DPPA – bước đột phá chính sách dưới áp lực xanh hóa chuỗi cung ứng
Mua bán điện trực tiếp (DPPA) là cơ chế cho phép doanh nghiệp sử dụng điện lớn ký hợp đồng mua điện từ các nhà phát triển năng lượng tái tạo thông qua lưới điện quốc gia hoặc đường dây riêng, thay vì chỉ mua từ nhà cung cấp độc quyền, nhằm vừa đảm bảo nguồn điện ổn định, vừa đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng ngặt nghèo trong thương mại quốc tế. Cơ chế này không ra đời trong khoảng trống chính sách, mà là phản ứng trực diện trước áp lực xanh hóa chuỗi cung ứng đang định hình lại luật chơi thương mại toàn cầu. Khi các tập đoàn toàn cầu chuyển dần sang 100% điện tái tạo và áp chuẩn nghiêm ngặt cho toàn bộ chuỗi cung ứng, doanh nghiệp sản xuất ở Đông Nam Á nếu không kịp chuyển dịch xanh sẽ bị loại khỏi cuộc chơi. Vì thế, DPPA phải được nhìn như một đột phá chính sách, không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật.
Thương vụ DPPA của Samsung: tín hiệu mạnh cho chuyển dịch xanh
Samsung Electronics là doanh nghiệp đầu tiên ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp bằng năng lượng tái tạo tại Việt Nam, mở ra tiền lệ cho thị trường còn rất mới mẻ này. Theo hợp đồng DPPA, Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên được đảm bảo khoảng 70 GWh điện mặt trời mỗi năm, tương đương sản lượng điện của khoảng 17.000 hộ gia đình và giúp giảm 46.000 tấn CO2 mỗi năm. Đây không chỉ là thương vụ “mở đường”, mà là thông điệp rõ ràng: tập đoàn dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ không chờ đợi hệ thống điện truyền thống tự xanh hóa. Mô hình này cho thấy doanh nghiệp hoàn toàn có thể vừa giữ được tầm nhìn dài hạn về chi phí điện, vừa xây dựng lộ trình giảm phát thải đáng tin cậy, nếu dám đi sớm với DPPA. Với các nhà máy trong khu vực, đó là lời nhắc rằng giấy thông hành vào chuỗi cung ứng bền vững chính là năng lượng tái tạo mua được một cách trực tiếp và minh bạch.
Giấc mơ điện sạch giá cạnh tranh mắc kẹt trên lưới điện khu công nghiệp
Dù DPPA mang lại cơ hội tiếp cận điện sạch giá cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp vẫn bị mắc kẹt ngay trên lưới điện nội bộ. Nghị định 80/2024 mở đường cho DPPA, được điều chỉnh bởi Nghị định 243/2026, khiến doanh nghiệp kỳ vọng chủ động nguồn năng lượng tái tạo để giữ đơn hàng xuất khẩu. Họ có thể mua điện qua lưới quốc gia nếu tiêu thụ trên 200.000 kWh/tháng, hoặc qua đường dây riêng nội bộ từ 20.000 kWh/tháng, tận dụng mái nhà xưởng của mình hoặc doanh nghiệp lân cận – con đường ngắn nhất để tiếp cận điện mặt trời tại chỗ. Nhưng ba bên cùng dùng chung một hạ tầng phân phối – chủ đầu tư khu công nghiệp, đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng lớn – lại đang xung đột lợi ích. Chủ hạ tầng đã bỏ chi phí rất lớn cho trạm biến áp 110 kV, 220 kV và vận hành lưới, thu hồi thông qua phần chênh lệch giá bán điện khoảng 3% ở trung thế và 8% ở hạ thế. Khi doanh nghiệp chuyển sang mua điện trực tiếp, nguồn thu này bị đe dọa, còn cơ chế thuê lưới lại chưa rõ ràng, khiến giấc mơ điện sạch giá rẻ bị treo.
Nút thắt hạ tầng: khoảng cách giữa chính sách và thực thi
Điểm nghẽn lớn nhất của mua bán điện trực tiếp trong khu công nghiệp nằm ở bản chất sở hữu lưới điện: đó là tài sản tư nhân, không thuộc quản lý trực tiếp của đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia, nên không thể bị ép phải “mở cửa” vô điều kiện. Thiếu một khung giá thuê lưới phân phối nội bộ thống nhất, chủ đầu tư có thể đẩy phí lên cao hoặc từ chối đấu nối, khiến bài toán kinh tế của DPPA không còn hấp dẫn. Khi xảy ra sự cố, trách nhiệm giữa bên phát điện, bên mua và chủ hạ tầng cũng chưa được phân định, càng làm các bên e dè. Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò cơ quan điều tiết là không thể thay thế: ở một số nước, chủ sở hữu lưới không được phép từ chối đấu nối nếu khách hàng đáp ứng chuẩn kỹ thuật; lý do thương mại không còn là cánh cửa để khóa điện sạch. Việt Nam đã bắt đầu tiệm cận xu hướng này khi dần loại bỏ các hạn chế về khung giá DPPA qua lưới riêng, cho phép các bên tự thỏa thuận trên tinh thần tự chủ thương mại.
DPPA đặt doanh nghiệp Đông Nam Á vào quỹ đạo chuỗi cung ứng bền vững
Quy hoạch Điện VIII đặt mục tiêu năng lượng tái tạo chiếm 28–36% vào năm 2030 và tăng lên 74–75% vào năm 2050, cho thấy khu vực đang chuẩn bị một nền tảng điện xanh quy mô lớn. Trong bối cảnh tập đoàn toàn cầu siết chặt tiêu chuẩn chuỗi cung ứng bền vững, DPPA trở thành chiếc cầu giúp doanh nghiệp Đông Nam Á vừa đáp ứng chuẩn xanh, vừa giữ được chi phí điện ở mức có thể dự đoán. Theo phân tích thị trường, một hợp đồng DPPA thành công đem lại ba lợi ích: tầm nhìn dài hạn về chi phí, sự linh hoạt trong mua sắm điện và lộ trình giảm phát thải đáng tin cậy. Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành trơn tru trong các khu công nghiệp – nơi tập trung hàng trăm nghìn doanh nghiệp – cần một khung chia sẻ hạ tầng rõ ràng, minh bạch về giá thuê lưới, trách nhiệm kỹ thuật và quyền lợi các bên, có sự giám sát của cơ quan quản lý chứ không phó mặc cho thương lượng giữa các bên có vị thế không cân xứng. Khi nút thắt hạ tầng được gỡ, DPPA sẽ không chỉ là chính sách trên giấy, mà là công cụ chiến lược giúp doanh nghiệp khu vực đứng vững trong cuộc chơi xanh hóa chuỗi cung ứng.
