DPPA là gì và vì sao là “lối thoát” cho chuỗi cung ứng xanh?
Mua bán điện trực tiếp (Direct Power Purchase Agreement – DPPA) là cơ chế cho phép các doanh nghiệp lớn ký hợp đồng mua điện dài hạn trực tiếp với nhà phát điện năng lượng tái tạo, thông qua đường dây riêng hoặc qua lưới điện hiện hữu, thay vì chỉ mua điện từ một đơn vị phân phối truyền thống, qua đó chủ động nguồn điện sạch, giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh tiêu chuẩn ESG và cam kết Net Zero trở thành “giấy phép thông hành” cho dòng vốn FDI, nhiều tập đoàn đa quốc gia yêu cầu bắt buộc sử dụng năng lượng tái tạo tại các điểm sản xuất. Nếu không theo kịp, nhà máy dễ bị loại khỏi mạng lưới cung ứng, dù chi phí sản xuất thấp đến đâu. Vì vậy, DPPA không chỉ là một lựa chọn kỹ thuật mà là cơ chế sinh tử để doanh nghiệp duy trì khả năng cạnh tranh quốc tế xanh, giữ đơn hàng và tránh rủi ro bị đánh thuế carbon ở các thị trường như EU.
Thương vụ DPPA của Samsung: Tín hiệu mở cửa cho năng lượng tái tạo doanh nghiệp
Thương vụ DPPA đầu tiên tại Việt Nam được Samsung Electronics thực hiện thông qua Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên (SEVT), đánh dấu bước ngoặt mang tính mô hình cho toàn bộ khu vực Đông Nam Á. Theo hợp đồng, SEVT được đảm bảo khoảng 70 GWh điện mặt trời mỗi năm, tương đương sản lượng cấp cho khoảng 17.000 hộ gia đình và giúp giảm khoảng 46.000 tấn CO2 mỗi năm. Đây là ví dụ sống động cho thấy năng lượng tái tạo doanh nghiệp có thể đồng thời giảm phát thải và giữ ổn định chi phí năng lượng. Thương vụ này không chỉ là một hợp đồng mua điện; nó là thông điệp gửi tới các hãng điện tử, dệt may, ô tô trong khu vực rằng DPPA hoàn toàn khả thi về pháp lý và tài chính. “Đây chính là thương vụ ‘mở đường’ và được coi như một mô hình mẫu để các doanh nghiệp rút ra những kinh nghiệm thực tiễn trong việc đưa điện tái tạo vào vận hành và sản xuất”.
Giấc mơ điện sạch giá rẻ và nút thắt hạ tầng trong khu công nghiệp
Dù Nghị định 80/2024/NĐ-CP đã mở hành lang pháp lý cho mua bán điện trực tiếp, nhiều doanh nghiệp trong khu công nghiệp vẫn mắc kẹt ngay trên lưới điện nội bộ. Chủ đầu tư hạ tầng đã bỏ chi phí rất lớn cho trạm biến áp và lưới phân phối: một trạm 110 kV thường tốn 150–200 tỷ đồng; trạm 220 kV có thể lên tới 300–500 tỷ đồng. Họ thu hồi vốn thông qua phần chênh lệch giá bán điện khoảng 3% ở cấp trung thế và 8% ở cấp hạ thế. Khi khách hàng chuyển sang DPPA, nguồn thu này bị đe dọa. Mâu thuẫn lợi ích hiện rõ: doanh nghiệp muốn mua điện sạch giá rẻ; nhà phát điện tái tạo muốn bán trực tiếp; còn chủ hạ tầng KCN lại sợ mất doanh thu, trong khi tài sản lưới điện là sở hữu tư nhân không thuộc EVN. Nút thắt không nằm ở ý chí chuyển đổi xanh mà ở cơ chế phân chia lợi ích và giá thuê lưới nội bộ – nếu không được định nghĩa minh bạch, doanh nghiệp khó hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh chuỗi cung ứng.
Hạ tầng, lưu trữ và chứng chỉ: DPPA tác động thế nào tới sản xuất?
Với nhóm khách hàng lớn tiêu thụ từ 200.000 kWh/tháng, DPPA qua lưới điện quốc gia cho phép họ ký hợp đồng dài hạn với các dự án năng lượng tái tạo, ổn định giá điện và giảm rủi ro phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Nhóm khách hàng tiêu thụ từ 20.000 kWh/tháng có thể tận dụng mái nhà xưởng hoặc nguồn điện trong nội bộ khu công nghiệp, kết hợp hệ thống lưu trữ BESS để sạc giờ thấp điểm và xả trong khung 17h30–22h30. Mô hình này giúp tối ưu chi phí và giảm cường độ phát thải cho từng đơn vị sản phẩm xuất khẩu. Quan trọng hơn, khi doanh nghiệp chủ động mua điện từ dự án năng lượng tái tạo, họ có thể sở hữu chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) – “tấm giấy thông hành” để vượt qua hàng rào kỹ thuật của EU, Mỹ hay Nhật Bản. Điều này biến mua bán điện trực tiếp thành công cụ chiến lược, chứ không chỉ là bài toán giá điện thuần túy.
DPPA như một chiến lược nâng sức cạnh tranh quốc gia
DPPA đang tái định vị luật chơi thương mại khi tiêu chuẩn xanh dần trở thành chuẩn mực bắt buộc. Trên phạm vi toàn cầu, ngày càng nhiều tập đoàn cam kết dùng 100% điện tái tạo và áp tiêu chuẩn bền vững lên toàn bộ chuỗi cung ứng, biến năng lượng xanh thành lợi thế cạnh tranh quan trọng. Nếu sản phẩm vẫn dựa trên điện hóa thạch phát thải cao, chúng có thể bị đánh thuế carbon và mất ưu thế giá cả trên thị trường. Theo đánh giá, cơ chế DPPA là một “bước đột phá về tư duy thể chế” và là điểm cộng để quốc gia giành lợi thế trong cuộc đua thu hút FDI xanh. Tuy nhiên, để DPPA thật sự cất cánh, hạ tầng truyền tải và năng lực điều độ hệ thống điện phải đi trước một bước, đồng thời cần cơ chế rõ ràng về giá thuê hạ tầng, trách nhiệm kỹ thuật và quyền lợi các bên trong khu công nghiệp. Nếu làm được, mua bán điện trực tiếp sẽ trở thành nền tảng cho cạnh tranh quốc tế xanh, chứ không chỉ là một chính sách ngành điện.
