Miễn học phí 2026-2027: lợi lớn nhưng không phải miễn hết tiền trường
Chủ trương miễn học phí 2026-2027 là chính sách cho phép học sinh trường công lập không phải nộp tiền học phí, nhưng vẫn phải chi trả các khoản phí dịch vụ trường học và chi phí bổ trợ khác như ăn bán trú, bảo hiểm, đồng phục, cũng như một số chương trình tự chọn; vì vậy phụ huynh cần hiểu rõ cấu trúc các khoản thu để không ngộ nhận rằng việc đi học đã hoàn toàn “miễn phí”.Trong năm học 2026-2027, Nghị định 238/2025/NĐ-CP quy định miễn học phí cho trẻ mầm non, học sinh tiểu học, THCS, THPT và người học chương trình giáo dục thường xuyên tại cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Điều này khiến chi phí giáo dục giảm đáng kể với gia đình có con học trường công lập. Tuy nhiên, chính sách miễn học phí không đồng nghĩa với việc miễn toàn bộ chi phí đi học, vì nhiều khoản thu khác vẫn phát sinh theo nhu cầu và dịch vụ mà học sinh sử dụng. Đây là điểm mà phụ huynh rất dễ hiểu nhầm nếu chỉ nghe hai chữ “miễn học phí”.
Nghị định 238/2025: miễn học phí cho ai, trong phạm vi nào?
Điều quan trọng đầu tiên là phải hiểu đúng phạm vi của Nghị định 238/2025: nghị định này đặt nền tảng cho chính sách miễn học phí ở bậc phổ thông công lập và mở rộng hỗ trợ đến cả khu vực tư thục, nhưng không hề xóa bỏ toàn bộ những khoản phí học sinh phải trả trong quá trình đi học.Theo Điều 15 Nghị định 238/2025/NĐ-CP, nhóm được miễn học phí gồm trẻ mầm non, học sinh tiểu học, THCS, THPT và người học chương trình giáo dục thường xuyên tại cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Luật sư Trần Tiến Quân cho biết, học sinh THCS và THPT trường công đều được miễn học phí, không phân biệt hộ nghèo, cận nghèo hay diện chính sách. Ngay cả học sinh khuyết tật đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông công lập cũng được miễn học phí như các em khác. Một số nhóm người học ở bậc nghề và bậc cao hơn cũng được miễn, như người có công, học sinh khuyết tật, học sinh dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo.
Học phí được miễn, nhưng những khoản phí dịch vụ trường học vẫn tồn tại
Nếu học phí đã được miễn, vì sao phụ huynh vẫn thấy mình đóng nhiều khoản tiền trường? Câu trả lời nằm ở chính cấu trúc các khoản thu: học phí chỉ là phần tiền trả cho hoạt động giảng dạy chính khóa, còn rất nhiều khoản phí dịch vụ trường học khác gắn với nhu cầu thực tế của học sinh. Trong quá trình học tập, học sinh có thể phát sinh các khoản chi như tiền ăn bán trú, chăm sóc ngoài giờ, một số dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục, tiền đồng phục, bảo hiểm y tế. Những khoản này không phải tất cả đều mang tính bắt buộc như nhau, và cũng không được gọi là học phí. Ví dụ, bảo hiểm y tế học sinh là khoản bắt buộc theo chính sách BHYT đối với học sinh, sinh viên; trong khi tiền ăn bán trú chỉ phát sinh với học sinh sử dụng dịch vụ này. Các hoạt động ngoại khóa, chương trình tăng cường tiếng Anh, STEM hay kỹ năng số thường được tổ chức theo cơ chế dịch vụ hoặc xã hội hóa, phụ huynh cần được giải thích rõ đâu là chương trình bổ trợ tự chọn chứ không phải một phần bắt buộc của chương trình giáo dục.
Ba nhóm khoản thu: bắt buộc, dịch vụ hỗ trợ và đóng góp tự nguyện
Để tránh tâm lý mơ hồ và cảm giác bị ép đóng, phụ huynh cần phân biệt rạch ròi ba nhóm khoản thu thường xuất hiện trong nhà trường: khoản thu theo quy định pháp luật, khoản thu dịch vụ phục vụ – hỗ trợ hoạt động giáo dục và tài trợ, đóng góp tự nguyện. Đây là bước phân loại đang được nhiều địa phương áp dụng khi siết chặt quản lý thu – chi. Tại một số nơi, chính quyền yêu cầu kiểm soát các khoản thu theo hướng “6 rõ”, kiểm soát từ trước khi thu, công khai trong quá trình thu và hậu kiểm đến cùng. Nhóm khoản thu dịch vụ bao gồm những phí gắn với dịch vụ mà học sinh sử dụng, như ăn bán trú, chăm sóc ngoài giờ, phần mềm quản lý học sinh, sổ liên lạc điện tử, các chương trình tự chọn… Những khoản này phải nằm trong danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do cấp có thẩm quyền quy định. Tài trợ, đóng góp tự nguyện lại là nhóm hoàn toàn dựa trên sự đồng thuận của phụ huynh; về nguyên tắc, không ai được phép “gợi ý” để biến tự nguyện thành bắt buộc.
Chống lạm thu và chủ động lập kế hoạch chi phí cho năm học mới
Một chính sách miễn học phí 2026-2027 chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng việc kiểm soát những chi phí khác mà gia đình phải gánh và sự chủ động của phụ huynh trong việc hiểu rõ những khoản phí học sinh phải trả. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương, cơ sở giáo dục kiểm soát chi phí học tập, công khai thu – chi và tuyệt đối không để xảy ra lạm thu đầu năm học; đồng thời không được lấy việc miễn học phí làm lý do để tự đặt thêm các khoản thu khác. Công văn 4294/BGDĐT-KHTC cũng nhấn mạnh việc không lạm dụng xã hội hóa để tăng đóng góp của phụ huynh hoặc thay thế phần ngân sách Nhà nước phải bảo đảm. Nhiều địa phương yêu cầu trường học công khai danh mục các khoản thu và số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, xử lý nghiêm người đứng đầu nếu để xảy ra ép buộc hoặc gợi ý trái quy định. Về phía gia đình, hiểu rõ đâu là khoản bắt buộc, đâu là dịch vụ tự chọn, đâu là đóng góp tự nguyện sẽ giúp phụ huynh lập được kế hoạch chi tiêu thực tế cho năm học và có cơ sở để lên tiếng khi thấy dấu hiệu bất thường.
