Một tàu sân bay kỷ lục ngày biển và kỷ lục kiệt sức
Khủng hoảng tinh thần trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln là tình trạng suy sụp tâm lý, kiệt sức kéo dài và cảm giác bị mắc kẹt của khoảng 5.000 thủy thủ, lính thủy đánh bộ sau hơn 200 ngày triển khai Trung Đông không cập cảng, đi cùng điều kiện sinh hoạt xuống cấp và sự phủ nhận từ giới lãnh đạo quân sự về mức độ nghiêm trọng của vấn đề.
Tàu sân bay USS Abraham Lincoln được điều sang Trung Đông đầu năm 2026 để hỗ trợ chiến dịch Operation Epic Fury nhằm vào Iran, biến một đợt hải trình dự kiến 7 tháng tại Thái Bình Dương thành nhiệm vụ mở, liên tục bị gia hạn. Tính đến giữa tháng 8, khoảng 5.000 quân nhân trên tàu đã trải qua hơn 260 ngày trên biển, trong đó có 250 ngày không một lần cập cảng, phá kỷ lục 206 ngày của tàu USS Dwight D. Eisenhower. Đây không chỉ là con số ấn tượng về mặt tác chiến; nó là công thức hoàn hảo cho một cuộc khủng hoảng tinh thần thủy thủ. Khi nhiệm vụ “mở” không có điểm kết thúc rõ ràng, khái niệm về thời gian nghỉ, hồi phục và đời sống gia đình trở thành thứ xa xỉ.
Gia đình nổi giận, thủy thủ tuyệt vọng: mặt khuất của triển khai kéo dài
Cuộc khủng hoảng tinh thần thủy thủ trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln không còn là lời than vãn lẻ tẻ; nó đã trở thành một cuộc phản kháng công khai của hậu phương. Hơn 200 thân nhân đã tập trung gặp quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao tại San Diego để nói thẳng: người thân của họ đang suy sụp và cảm thấy bị mắc kẹt giữa biển. Một người phối ngẫu kể lại chồng mình nhắn rằng anh “hy vọng ngày mai mình sẽ không thức dậy” – lời cầu cứu tuyệt vọng hơn bất kỳ bản báo cáo tinh gọn nào. Khi một thủy thủ chỉ có thể bộc lộ suy sụp qua email hiếm hoi và mỗi lần gửi thư là một lần gắng gượng tinh thần, đó không còn là vấn đề thích nghi với nhiệm vụ; đó là sức khỏe tâm thần quân nhân đang bị bào mòn.
Những tín hiệu nguy hiểm không dừng lại ở lời nói. Ít nhất hai thủy thủ đã bị ngăn cản khi cố nhảy khỏi tàu, và báo chí quân sự ghi nhận tổng cộng ba sự cố có hành vi tự tử, trong đó một người được giữ lại để theo dõi y tế, hai người khác được đồng đội can thiệp kịp thời. Trước đó, một thủy thủ rơi xuống biển và được cứu trong khoảng một giờ rồi đưa đi điều trị y tế, nguyên nhân đang điều tra. Việc phải triển khai Trung Đông kéo dài, xa bờ suốt hàng trăm ngày, đã biến boong tàu thành nơi nhiều binh sĩ cảm nhận như một nhà giam bằng thép hơn là biểu tượng sức mạnh hải quân.
Nhà tắm mốc, khẩu phần nghèo nàn và một Lầu Năm Góc phản bác
Nếu chỉ là áp lực nhiệm vụ, khủng hoảng có thể còn được biện minh bằng hai chữ “chiến tranh”. Vấn đề là trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln, điều kiện sống bị mô tả như đang trượt dốc. Các báo cáo từ gia đình và truyền thông cho thấy phòng tắm nấm mốc, hệ thống vệ sinh hỏng, nước nóng thiếu và nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm. Có lúc, thủy thủ chỉ nhận được nửa cốc cơm với hai chiếc bánh tortilla cho một bữa, cửa hàng trên tàu cạn xà phòng, chất khử mùi, kem đánh răng và nhiều nhu yếu phẩm cơ bản khác. Một bác sĩ trên tàu được thuật lại đã cảnh báo nếu không sớm cập cảng, “mọi người sẽ bắt đầu mất kiểm soát”.
