Cơ chế mới cần đi cùng quy hoạch rõ ràng
Đường sắt đô thị Hà Nội là mạng lưới giao thông công cộng bằng đường sắt được quy hoạch để kết nối các khu vực của Thủ đô, với hiệu quả phụ thuộc cả vào cơ chế đầu tư lẫn việc xác định chính xác tuyến và nhà ga. HĐND thành phố đã thông qua nghị quyết thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù cho 5 tuyến metro số 1, 2, 8, 10 và 14. Nghị quyết áp dụng cho tổng chiều dài khoảng 253 km, với mục tiêu hoàn thành vào năm 2030. Đây là bước tạo điều kiện pháp lý để tổ chức đầu tư theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay, đồng thời tăng tính chủ động của thành phố trong huy động và sử dụng nguồn lực. Nhưng cơ chế mới không tự biến thành công trường: nếu hồ sơ tuyến còn chậm và các đầu mối chưa thống nhất, lợi thế về cách thức đầu tư sẽ khó chuyển thành tiến độ thực tế.
Hạn 15/11 là phép thử của khâu chuẩn bị
Ngày 11/11/2026, Văn phòng UBND thành phố ban hành thông báo kết luận cuộc họp ngày 9/11; Chủ tịch UBND Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu hoàn thiện hồ sơ phương án tuyến và vị trí công trình của các tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14, trình thành phố phê duyệt trước ngày 15/11/2026. Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh các hồ sơ lập và thẩm định chưa hoàn tất, tiến độ bị đánh giá là rất chậm; phối hợp giữa cơ quan, nhà thầu và tư vấn còn rời rạc, chồng chéo. Thành phố đã phê bình Ban Quản lý Đường sắt đô thị và lập tổ công tác để tập trung xử lý công việc. Mốc thời gian ngắn có thể tạo áp lực cần thiết, nhưng không nên đánh đổi chất lượng phương án lấy việc nộp hồ sơ cho kịp hạn. Hướng tuyến tốt ngay từ đầu giúp tránh những điều chỉnh tốn kém và làm cơ sở cho các bước sau.
Nhiệm vụ trước mắt là hoàn thiện phương án tỷ lệ 1/500 cho 5 tuyến và 22 nhà ga, đồng thời chọn hướng tuyến hạn chế phải uốn khúc để né công trình hiện hữu. Đây không chỉ là thủ tục quy hoạch metro Hà Nội: vị trí ga còn cần gắn với khả năng phát triển đô thị theo mô hình TOD, qua đó hỗ trợ tính toán quỹ đất và nguồn lực cho dự án. Một bộ hồ sơ thống nhất sẽ giúp các quyết định đầu tư bám vào phương án không gian cụ thể, thay vì để thiết kế, đất đai và triển khai chạy theo những hướng khác nhau.
Từ hồ sơ tuyến đến mặt bằng thi công
Sau khi chốt hồ sơ hướng tuyến, việc kế tiếp là hoàn thiện các nhiệm vụ dự án có cả giải phóng mặt bằng. Sở Xây dựng và Ban Quản lý Đường sắt đô thị được yêu cầu trình bổ sung nhiệm vụ này trước ngày 12/11/2026; thành phố cũng giao các đơn vị liên quan phối hợp thu hồi đất, bồi thường và chuẩn bị mặt bằng theo quy định. Với những khu vực đất nông nghiệp có thể triển khai, công tác giải phóng mặt bằng có thể được nghiên cứu trên cơ sở hồ sơ tuyến tỷ lệ 1/2000 đã được phê duyệt. Trình tự ấy cho thấy cơ chế đầu tư metro chỉ là một phần của chuỗi thực hiện: cần có quy hoạch đủ rõ, phân công đủ cụ thể và mặt bằng sẵn sàng thì mới giảm nguy cơ đình trệ khi dự án bước sang thi công.
Hà Nội đã đặt cạnh nhau hai điều kiện quan trọng: cơ chế đặc thù để tăng tính chủ động đầu tư và hạn hoàn thiện quy hoạch để xác định tuyến, ga, phạm vi đất. Mục tiêu hoàn thành 5 tuyến vào năm 2030 tạo sức ép lớn, nhưng điều đáng theo dõi trước tiên là thành phố có phê duyệt hồ sơ đúng hạn và tháo được những điểm nghẽn phối hợp hay không. Nếu quy hoạch được chốt có chất lượng, cơ chế mới sẽ có nền tảng để chuyển thành dự án khả thi; nếu không, nghị quyết khó tự tạo ra tiến độ. Vì vậy, mốc 15/11 không chỉ là hạn nộp hồ sơ mà còn là phép thử đầu tiên cho khả năng biến chủ trương thành các bước triển khai đồng bộ.
