Siêu dự án đường sắt tốc độ cao Việt Nam: bước ngoặt chiến lược cho trục Bắc - Nam
Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam là một công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, được thiết kế dài khoảng 1.541km từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP.HCM), với tốc độ thiết kế 350km/h, đầu tư đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa, hướng tới tạo ra một phương thức vận tải tốc độ cao mới trên trục Bắc - Nam. Điều đáng nói là siêu dự án này không chỉ mở rộng lựa chọn đi lại cho người dân, mà còn báo hiệu Việt Nam bước vào cuộc chơi đường sắt tốc độ cao ở quy mô chưa từng có. Việc tăng tốc các phần việc chuẩn bị đang mở đường cho một công trình hạ tầng có quy mô đặc biệt lớn, đồng thời đặt nền móng cho ngành đường sắt tốc độ cao Việt Nam về kỹ thuật, quản trị và nhân lực. Quốc hội đã xác định đây là dự án triển khai trong giai đoạn 2025-2035, với mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2035.
Mốc khởi công 2027: vì sao tiến độ được điều chỉnh và ý nghĩa của khoảng thời gian chuẩn bị
Điểm xoay lớn của siêu dự án đường sắt tốc độ cao Việt Nam là mốc khởi công đã được lùi từ trước ngày 31/12/2026 sang tháng 12/2027 do nhiều yếu tố khách quan. Chiều 8/9/2026, tại trụ sở Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh chủ trì cuộc họp với Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc để rà soát tình hình triển khai, đồng thời yêu cầu các đơn vị "phải nỗ lực để khởi công dự án vào tháng 12/2027". Quyết định này không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật mà phản ánh cách tiếp cận thận trọng: ưu tiên chuẩn bị chắc nền móng thể chế, nguồn lực và mặt bằng cho một công trình quy mô lớn. Theo kế hoạch của Chính phủ, các địa phương phải cơ bản hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình điện trước tháng 12/2026. Nghĩa là từ nay đến cuối năm 2026, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang ở giai đoạn "nền móng vô hình" – nơi mỗi văn bản thủ tục, mỗi mét vuông đất giải phóng đều quyết định khả năng biến quy hoạch thành công trường thực tế.
Chuẩn bị đầu tư và lựa chọn tư vấn: bài kiểm tra năng lực triển khai dự án hạ tầng giao thông Việt Nam
Hiện tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, với trọng tâm là lựa chọn các đơn vị tư vấn chủ chốt. Chủ đầu tư đã ký hợp đồng gói thầu tư vấn hỗ trợ dự án, đơn vị tư vấn đã hoàn thành nhiệm vụ, dự toán và hồ sơ yêu cầu cho gói thầu lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Các thủ tục tiếp theo nhằm chọn tư vấn khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tư vấn giám sát khảo sát và tư vấn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đang được triển khai. Bộ trưởng Trần Hồng Minh thẳng thắn nhận định tiến độ vẫn còn chậm nhưng kết quả đạt được là tích cực, bởi đây là nhóm dự án đường sắt quan trọng quốc gia, lần đầu tiên triển khai tại Việt Nam. Yêu cầu "rõ người, rõ việc" và kế hoạch chi tiết từ giải phóng mặt bằng đến thi công thực chất là phép thử năng lực quản lý hạ tầng giao thông Việt Nam: nếu không kỷ luật và phân công minh bạch ngay từ giai đoạn tư vấn, sức ép sau khi khởi công sẽ vô cùng lớn.
Sự tham gia của doanh nghiệp lớn: hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt tốc độ cao
Một tín hiệu tích cực là siêu dự án Bắc - Nam 67 tỷ USD đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của khu vực tư nhân, dù dự án sử dụng vốn đầu tư công. Hiện còn 12 nhà đầu tư tham gia cuộc đua giành suất đầu tư, trong đó có những cái tên nổi bật như THACO, CTCP Xây dựng Thăng Long Quốc gia, CTCP Vận tải đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Vinaconey, Tập đoàn Discovery. Song song, các tập đoàn lớn đã chủ động chuẩn bị năng lực cho hệ sinh thái công nghiệp đường sắt. Hòa Phát khởi công nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt tại Khu kinh tế Dung Quất nhằm cung ứng vật liệu cho các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia. Viettel đề xuất tham gia hệ thống vé điện tử, thẻ vé, nền tảng kết nối và chia sẻ dữ liệu, cùng các hệ thống thông tin phục vụ vận hành và quản lý mạng lưới đường sắt hiện đại. Những động thái này cho thấy dự án không chỉ xây một tuyến đường, mà đang kích hoạt cả chuỗi giá trị từ thép, cơ khí đến công nghệ số.
Tác động tới người dân và vị thế cạnh tranh khu vực: đường sắt tốc độ cao là trục phát triển mới
Ở góc độ người dân, lợi ích của đường sắt tốc độ cao Việt Nam không dừng ở chuyện rút ngắn thời gian di chuyển giữa Hà Nội và TP.HCM. Tuyến được thiết kế đi qua dải đô thị và các trung tâm kinh tế lớn, tạo thêm một phương thức vận tải tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và tăng khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế. Hệ thống nhà ga được định hướng gắn với phát triển đô thị, khu dịch vụ, thương mại, kèm theo bài toán khai thác quỹ đất phụ cận để tạo nguồn lực tái đầu tư cho hạ tầng. Ở tầm rộng hơn, đây là cơ hội để Việt Nam cải thiện vị thế cạnh tranh với các nước đã có mạng lưới đường sắt tốc độ cao. Quốc hội xác định tuyến không chỉ phục vụ vận tải hành khách mà còn đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng cho quốc phòng, an ninh và có thể vận tải hàng hóa khi cần. Nếu giữ được tiến độ mốc khởi công 2027 và về đích 2035, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có thể trở thành một trục phát triển mới, vừa là xương sống hạ tầng giao thông Việt Nam vừa là bệ phóng cho công nghiệp đường sắt hiện đại.
