Tích hợp nguồn lực chỉ có ý nghĩa khi đổi cách quản trị
Giảm nghèo bền vững là cách tiếp cận phối hợp chính sách, đầu tư và hỗ trợ sinh kế để giúp người dân thoát nghèo lâu dài, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đây không thể chỉ là phép cộng ngân sách: hiệu quả phụ thuộc vào việc nguồn lực có đến đúng nơi, đúng nhu cầu và tạo ra kết quả đo được hay không. Ngày 24.8.2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết 46/2026/QH16, phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035 trên cơ sở hợp nhất bốn chương trình về nông thôn mới, giảm nghèo, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, văn hóa, giáo dục, y tế và dân số. Phạm vi rộng ấy khiến cách làm cũ, chia nguồn lực theo từng chương trình và quản lý nặng về đầu vào, càng dễ tạo chồng chéo. Chuyển sang đánh giá đầu ra và ưu tiên địa bàn khó khăn là hướng đi hợp lý, nhưng chỉ đáng tin nếu kết quả phản ánh thay đổi thực tế trong đời sống người dân.
Trao quyền phải đi cùng trách nhiệm giải trình
Thiết kế mới đặt địa phương vào vị trí quyết định cụ thể: Trung ương giao tổng thể, còn địa phương lựa chọn xã, dự án và nhiệm vụ theo nhu cầu rồi chịu trách nhiệm về kết quả. Đó là thay đổi đáng ủng hộ, bởi chính quyền gần dân có điều kiện nhận diện thiếu hụt về sinh kế, nước sạch, nhà ở hay dịch vụ xã hội sát hơn. Nhưng trao quyền sẽ phản tác dụng nếu thiếu dữ liệu minh bạch, năng lực thực thi và cơ chế giám sát. Giai đoạn 2026–2030, tổng vốn chương trình là 808.558 tỉ đồng; ngân sách trung ương chiếm 345.000 tỉ đồng, gồm vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Quy mô này đòi hỏi ưu tiên tập trung thay vì rải đều. Nền tảng dữ liệu thống nhất để theo dõi tiến độ, giải ngân và chỉ số kết quả có thể giúp phát hiện điểm nghẽn sớm, nhưng con số giải ngân không nên trở thành thước đo duy nhất. Cần nhìn cả việc hộ nghèo có sinh kế ổn định hơn và tiếp cận dịch vụ thiết yếu tốt hơn hay không.
Thái Nguyên: mục tiêu cao, tiến độ vốn còn là phép thử
Thái Nguyên đang thúc giải ngân để cuối năm 2026 đưa tỷ lệ nghèo đa chiều trong đồng bào dân tộc thiểu số xuống dưới 10%. Tại hội nghị ngày 16.10, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thế Mạnh yêu cầu các đơn vị hoàn thiện thủ tục, rà soát chính sách và tiêu chí, bảo đảm công khai, khả thi, không để người dân chịu thiệt. Tuy nhiên, theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh, đến tháng 10/2026, các chương trình mục tiêu quốc gia mới giải ngân khoảng 327,1 tỉ đồng, đạt 16% kế hoạch; riêng chương trình giai đoạn 2026–2030 đạt 8% giải ngân. Khoảng cách giữa mục tiêu và tiến độ khiến việc gỡ thủ tục, phân công đầu mối và bám sát từng dự án trở nên cấp thiết. Thách thức không nhỏ: tỉnh còn 66.735 hộ nghèo và 48.963 hộ cận nghèo là người dân tộc thiểu số, tương đương 15,64% tổng số hộ. Mục tiêu về nước sinh hoạt, điện và ít nhất 1.000 căn nhà có thể tác động trực tiếp đến đời sống; điều quan trọng là hỗ trợ phải đến đúng hộ, đúng lúc.
Đo thành công bằng thay đổi trong đời sống
Bước tiếp theo không nên dừng ở việc đẩy nhanh thủ tục. Các cấp cần công khai tiến độ và tiêu chí lựa chọn, phối hợp hỗ trợ tín dụng, sản xuất, đào tạo nghề, giáo dục, y tế và nhà ở với đầu tư hạ tầng để người dân có cơ hội tăng thu nhập, thay vì phụ thuộc lâu dài vào trợ cấp. Những hộ không còn khả năng lao động cũng cần cách hỗ trợ phù hợp, bởi một chỉ tiêu giảm tỷ lệ nghèo không thể tự nó giải quyết những thiếu hụt đặc thù. Kinh nghiệm triển khai ở các địa phương cho thấy giải ngân có thể bị chậm khi vốn giao muộn, thủ tục kéo dài hoặc thời tiết gây trở ngại; Quảng Trị đã họp ngày 29.10 để tháo gỡ vướng mắc và yêu cầu đẩy nhanh thực hiện, hướng tới ít nhất 10 xã đạt chuẩn nông thôn mới trong năm 2026. Với Thái Nguyên, đích đến là giảm nghèo đa chiều phải được kiểm chứng bằng dịch vụ tốt hơn, nhà ở an toàn hơn và sinh kế bền hơn. Trao quyền địa phương là đúng hướng, nhưng chỉ thành công khi quyền quyết định luôn đi kèm trách nhiệm và kết quả người dân cảm nhận được.
