Từ thuật toán đến khối xử lý trên chip
Chip bảo mật VGC v1.0 là vi mạch do Ban Cơ yếu Chính phủ và Tập đoàn Viettel phối hợp phát triển, tích hợp thuật toán mã khối MKV thành khối xử lý mật mã chuyên dụng ngay trên phần cứng. Đây không chỉ là câu chuyện tăng tốc: nó đánh dấu bước chuyển từ triển khai thuật toán trên phần mềm sang làm chủ nơi mật mã được thực thi.
VGC v1.0 dùng kiến trúc tập lệnh mở RISC-V, được chế tạo trên tiến trình CMOS 28 nm và có kích thước đóng gói 10 × 10 mm. Theo kết quả đo kiểm của hai bên, chip mã hóa và giải mã nhanh gấp khoảng 15 lần giải pháp thuần phần mềm khi thực hiện cùng tác vụ. Con số này có ý nghĩa trong các thiết bị phải xử lý dữ liệu được bảo vệ liên tục, nhưng không nên hiểu là mọi tác vụ trên mọi hệ thống đều sẽ nhanh hơn đúng 15 lần.
Giá trị nổi bật nằm ở việc thuật toán MKV do Ban Cơ yếu Chính phủ nghiên cứu, phát triển được đưa trực tiếp vào mạch xử lý. Khi chức năng mật mã có phần cứng chuyên dụng, thiết bị lưu trữ có thể xử lý mã hóa, giải mã mà không phụ thuộc hoàn toàn vào cách triển khai thuần phần mềm.
Vì sao xử lý mật mã chuyên dụng đáng chú ý
Nhu cầu này xuất hiện trong bối cảnh chuyển đổi số, khi dữ liệu lưu chuyển ngày càng nhanh, còn nguy cơ mã độc, lộ lọt thông tin và gián đoạn chuỗi cung ứng chip tạo thêm sức ép lên an toàn thông tin. Nếu chỉ dựa vào phần mềm và các dòng chip sẵn có, năng lực kiểm soát nơi thực hiện mật mã vẫn bị giới hạn.
Mã hóa phần cứng không tự động loại bỏ mọi rủi ro, nhưng có thể đưa một khâu bảo vệ quan trọng xuống gần nơi dữ liệu được xử lý. Với thiết bị lưu trữ bảo mật, khối chuyên dụng có thể giúp tác vụ mã hóa, giải mã vận hành nhanh hơn so với giải pháp thuần phần mềm, theo kết quả đo kiểm được công bố. Đây là lợi ích cụ thể hơn những tuyên bố rộng về an toàn tuyệt đối: hiệu năng được cải thiện trong phép so sánh cùng tác vụ, còn mức bảo vệ tổng thể vẫn phụ thuộc thiết kế và cách triển khai của thiết bị.
Nền tảng RISC-V cũng cho phép đội ngũ trong nước chủ động thiết kế, kiểm chứng và điều chỉnh các thành phần của chip. Tuy nhiên, một kiến trúc mở hay một khối mật mã tích hợp không nên được xem là bằng chứng rằng sản phẩm đã phù hợp với mọi thiết bị, mọi môi trường hoặc mọi mục đích bảo mật.
Ứng dụng ban đầu và giới hạn cần giữ rõ
Trong quý I/2026, lô VGC v1.0 đầu tiên đã vượt qua các hạng mục đo kiểm kỹ thuật và được cấp giấy chứng nhận, với phạm vi sử dụng trong kinh tế - xã hội theo yêu cầu của Ban Cơ yếu Chính phủ. Chip bước đầu được ứng dụng trong USB lưu trữ an toàn dành cho các cơ quan Đảng, Nhà nước và Quốc phòng. Đây là ứng dụng đã được xác nhận; chưa có cơ sở để suy rộng rằng VGC v1.0 hiện diện trong các dòng điện thoại, máy tính hay hệ thống thương mại khác.
USB lưu trữ an toàn là nơi lợi ích của xử lý mật mã chuyên dụng trở nên dễ hình dung: dữ liệu được bảo vệ ngay trong một thiết bị lưu trữ, trong khi thao tác mã hóa và giải mã có thể được thực hiện nhanh hơn. Việc đã có chứng nhận và ứng dụng ban đầu cho thấy chip đã đi xa hơn giai đoạn ý tưởng, nhưng phạm vi sử dụng hiện tại vẫn cần được mô tả đúng như nguồn tin: thiết bị USB phục vụ các cơ quan nêu trên.
Các hướng tiếp theo được đề cập gồm tích hợp chip vào USB Token phục vụ chữ ký số và phát triển chip định danh hướng tới hệ thống chứng thực chữ ký số quốc gia. Đây là kế hoạch tiếp theo, không phải ứng dụng đã hoàn tất. Ban Cơ yếu Chính phủ dự kiến tập trung nghiên cứu mật mã thế hệ mới, gồm mật mã hậu lượng tử; Viettel tập trung phát triển lõi xử lý RISC-V hiệu năng cao, kiến trúc đa lõi và hoàn thiện quy trình thiết kế, kiểm chứng vi mạch.
VGC v1.0 vì thế đáng chú ý trước hết như một bước đưa thuật toán MKV vào chip và ứng dụng vào USB lưu trữ an toàn. Thành công dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì kiểm chứng, mở rộng ứng dụng có kiểm soát và chứng minh hiệu quả trong từng sản phẩm cụ thể.
