Hạ tầng cửa khẩu Lào: từ tuyến biên giới sang trục tăng trưởng mới
Hạ tầng cửa khẩu Lào ở miền Trung là hệ thống đường bộ, cửa khẩu quốc tế và khu kinh tế biên giới kết nối Việt Nam với Lào, Thái Lan và Myanma, cho phép hàng hóa dịch chuyển xuyên biên giới tới các cảng biển phía Đông, tạo nên trục logistics Đông Nam Á vừa là tuyến giao thương vừa là động lực tái cấu trúc không gian phát triển miền Trung. Miền Trung đang chuyển từ tư duy “vùng qua lại” sang “vùng cửa ngõ” khi biên giới Việt Nam - Lào tại đây sở hữu tới 8 cửa khẩu quốc tế. Tại Quảng Trị, ba cửa khẩu Lao Bảo, La Lay, Cha Lo trở thành điểm nóng giao thương khi kim ngạch xuất nhập khẩu và tỷ lệ tăng trưởng hàng hóa đều tăng mạnh, khẳng định vai trò mới của khu vực trong bản đồ giao thương miền Trung. Theo số liệu hải quan, kim ngạch qua Lao Bảo giai đoạn 2023 đến nay đạt hơn 1.500 triệu USD với hơn 3,5 triệu tấn hàng hóa.
Quảng Trị và hành lang Đông–Tây: đầu tàu hạ tầng cửa khẩu
Nếu không có bước nhảy về hạ tầng cửa khẩu Lào, giao thương miền Trung sẽ dễ bị mắc kẹt trong vai trò trung chuyển giá rẻ. Quảng Trị là địa phương sớm nhận ra điều đó và đã triển khai chương trình tổng thể các dự án phát triển hướng đến cửa khẩu, thiết lập lộ trình “vươn Đông, tỏa Tây”. Cửa khẩu Lao Bảo được định vị là hạt nhân chuỗi logistics trên Hành lang kinh tế Đông–Tây, kết nối trực tiếp với cảng biển nước sâu Mỹ Thủy, Hòn La và sân bay Quảng Trị để hình thành trục giao thương ra biển Đông. Hiệp định xuyên biên giới Lao Bảo – Densavan đang được xây dựng nhằm khóa chặt vai trò cặp cửa khẩu này trên tuyến hàng hóa từ Lào, Đông Bắc Thái Lan ra biển. Khi các dự án cao tốc và quốc lộ hoàn thiện, đây sẽ là tuyến vận tải quốc tế ngắn nhất từ thị trường nội địa Lào, Thái Lan ra biển Đông qua các cảng miền Trung.
Cửa khẩu Cầu Treo: Hà Tĩnh đặt cược vào hạ tầng để đổi vai thế
Hà Tĩnh đang đi theo một chiến lược tương tự nhưng có sắc thái riêng, coi cửa khẩu Cầu Treo là đòn bẩy để bước lên nấc thang mới trong chuỗi logistics Đông Nam Á. Tuyến quốc lộ 8A qua cửa khẩu này từ lâu là huyết mạch giao thương giữa Hà Tĩnh và các tỉnh Trung Lào như Bolikhămxay, Khăm Muộn, rồi sang Đông Bắc Thái Lan. Đến giữa năm 2026, cửa khẩu Cầu Treo ghi nhận 412 doanh nghiệp làm thủ tục thông quan, tăng 22,25%, cùng hơn 106.000 lượt phương tiện xuất nhập cảnh tăng gần 8%, cho thấy áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng hiện hữu. Tuy nhiên địa hình đèo dốc, nguy cơ sạt lở trên quốc lộ 8A đang là điểm nghẽn logistics liên vận. Thay vì chấp nhận rủi ro, Hà Tĩnh chủ động chuẩn bị tuyến cao tốc Hà Tĩnh – Cầu Treo quy mô 4 làn, định hướng thay thế dần tuyến đường núi cũ và rút ngắn thời gian vận chuyển từ trung tâm tỉnh lên cửa khẩu.
Khu kinh tế biên giới: nâng tầm cửa khẩu thành cực logistics Đông Nam Á
Để miền Trung không bị giới hạn trong vai trò trạm trung chuyển, việc thành lập và nâng cấp các khu kinh tế biên giới tại cửa khẩu là bước đi mang tính chiến lược. Ở Cầu Treo, khu kinh tế cửa khẩu đã thu hút 28 dự án đầu tư còn hiệu lực, chủ yếu là nhà đầu tư trong nước, nhưng tỷ lệ lấp đầy các phân khu chức năng vẫn dưới 10% và thiếu vắng các tập đoàn logistics lớn đủ sức dẫn dắt. Thủ tướng đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo đến năm 2045, định hướng thành khu kinh tế đa ngành, đô thị biên giới thông minh và trung tâm logistics hiện đại, gắn chặt với hệ thống cảng nước sâu Vũng Áng. Theo quy hoạch, tuyến đường sắt Vũng Áng – Viêng Chăn là hành lang vận tải quốc tế kết nối thẳng khu kinh tế Vũng Áng với thủ đô Viêng Chăn, tạo cú hích cho logistics liên vận khối lượng lớn và khép kín chuỗi cung ứng Việt Nam – Lào – Đông Bắc Thái Lan.
Tháo điểm nghẽn logistics, tăng năng lực cửa khẩu để giữ lợi thế cạnh tranh
Giao thương miền Trung đang đứng trước cơ hội hiếm có, nhưng nếu không tháo kịp thời các điểm nghẽn logistics thì lợi thế hành lang ngắn ra biển Đông sẽ bị bào mòn. Tuyến quốc lộ 8A qua khu vực biên giới tiềm ẩn rủi ro sạt lở mùa mưa, liên tục đe dọa chuỗi cung ứng liên vận. Câu trả lời của các địa phương là nâng năng lực cửa khẩu lên ngang tầm với nhu cầu. Với Cầu Treo, Hà Tĩnh đã dành nguồn lực cho dự án nâng cấp, cải tạo Nhà liên hợp Cửa khẩu quốc tế, mở rộng Nhà Quốc môn, tăng làn xe xuất nhập cảnh từ 3 lên 4 làn mỗi chiều để xóa tình trạng ùn tắc. Đồng thời, cải cách hành chính, mô hình một cửa liên thông và chuyển đổi số đang được thúc đẩy nhằm giảm thời gian thông quan và chi phí logistics. Dự án cao tốc Vinh – Thanh Thủy đã khởi công, kết hợp với các tuyến mới sẽ rút ngắn quãng đường và gia tăng năng lực vận tải trên toàn hành lang biên giới.
