tuy vậy, doanh thu tăng nhanh cũng đặt ra câu hỏi: tỷ trọng học phí trong tổng thu là bao nhiêu, và người học có đang gánh phần lớn chi phí cho sự tăng trưởng tài chính của trường hay không.
Doanh thu nghìn tỷ và áp lực tái định nghĩa công bằng trong giáo dục
Khi 15 trường đại học công lập đạt doanh thu nghìn tỷ, tài chính giáo dục đại học bước vào giai đoạn mà ranh giới giữa trường công và đơn vị kinh doanh dịch vụ giáo dục trở nên mờ hơn. Doanh thu đại học công lập cao là điều đáng mừng nếu đi cùng chất lượng đào tạo, nghiên cứu và hỗ trợ sinh viên yếu thế; nhưng sẽ là vấn đề nếu tăng thu chủ yếu dựa vào học phí đại học Việt Nam mà thiếu cơ chế bảo vệ nhóm thu nhập thấp. Việc nhiều trường phải tái cấu trúc nguồn thu để đáp ứng yêu cầu tự chủ khiến câu chuyện công bằng tiếp cận giáo dục trở nên nhạy cảm: ai được hưởng lợi từ cơ cấu tài chính mới, và ai bị bỏ lại phía sau. Bài toán của giai đoạn tới không phải dừng doanh thu ở mức nào, mà là thiết kế mô hình tài chính đủ bền vững để trường phát triển, nhưng không biến tấm bằng đại học thành đặc quyền của những người có khả năng chi trả cao.
