Liên kết kinh tế miền Nam: từ khái niệm đến yêu cầu hành động
Liên kết kinh tế miền Nam là quá trình tổ chức lại các nguồn lực tài chính, thương mại, công nghiệp, logistics và khoa học–công nghệ của các địa phương phía Nam thành một không gian thị trường thống nhất, nơi doanh nghiệp nhỏ vừa có thể tham gia chuỗi giá trị khu vực thông qua hạ tầng chung, dữ liệu chung và chính sách hỗ trợ đồng bộ, thay vì mỗi tỉnh phát triển tách rời và cạnh tranh bằng lợi thế riêng lẻ. Ngày 21/8/2026, Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) - Vòng bàn tròn kết nối nội lực cấp miền khu vực phía Nam được tổ chức với trọng tâm kết nối kiến nghị địa phương thành các bài toán liên vùng và đề xuất chính sách có thể triển khai trên quy mô rộng hơn. Đây không phải cuộc trao đổi chung chung, mà là bước thử sức cho một mô hình hợp tác kinh tế vùng có đầu mối, trách nhiệm và kết quả đo được.
Vì sao TP.HCM phải dẫn dắt liên kết vùng và chuỗi giá trị doanh nghiệp
Không gian kinh tế phía Nam hội tụ một cấu trúc hiếm có: TP.HCM là trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường; Đồng Nai là trung tâm công nghiệp chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và đầu mối logistics quốc tế; Tây Ninh là cửa ngõ thương mại xuyên biên giới; Đồng bằng sông Cửu Long là vùng nguyên liệu nông nghiệp, thủy sản, năng lượng và kinh tế biển. Thế nhưng, tăng trưởng cao không tự động tạo sức mạnh chung, khi mỗi địa phương vẫn khai thác lợi thế riêng trong một “ô chia cắt”, khả năng kết nối và chuyển hóa nguồn lực còn hạn chế. Chính vì thế, vai trò dẫn dắt của TP.HCM không thể chỉ dừng ở mức khẩu hiệu. Nếu thành phố không chủ động đứng ra thiết kế chuỗi giá trị, chuẩn hóa tiêu chí và mở cửa logistics khu vực TP.HCM cho doanh nghiệp nhỏ vừa, thì liên kết vùng sẽ tiếp tục ở trạng thái tiềm năng trên giấy hơn là năng lực cạnh tranh thực tế.
VPSF: chuyển từ nối hạ tầng sang liên kết chuỗi giá trị thực chất
Tại phiên bàn tròn phía Nam, giới doanh nhân trẻ không còn bàn nhiều về từng con đường hay dự án riêng lẻ, mà đặt trọng tâm vào việc chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối chuỗi giá trị doanh nghiệp. Báo cáo khu vực được xây dựng trên cơ sở 121 ý kiến, kiến nghị và sáng kiến từ bốn phiên đối thoại ở Tây Ninh, An Giang, Cà Mau, Đồng Nai; trong đó 24,8% nội dung được xử lý ngay, 45,4% tiếp tục giải quyết tại địa phương và gần 30% phải chuyển lên cấp cao hơn. Con số này cho thấy điểm nghẽn cốt lõi nằm ở những vấn đề liên vùng, mà một tỉnh không thể tự tháo. Diễn đàn vì vậy tập trung vào năm bài toán: dữ liệu và cơ chế xử lý kiến nghị; tổ chức hạ tầng, logistics theo chuỗi hàng hóa; phát triển nhà cung ứng và liên kết thị trường; nâng cấp doanh nghiệp nhỏ vừa về công nghệ, tiêu chuẩn, chuyển đổi xanh và vốn; cùng liên kết nhân lực, kỹ năng, quản trị.
Kéo doanh nghiệp nhỏ vừa vào chuỗi giá trị: không thể thiếu vai trò TP.HCM
Quan điểm nổi bật tại VPSF là muốn “kết nối nội lực” trở thành giá trị kinh tế, doanh nghiệp nhỏ vừa phải thực sự trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn đang hoạt động trong vùng. Điều đó chỉ xảy ra khi doanh nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long tiếp cận thuận lợi với công nghệ, vốn và thị trường tại TP.HCM, doanh nghiệp Tây Ninh, Đồng Nai kết nối tốt hơn với hệ thống cảng quốc tế, và toàn bộ logistics khu vực TP.HCM được thiết kế theo chuỗi hàng hóa thay vì theo địa giới hành chính. TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh yêu cầu hình thành liên kết chuỗi nghiên cứu – thiết kế – sản xuất nguyên liệu, linh kiện – chế biến – logistics – phân phối – thương hiệu, với một “đầu chuỗi” đủ mạnh để kéo các mắt xích lên cùng. Nói cách khác, nếu TP.HCM không xác định rõ mình là đầu chuỗi của hợp tác kinh tế vùng, thì doanh nghiệp nhỏ vừa sẽ mãi đứng bên lề, loay hoay với đơn hàng nhỏ và biên lợi nhuận thấp.
Gỡ điểm nghẽn Đông Nam Bộ: đo bằng số doanh nghiệp lớn lên
Các số liệu từ Đồng Nai với quy mô GRDP hơn 359,7 nghìn tỷ đồng trong sáu tháng đầu năm 2026, tăng 9,81%, cùng tăng trưởng công nghiệp – xây dựng 11,84% và vốn đầu tư ngoài nhà nước 15,73% cho thấy tiềm lực Đông Nam Bộ rất đáng kể. Nhưng nếu hạ tầng chiến lược như sân bay Long Thành, cảng Phước An, các tuyến vành đai chỉ được nhìn như dự án giao thông, không gắn vào bài toán giảm chi phí logistics, tăng độ tin cậy chuỗi cung ứng, thì liên kết kinh tế miền Nam vẫn là “bức tranh đẹp thiếu khung”. Diễn đàn đã nói rõ: kết quả cuối cùng phải đo bằng số doanh nghiệp đạt chuẩn, số nhà cung ứng mới, số hợp đồng và giá trị đơn hàng thực tế. Muốn vậy, cần cho phép thí điểm chính sách liên vùng, tạo cơ chế hợp lực công – tư chia rõ đầu mối, thời hạn, trách nhiệm. Khi TP.HCM nhận vai trò dẫn dắt, nhưng chia sẻ lợi ích và cơ hội với các tỉnh, liên kết vùng sẽ đi từ hội thảo sang năng lực cạnh tranh cụ thể.