Trước làn sóng phản ánh, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố những báo cáo về tình trạng tồi tệ trên tàu đã “hoàn toàn bị bóp méo” và khẳng định mọi tàu cùng thủy thủ đoàn luôn được bảo đảm tối đa điều kiện có thể. Hải quân nói không ghi nhận sự gia tăng ý định hay nỗ lực tự sát, nhấn mạnh họ coi trọng sức khỏe và phúc lợi của từng quân nhân, với đội ngũ tôn giáo, y tế, chuyên gia sức khỏe tâm thần thường trực. Nhưng khi những gì “trên giấy” phủ nhận trực tiếp những gì gia đình và chính thủy thủ mô tả, vấn đề không còn là thông tin bị phóng đại hay không; đó là một khoảng cách niềm tin nguy hiểm giữa tuyến đầu và thượng tầng chỉ huy.
Từ boong tàu đến chiến lược: lộ diện lỗ hổng sức người và sức tàu
Khủng hoảng tinh thần thủy thủ trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln là biểu hiện trước mắt của một căn bệnh chiến lược: hạm đội tàu sân bay Mỹ đang bị căng kéo vượt khả năng dự trữ. Nhiệm vụ liên tục bị gia hạn không chỉ bào mòn sức khỏe tâm thần quân nhân mà còn kéo theo hàng loạt sự cố kỹ thuật và suy giảm sức sẵn sàng tác chiến toàn cầu. Trên lý thuyết, hải quân sở hữu 11 tàu sân bay hạt nhân, nhưng cùng lúc có tới 4 chiếc nằm trong xưởng đại tu – từ USS John C. Stennis tới USS Harry S. Truman – và chiếc lâu năm USS Nimitz chỉ làm nhiệm vụ huấn luyện. Điều đó đặt gánh nặng triển khai lên vài tàu còn lại, với Lincoln bị giữ ở Trung Đông, George H.W. Bush phải gánh thêm Biển Ả Rập, trong khi USS Gerald R. Ford quay về sửa chữa và cải tiến hệ thống.
Lầu Năm Góc đã vội vã điều tàu sân bay USS George Washington rời Đà Nẵng, băng qua eo biển Malacca để tiến vào Ấn Độ Dương, chuẩn bị thay thế Lincoln nhằm giảm bớt áp lực triển khai Trung Đông kéo dài. Nhưng sự chắp vá này chỉ tạm che đi thực tế: kho dự trữ lực lượng và năng lực hậu cần đang không theo kịp tham vọng hiện diện toàn cầu. Như chính phân tích quân sự thừa nhận, “thực trạng này phản ánh khoảng cách lớn giữa mục tiêu duy trì hiện diện toàn cầu và khả năng đáp ứng kỹ thuật, hậu cần thực tế của hạm đội tàu sân bay Mỹ khi phải căng kéo lực lượng trong các đợt triển khai kéo dài”. Khi sức khỏe tâm thần quân nhân được dùng như van xả áp cho những khoảng trống chiến lược, mọi lời hô hào về “sẵn sàng chiến đấu” trở nên nửa vời.
Kết luận: Không thể coi sức khỏe tâm thần như vật tư tiêu hao
Từ lời nhắn “hy vọng ngày mai mình sẽ không thức dậy” cho đến những nỗ lực lao xuống biển, câu chuyện trên tàu sân bay USS Abraham Lincoln cho thấy sức khỏe tâm thần quân nhân không phải tác dụng phụ có thể chấp nhận được của tham vọng quân sự. Khi một tàu phải lập kỷ lục 250 ngày không cập cảng, trong điều kiện sinh hoạt xuống cấp và sự phủ nhận từ thượng tầng, vấn đề không còn nằm ở khả năng chịu đựng của từng cá nhân mà ở quyết định chính trị và giới hạn của một mô hình triển khai.
Giải pháp tạm thời như luân phiên tàu, bổ sung nhân sự chăm sóc sức khỏe tinh thần hay cải thiện cung ứng chỉ là bước đầu cần thiết. Câu hỏi gai góc hơn là: một lực lượng được kỳ vọng duy trì hiện diện toàn cầu sẽ định nghĩa lại thế nào về giới hạn nhiệm vụ để không biến khủng hoảng tinh thần thủy thủ thành “chuẩn mới”? Nếu câu trả lời tiếp tục là kéo dài thêm một vài chục ngày biển, thêm một lần vá víu lịch trực chiến, thì chiếc giá phải trả không chỉ là sự mệt mỏi; đó có thể là mạng sống, là niềm tin và là tính bền vững của cả chiến lược hải quân.
