Dung Quất – đại công trường 20 tỷ USD và bước ngoặt kinh tế miền Trung
Dự án miền Trung 20 tỷ USD là cách gọi tóm tắt về quá trình phát triển Khu kinh tế Dung Quất, nơi đã thu hút hơn 440 dự án công nghiệp với tổng vốn đăng ký gần 20 tỷ USD trong ba thập kỷ, đóng vai trò trung tâm năng lượng – lọc hóa dầu và luyện kim, từ đó tái định hình cấu trúc kinh tế, không gian hạ tầng và vị thế của dải đất miền Trung trong mạng lưới sản xuất quốc gia. Nếu phải chọn một công trình biểu tượng cho tham vọng công nghiệp hóa miền Trung, đó chính là Khu kinh tế Dung Quất. Sau 30 năm, nơi từng là vùng ven biển nghèo đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất khu vực, với "trái tim" là Nhà máy lọc dầu Dung Quất – hạt nhân đầu tiên của ngành lọc hóa dầu và năng lượng trong nước. Việc hình thành hai trụ cột lọc hóa dầu – năng lượng và luyện kim – công nghiệp nặng không chỉ tạo ra một cực sản xuất mới, mà còn buộc chính quyền và doanh nghiệp phải nghĩ nghiêm túc về câu hỏi: làm thế nào để tăng trưởng không chỉ là thêm nhà máy, thêm khu công nghiệp, mà là một sự chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững.
Từ công trường công nghiệp đến trung tâm năng lượng thế hệ mới
Điểm đáng chú ý nhất trong giai đoạn tiếp theo của Dung Quất không còn là những con số dự án, mà là cách khu kinh tế này đặt mình vào quỹ đạo năng lượng xanh. Theo định hướng, Quảng Ngãi muốn biến Dung Quất thành "khu kinh tế xanh, thông minh, hiện đại", gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm của kế hoạch là hình thành Trung tâm Lọc, Hóa dầu và Năng lượng Quốc gia – một tổ hợp năng lượng thế hệ mới có khả năng cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp lớn trong khu vực. Thay vì tư duy mở rộng công suất lọc dầu đơn thuần, chính quyền đang nói đến tái cấu trúc toàn bộ hệ sinh thái năng lượng và hóa dầu theo hướng chế biến sâu, thân thiện hơn với môi trường, tăng tỷ trọng sản phẩm hóa dầu chuyên sâu, nhiên liệu sạch và các sản phẩm giá trị gia tăng cao. Đây là chuyển hướng quan trọng: nếu làm được, Dung Quất sẽ không chỉ là nơi sản xuất xăng dầu, mà là trung tâm công nghệ năng lượng, có khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng khu vực. Các dự án năng lượng mới, trong đó có LNG, đang được nghiên cứu, đề xuất đầu tư, mở rộng không gian phát triển cho hệ sinh thái năng lượng miền Trung.
Chu Lai – cực tăng trưởng ven biển và “sân sau” công nghiệp của hạ tầng Đà Nẵng
Nếu Dung Quất là trái tim năng lượng, thì Khu kinh tế Chu Lai đang trở thành "lá phổi" công nghiệp – logistics cho cả vùng duyên hải miền Trung. Khu kinh tế mở Chu Lai từng bước khẳng định vai trò là một cực tăng của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, là trung tâm công nghiệp, logistics và dịch vụ hiện đại, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội của thành phố Đà Nẵng và cả nước. Chu Lai không chỉ quan trọng vì số lượng dự án, mà vì nó là mảnh ghép chiến lược trong việc mở rộng không gian phát triển kinh tế về phía Nam của thành phố. Trong những ngày hướng đến kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Chu Lai liên tiếp chứng kiến các lễ khởi công, khánh thành và đưa vào vận hành loạt công trình quy mô lớn của nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Dự án mở rộng hạ tầng Khu công nghiệp Tam Thăng là ví dụ điển hình: Tam Thăng 2 có diện tích gần 111 ha, vốn đầu tư 550 tỷ đồng, thời gian hoạt động 70 năm, với nhiệm vụ thu hút các dự án theo hướng xanh, hiện đại, công nghệ tiên tiến và có khả năng cạnh tranh cao. Đáng nói hơn, Tam Thăng trước đó đã thu hút 11 doanh nghiệp FDI từ Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Trung Quốc, Đức, Mỹ và 4 doanh nghiệp trong nước, với tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, góp phần rõ rệt vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mục tiêu tăng trưởng hai con số của Đà Nẵng.
Kết cấu hạ tầng Đà Nẵng: từ cảng biển đến giải phóng mặt bằng 404 dự án
Không thể có các cực công nghiệp như Dung Quất hay Chu Lai nếu thiếu một nền hạ tầng Đà Nẵng được chuẩn bị bài bản. Thông qua các dự án đầu tư quy mô lớn, doanh nghiệp đã góp phần hình thành hệ thống hạ tầng công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ ngày càng đồng bộ, tạo nền tảng để Chu Lai phát triển theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế. Bến cảng 5 vạn tấn tại Cảng quốc tế Chu Lai trở thành cửa ngõ quan trọng, cung cấp đa dạng dịch vụ cho cả khu vực ven biển miền Trung. Trên bình diện rộng hơn, thành phố đang cho thấy quyết tâm đầu tàu với những con số rất cụ thể. Phó Giám đốc Trung tâm phát triển quỹ đất Đà Nẵng Nguyễn Minh Nam cho biết, năm 2026 thành phố thực hiện đền bù, giải phóng mặt bằng 404 dự án với gần 47 nghìn hồ sơ – một khối lượng công việc cho thấy tốc độ tái thiết không gian đô thị và công nghiệp. Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang nhấn mạnh, với vai trò đầu tàu phát triển trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, năm 2026 thành phố sẽ khởi công dự án luồng Cửa Lở và Khu đô thị Chu Lai, cùng các khu đô thị mới nhằm giải quyết bài toán nhà ở, công nghiệp – dịch vụ và giao thông liên kết vùng.
Tác động đến đời sống người dân và thách thức của một cuộc chuyển đổi dài hơi
Câu hỏi quan trọng không kém: những đại công trường hàng chục năm này thay đổi gì cho người dân miền Trung? Các nguồn tài liệu chính thức thừa nhận rằng một khu kinh tế quy mô lớn chỉ thực sự trở thành cực tăng trưởng khi sự phát triển của doanh nghiệp tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập và kéo theo sự phát triển của dịch vụ, đô thị và cộng đồng dân cư xung quanh. Vì vậy, cùng với quá trình mở rộng công nghiệp, Quảng Ngãi đặt yêu cầu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, các thiết chế văn hóa và hạ tầng dịch vụ; đồng thời quan tâm đời sống những hộ đã nhường đất, di dời nhà cửa để phục vụ các dự án. Ở Chu Lai, thông điệp cũng tương tự: các dự án hạ tầng công nghiệp mới được nhấn mạnh là "phù hợp với định hướng mở rộng không gian phát triển kinh tế về phía Nam", đồng thời "thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân". Nhìn từ góc độ chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, việc các nhà đầu tư chọn Chu Lai để đặt những dự án sản xuất có tính liên kết chuỗi giá trị cho thấy niềm tin vào môi trường đầu tư, vị trí địa kinh tế và hạ tầng khu vực. Nhưng để niềm tin ấy chuyển thành chất lượng sống bền vững, miền Trung sẽ phải kiên định với mục tiêu kinh tế xanh, tránh lặp lại mô hình tăng trưởng dựa vào công nghiệp nặng nhưng bỏ quên con người.
