Miễn học phí TP.HCM: Nhẹ phần học phí, nặng thêm khoản nào?
Miễn học phí TP.HCM là chính sách thành phố không thu tiền học phí với trẻ mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục phổ thông tại trường công, nhưng phụ huynh vẫn phải chi trả nhiều khoản phục vụ học tập, sinh hoạt, dịch vụ hỗ trợ giáo dục và bán trú trong năm học mới, nên cần chủ động dự trù ngân sách gia đình.
Bước vào năm học 2026-2027, học phí tại các cơ sở giáo dục công lập tiếp tục được miễn cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục phổ thông. Nhưng nếu nghĩ rằng “miễn học phí nghĩa là không mất tiền đi học” thì phụ huynh sẽ sớm bị sốc khi nhận thông báo các khoản thu đầu năm. Sự thật là nhiều khoản phí trường học vẫn tồn tại: từ đồng phục, áo thể dục, học phẩm, học cụ cho đến suất ăn bán trú, bữa sáng, nước uống. Chính sách miễn học phí là bước hỗ trợ quan trọng, nhưng nó không thay thế toàn bộ chi phí nuôi dạy một đứa trẻ đến trường.
Điều quan trọng là phụ huynh phải hiểu rõ đâu là khoản thu hợp pháp, đâu là thỏa thuận tự nguyện và đâu là dấu hiệu lạm thu. Nếu không nắm luật chơi, cha mẹ dễ rơi vào tâm lý “trường thu sao đóng vậy”, vô tình tiếp tay cho những khoản thu trái quy định, trong khi vẫn có quyền yêu cầu công khai, minh bạch.
Bảy nhóm khoản thu: Nhà trường được phép thu những gì?
Sở GD-ĐT TP.HCM đang đưa ra dự thảo và lấy ý kiến công khai về danh mục và mức thu các khoản dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại trường công lập từ mầm non đến THPT. Dự thảo này không phải để “hợp thức hóa” lạm thu mà nhằm vạch rõ ranh giới: trường được thu những dịch vụ nào, mức trần bao nhiêu, và cơ chế giám sát ra sao.
Theo dự thảo, các cơ sở giáo dục công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên được phép tổ chức bảy nhóm dịch vụ: ăn uống, bán trú, nội trú; đưa đón học sinh; công nghệ và học tập số; hoạt động ngoại khóa và kỹ năng sống; trông giữ ngoài giờ; các dịch vụ đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện người học; và các dịch vụ giáo dục khác phục vụ nhu cầu hoạt động của cơ sở giáo dục. Nói cách khác, nhà trường có thể thu, nhưng phải thu trong khung, trên cơ sở tự nguyện và gắn với dịch vụ cụ thể.
Dự thảo cũng xác định rõ: các mức thu quy định là mức tối đa, Sở GD-ĐT và địa phương căn cứ điều kiện thực tế để hướng dẫn trường xây dựng mức thu cụ thể, nhưng không được vượt trần. Đây là điểm phụ huynh cần ghi nhớ: mọi con số nhà trường đưa ra đều phải đứng dưới trần do thành phố ban hành, không phải “tùy hứng” từng trường.
Chi phí bán trú và dịch vụ học tập: Khoản nào chắc chắn phải tính vào ngân sách?
Nếu phải gọi tên khoản khiến phụ huynh lo nhất sau miễn học phí, đó chính là chi phí bán trú. Nhóm dịch vụ ăn uống, bán trú, nội trú bao gồm suất ăn sáng, ăn trưa, ăn xế, nước uống; công tác phục vụ ăn sáng; tổ chức phục vụ, quản lý và vệ sinh bán trú; cùng thiết bị, vật dụng phục vụ học sinh bán trú. Đây không phải khoản xa xỉ mà là nhu cầu thiết yếu với đa số gia đình đô thị làm việc cả ngày.
Dự thảo nêu rõ một số mức thu dự kiến: suất ăn sáng cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học là 20.000 đồng/ngày; suất ăn trưa, ăn xế cho các bậc học là 40.000 đồng/ngày; nước uống 20.000 đồng/tháng. Dịch vụ phục vụ ăn sáng và dịch vụ tổ chức, quản lý, vệ sinh bán trú được khung từ vài chục đến vài trăm nghìn đồng mỗi tháng tùy địa bàn và cấp học. Những con số này cho thấy: dù học phí được miễn, chi phí bán trú vẫn là khoản chi cố định mà phụ huynh phải chuẩn bị.
