Điều chỉnh quy hoạch để gắn mục tiêu ngành với vai trò của rừng
Quy hoạch lâm nghiệp là định hướng phân bổ, quản lý và phát triển tài nguyên rừng, đồng thời xác lập các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội cho ngành theo từng giai đoạn. Quyết định 2018/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch lâm nghiệp thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm xác định hướng đi cho giai đoạn 2026–2030 và dài hạn hơn. Việc điều chỉnh đặt quy hoạch trong mối liên hệ với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia và các quy hoạch liên quan. Đây không nên được xem như một phép tính diện tích rừng đơn thuần: thước đo của chính sách còn là khả năng tạo sinh kế, giữ hệ sinh thái và nâng giá trị sản phẩm từ rừng. Định hướng đa mục tiêu này là cần thiết, bởi tăng sản lượng mà làm suy giảm chức năng bảo tồn sẽ không thể gọi là phát triển lâm nghiệp bền vững.
Đa giá trị nghĩa là rừng phải tạo lợi ích vượt ra ngoài gỗ
Điểm đáng chú ý của điều chỉnh là đưa lâm nghiệp đa giá trị thành định hướng trung tâm: rừng vừa cung cấp nguyên liệu, vừa hấp thụ và lưu giữ carbon, bảo vệ môi trường, giảm nhẹ thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học và cung cấp dịch vụ hệ sinh thái. Cách tiếp cận này giúp nhìn nhận giá trị của rừng rộng hơn doanh thu khai thác. Nó cũng đặt ra yêu cầu cân bằng: phát triển sản xuất phải đi cùng gìn giữ hệ sinh thái, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ chức năng phòng hộ, bảo tồn. Quy hoạch gắn mục tiêu ngành với sinh kế ở nông thôn miền núi, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời nhấn mạnh gìn giữ bản sắc văn hóa và không gian sinh tồn của cộng đồng. Vì thế, thành công không chỉ nằm ở tăng trưởng mà còn ở việc người dân sống gần rừng có cơ hội tham gia và hưởng lợi từ nguồn tài nguyên được quản lý tốt.
Các chỉ tiêu đến năm 2030 đặt ra cả cơ hội lẫn áp lực thực thi
Quy hoạch đặt mục tiêu giá trị sản xuất lâm nghiệp tăng bình quân 5,0–5,5% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030; tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc duy trì ở mức 42%. Đến năm 2030, giá trị xuất khẩu lâm sản hướng tới mức trên 20 tỷ USD, còn tiêu thụ lâm sản trong nước đạt 6–7 tỷ USD. Đây là các chỉ tiêu trong nguồn, không phải bảo đảm rằng kết quả sẽ tự đạt được: năng suất, thị trường và kỷ luật bảo vệ rừng đều quyết định khả năng thực hiện. Về diện tích, quy hoạch xác định đất lâm nghiệp khoảng 15,55 triệu ha, trong đó đất lâm nghiệp có rừng khoảng 14,07 triệu ha. Giai đoạn 2026–2030 dự kiến trồng 1,25–1,5 triệu ha rừng và phát triển 300–330 triệu cây phân tán. Quy mô mục tiêu lớn khiến chất lượng rừng và tính phù hợp sinh thái phải được đặt ngang hàng với số lượng cây trồng.
Giao rừng, công nghệ và sinh kế sẽ quyết định kết quả
Một nội dung có tác động trực tiếp đến người dân là hoàn thành giao rừng gắn với giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng đối với diện tích đang tạm giao cấp xã quản lý, trước năm 2030. Quyền và trách nhiệm rõ ràng có thể tạo nền tảng để người nhận rừng chủ động bảo vệ, đầu tư và hưởng lợi; hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào tiến độ thực hiện và cách hỗ trợ cộng đồng. Quy hoạch còn đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động lâm nghiệp được đào tạo nghề từ 20% lên 30%, đồng thời cải thiện thu nhập, mức sống và bảo đảm bình đẳng giới. Công nghệ cao được định hướng để theo dõi, giám sát và bảo vệ rừng, nhất là rừng đặc dụng, phòng hộ và rừng tự nhiên. Đến năm 2050, mục tiêu là xây dựng ngành thành lĩnh vực kinh tế – kỹ thuật hiện đại, tạo sản phẩm và dịch vụ giá trị cao. Thước đo cuối cùng sẽ là liệu những mục tiêu ấy có đi cùng rừng khỏe và sinh kế tốt hơn hay không.
