Đái tháo đường: không chỉ là con số đường huyết, mà là câu chuyện miễn dịch
Đái tháo đường là bệnh mạn tính khiến cơ thể rối loạn chuyển hóa đường, làm đường huyết tăng cao kéo dài, âm thầm phá hủy mạch máu, thần kinh và nhiều cơ quan, đồng thời làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến người bệnh không chỉ đối mặt với biến chứng tim, thận, mắt mà còn dễ mắc và diễn tiến nặng các bệnh nhiễm trùng nguy hiểm. Đái tháo đường biến chứng vì thế không dừng ở chuyện cắt cụt chi hay suy thận, mà còn là những đợt viêm phổi, Zona, RSV có thể cướp đi chất lượng sống, đặc biệt ở người cao tuổi. Các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân đái tháo đường dễ mắc bệnh nhiễm trùng ở người tiểu đường như nhiễm trùng đường hô hấp và viêm phổi thường xuyên hơn. Nếu người bệnh vẫn chỉ tập trung đo đường mà bỏ qua miễn dịch, họ đang đánh giá thấp đối thủ của mình.
Miễn dịch suy yếu: vì sao người đái tháo đường dễ nhiễm trùng nặng?
Điều đáng lo nhất ở đái tháo đường không phải cảm giác khát nước hay tiểu nhiều, mà là hệ miễn dịch yếu đi mỗi ngày. Tuổi càng cao, miễn dịch càng suy giảm; khi kèm theo bệnh nền như đái tháo đường và bệnh thận mạn, khả năng đáp ứng miễn dịch càng bị suy yếu, hoạt động kém hiệu quả hơn. Đó là lý do bệnh nhiễm trùng ở người tiểu đường thường xuất hiện nhiều hơn, nặng hơn, dễ biến chứng hơn. Các nghiên cứu đã cho thấy người đái tháo đường mắc nhiễm trùng đường hô hấp và viêm phổi thường xuyên hơn, đồng thời tăng nguy cơ nhiễm RSV và diễn tiến nặng ở người lớn tuổi. Nói cách khác, mỗi lần đường huyết dao động, hệ miễn dịch lại thêm một lần mệt mỏi, và vi khuẩn, virus có nhiều cơ hội tấn công hơn.
Zona ở người cao tuổi mắc đái tháo đường: biến chứng âm thầm nhưng đau đớn
Zona ở người cao tuổi không chỉ là vài mụn nước trên da; với người mắc đái tháo đường, đó có thể là cả giai đoạn đau nhức kéo dài, mất ngủ, suy kiệt. Các dữ liệu tại hội nghị chuyên khoa cho thấy ở người bệnh đái tháo đường, nguy cơ mắc zona thần kinh cao hơn 38% so với người không mắc bệnh. Bệnh thận mạn – vốn rất hay đồng hành với đái tháo đường biến chứng – lại làm tăng thêm khoảng 29% nguy cơ mắc zona thần kinh. Khi hệ miễn dịch suy yếu, virus gây zona dễ tái hoạt và tấn công dây thần kinh, gây đau rát như bỏng lửa, kéo dài nhiều tháng. Người trên 60 tuổi vừa đái tháo đường vừa bệnh thận mạn vì thế nằm trong nhóm dễ bị zona nặng, dễ để lại đau dây thần kinh hậu zona và suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống.
Người trên 60 tuổi có bệnh nền: không thể xem nhẹ phòng ngừa nhiễm trùng
Đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên tại Việt Nam dự báo xấp xỉ 18 triệu, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024. Khoảng hai phần ba trong số này có ít nhất một bệnh nền và hơn 50% có nhiều bệnh lý nền cùng lúc. Đây là nhóm sẽ trả giá đắt nhất nếu mắc các bệnh nhiễm trùng. Khi tuổi cao đi cùng miễn dịch suy giảm và bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mạn, mỗi đợt nhiễm trùng có thể kéo theo đợt cấp suy thận, suy tim, tăng đường huyết, thậm chí tử vong. Các chuyên gia nhấn mạnh chăm sóc nhóm này không thể chỉ dừng ở kiểm soát chỉ số đường huyết, huyết áp hay creatinin; phòng ngừa bệnh nhiễm trùng phải được xem là một phần trong chiến lược chăm sóc lâu dài. Nếu bỏ qua, chúng ta đang để hệ thống y tế chạy theo điều trị thay vì chủ động bảo vệ.
Vắc xin và kiểm soát đường huyết: hai “lá chắn” người đái tháo đường cần chủ động
Thông điệp quan trọng nhất dành cho người đái tháo đường và người cao tuổi có bệnh nền là: phải chủ động xây dựng “lá chắn miễn dịch” cho mình. Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh cần kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và đồng thời phòng ngừa bệnh nhiễm trùng bằng tiêm vắc xin. PGS.TS.BS Nguyễn Khoa Diệu Vân khẳng định: “Người bệnh đái tháo đường cần hiểu rằng tiêm chủng là một phần của ‘lá chắn miễn dịch’, quan trọng như kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu”. Hướng dẫn thực hành lâm sàng năm 2024 của Tổ chức Cải thiện Kết quả Bệnh thận Toàn cầu cũng đưa chương trình tiêm chủng vào nhóm can thiệp chủ động cho bệnh nhân bệnh thận mạn. Bộ Y tế đã đưa tiêm chủng vào nhóm biện pháp dự phòng một số bệnh không lây nhiễm phổ biến, bao gồm các bệnh có thể phòng bằng vắc xin như viêm gan B, HPV, RSV, cúm, phế cầu và zona thần kinh. Nếu người bệnh và bác sĩ cùng xem tiêm chủng là bắt buộc như xét nghiệm đường huyết định kỳ, gánh nặng biến chứng nhiễm trùng sẽ giảm rõ rệt.