Ngoài ăn uống, phụ huynh còn phải tính đến chi phí cho các lớp năng khiếu, nghệ thuật, thể dục tự chọn, câu lạc bộ, tin học, ngoại ngữ, STEM… nếu muốn con được tiếp cận nhiều cơ hội hơn. Các mức thu dự kiến dao động từ 30.000 đến 300.000 đồng/tháng tùy loại hình, cấp học và địa bàn. Một câu nói đáng ghi lại là: “Mức thu cụ thể phải bảo đảm nguyên tắc thu đủ, chi đủ, phù hợp với khả năng đóng góp của phụ huynh học sinh”.
Khoản bắt buộc, khoản tự nguyện và lạm thu: Phụ huynh cần phân biệt rõ
Miễn học phí không đồng nghĩa phụ huynh phải chấp nhận mọi khoản trường đưa ra. Bên cạnh các dịch vụ theo khung, còn có những khoản mua sắm trực tiếp như đồng phục, quần áo thể dục, học phẩm, học cụ, suất ăn bán trú, bữa sáng, nước uống. Sở GD-ĐT yêu cầu việc lựa chọn nhà cung cấp các dịch vụ, hàng hóa này phải được trường thống nhất với cha mẹ học sinh, trên cơ sở nhu cầu thực tế và tinh thần tự nguyện.
Nhà trường không được ép học sinh mua tại trường hoặc từ nhà cung cấp chỉ định, phải công khai tiêu chuẩn, chất lượng, số lượng, đơn giá, cách chọn nhà cung cấp và phương thức tổ chức thực hiện. Nếu giá tăng so với năm học trước, trường phải giải trình, công khai minh bạch và đạt đồng thuận với phụ huynh. Đây không phải lời khuyến cáo chung chung mà là “cơ chế bảo vệ” quyền lợi cha mẹ, giúp họ giám sát quá trình thu chi thay vì im lặng chịu đựng.
Sở GD-ĐT cũng siết chặt lạm thu: các trường bị cấm đặt mức tài trợ bình quân, giao chỉ tiêu vận động tài trợ, ép phụ huynh đóng góp hoặc dùng tài trợ để thay cho chi ngân sách. Ban đại diện cha mẹ học sinh không được lấy kinh phí để chi quản lý, bảo vệ, vệ sinh, mua sắm cơ sở vật chất hay khen thưởng cán bộ, giáo viên. Nói thẳng, phụ huynh phải dám hỏi, dám yêu cầu công khai, vì nếu không hiểu đâu là khoản hợp pháp, họ khó tránh khỏi việc bị thu sai quy định.
Lập kế hoạch chi năm học 2026-2027: Phụ huynh nên làm gì từ bây giờ?
Năm học 2026-2027 được dự báo vẫn nhiều biến động về chi phí, vì thành phố đang tham mưu ban hành quy định mới về các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục; chỉ sau khi văn bản chính thức được ban hành, các trường mới được thu theo khung mới. Trong thời gian chờ, phụ huynh có thể tham khảo các khoản thu đang áp dụng theo nghị quyết hiện hành đối với năm học 2025-2026.
Một kế hoạch tài chính khôn ngoan nên bao gồm: khoản cố định (đồng phục, học phẩm, chi phí bán trú và ăn uống); khoản tùy chọn (lớp năng khiếu, ngoại ngữ, câu lạc bộ); và khoản dự phòng cho biến động giá. Phụ huynh cần yêu cầu nhà trường công khai dự toán thu – chi của từng khoản, vì đây là nghĩa vụ của cơ sở giáo dục trước khi tổ chức thu. Đồng thời, nên tích cực tham gia các cuộc họp, kênh góp ý, vì Sở GD-ĐT đang lấy ý kiến công khai để điều chỉnh chính sách sát thực tế hơn.
Kết lại, miễn học phí là bước đi đúng, nhưng để chính sách này thực sự giảm gánh nặng, phụ huynh phải trở thành “người tiêu dùng thông minh” trong giáo dục công. Hiểu rõ luật, đọc kỹ các thông báo thu, hỏi cho đến khi rõ ràng, và không ngại nói không với yêu cầu trái quy định – đó là cách bảo vệ túi tiền gia đình và cũng là cách buộc nhà trường tôn trọng kỷ cương tài chính.
