Miễn học phí nhưng không miễn mọi khoản tiền phụ huynh
Những khoản tiền phụ huynh năm học mới là tập hợp các khoản thu mà gia đình học sinh vẫn phải chi trả cho nhà trường và các cơ quan liên quan, kể cả khi con đang được miễn học phí theo chính sách của Nhà nước; chúng bao gồm phí bảo hiểm y tế bắt buộc, tiền đồng phục, các khoản phục vụ hoạt động giáo dục và chăm sóc học sinh được quy định rõ, có thể thu theo thỏa thuận hoặc theo nghị quyết của địa phương và thường là gánh nặng đáng kể đối với nhiều gia đình thu nhập thấp. Điểm mấu chốt của năm học 2026–2027 là miễn học phí 2026 cho học sinh công lập trên cả nước theo Nghị định 238/2025, nhưng phụ huynh vẫn không thể “trắng tay” khi đến trường nộp hồ sơ. Chính sách học phí đã dịch chuyển, song cấu trúc các khoản chi khác quanh trường học hầu như vẫn giữ nguyên. Nếu phụ huynh chỉ nghe đến cụm từ “miễn học phí” mà không đọc kỹ quy định, họ rất dễ hụt hẫng khi phải đóng thêm nhiều khoản ngoài dự tính.
Nghị định 238/2025: Miễn học phí, giữ nguyên nghĩa vụ với bảo hiểm và đồng phục
Theo Nghị định 238/2025, học sinh các trường công lập được hưởng chính sách miễn học phí trên phạm vi toàn quốc. Đây là bước tiến quan trọng, khẳng định giáo dục phổ cập phải ít nhất gỡ bỏ rào cản học phí cho đại đa số. Nhưng quan trọng hơn, phụ huynh không nên hiểu nhầm rằng từ đây năm học sẽ trở thành “miễn phí”. Hệ thống pháp luật hiện hành vẫn giữ nguyên hai nghĩa vụ tài chính song hành: bảo hiểm y tế bắt buộc cho học sinh, sinh viên và khoản đóng cho danh mục đồng phục theo quy định của nhà trường. Nghị định 188/2025 nâng mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế từ 30% lên tối thiểu 50% cho nhóm này, song phần còn lại vẫn là trách nhiệm của gia đình. Một câu nên được trích nguyên: “Mức đóng bảo hiểm y tế đối với mỗi học sinh, sinh viên trong một năm là 4,5% x 2.530.000 x 12 tháng = 1.366.200 đồng/năm”. Con số này cho thấy bảo hiểm y tế là khoản đáng kể, không thể xem nhẹ.
Bảo hiểm y tế, đồng phục và các khoản phí hoạt động trường học
Luật Bảo hiểm y tế xác định học sinh, sinh viên là đối tượng bắt buộc phải tham gia bảo hiểm y tế. Với mức đóng được tính bằng 4,5% lương cơ sở hiện hành là 2.530.000 đồng/tháng, mỗi học sinh phải đóng 1.366.200 đồng cho một năm học. Đây không phải khoản có thể xin miễn, mà chỉ được Nhà nước hỗ trợ một phần theo Nghị định 188/2025. Phụ huynh phải coi đây là chi phí an sinh thiết yếu chứ không phải khoản “phụ thu”. Ở chiều đồng phục, Thông tư 26/2009 cho phép kinh phí may, mua, thuê, mượn đồng phục, lễ phục lấy từ chi thường xuyên của nhà trường, đóng góp của học sinh hoặc các nguồn thu hợp pháp khác và phải công khai thu – chi. Trên thực tế, trường được phép thu tiền danh mục đồng phục và phụ huynh buộc phải đóng góp đầy đủ. Cùng với đó là các khoản phí hoạt động trường học được địa phương cho phép như tiền chăm sóc bán trú, trang thiết bị phục vụ bán trú, quỹ lớp, học phẩm cho trẻ mầm non, nước uống… được thu theo thỏa thuận hoặc Nghị quyết Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố.
Chi phí ngoài học phí: Gánh nặng thực tế lên ngân sách gia đình
Nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, miễn học phí mới chỉ chạm vào phần nhìn thấy của chi phí giáo dục. Phụ huynh vẫn phải duy trì một loạt khoản chi không thể bỏ: bảo hiểm y tế bắt buộc, đồng phục, phí hoạt động trường học như bán trú và quỹ lớp, cùng nhiều khoản dịch vụ khác tùy quy định địa phương. Với mỗi học sinh, riêng bảo hiểm y tế đã hơn một triệu đồng mỗi năm, chưa kể các khoản giá trị nhỏ lẻ nhưng cộng lại tạo gánh nặng tài chính đáng kể. Trong khi đó, hệ thống giáo dục tiếp tục chuẩn bị chuyển dịch sang các hình thức đánh giá mới như kiểm tra định kỳ trên máy tính ở bậc THCS, THPT khi trường đủ điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và nhân lực vận hành. Sự thay đổi này có thể kéo theo thêm chi phí đầu tư thiết bị, đường truyền, phần mềm, dù không được nêu trực tiếp trong quy định. Nghị định 238/2025 vì thế chỉ là một nửa của câu chuyện: Nhà nước chi nhiều hơn cho học phí, nhưng chi phí thực của một năm học vẫn nằm phần lớn ở túi tiền phụ huynh.
Kết luận: Miễn học phí cần đi cùng minh bạch các khoản thu còn lại
Nghị định 238/2025 mang lại bước tiến quan trọng khi miễn học phí cho học sinh công lập trên toàn quốc. Tuy nhiên, các khoản tiền phụ huynh năm học mới vẫn trải rộng từ bảo hiểm y tế bắt buộc, đồng phục đến phí hoạt động trường học và dịch vụ bán trú, khiến tổng chi không giảm nhiều như kỳ vọng. Điều này đặt ra yêu cầu rõ ràng: chính sách miễn học phí phải đi kèm minh bạch tối đa về mọi khoản thu hợp pháp khác, với việc công khai mức đóng, căn cứ pháp lý và đối tượng hưởng lợi. Ở góc độ phụ huynh, cách bảo vệ mình trước gánh nặng tài chính là đọc kỹ thông báo thu, hiểu rõ quy định về bảo hiểm y tế, đồng phục, và đặt câu hỏi khi thấy khoản thu không gắn với thỏa thuận hoặc nghị quyết địa phương. Miễn học phí là điểm khởi đầu tốt, nhưng để giáo dục thực sự tiếp cận được với tất cả trẻ em, chính sách cần tiếp tục giảm bớt các khoản chi ngoài học phí, hoặc chuyển dần từ “đóng góp của phụ huynh” sang trách nhiệm chi trả từ ngân sách.
