Nâng cấp luồng hàng hải và cảng cá: bước đi chiến lược chứ không chỉ là xây dựng
Nâng cấp luồng hàng hải Hải Phòng, Quảng Ninh và mở rộng cảng cá Tịnh Hòa là các dự án đầu tư hạ tầng cảng biển Việt Nam nhằm tăng khả năng tiếp nhận tàu lớn, giảm ùn tắc, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ hậu cần cho cả vận tải hàng hóa và nghề cá ven biển, qua đó giữ và mở rộng lợi thế cạnh tranh trước các cảng trong khu vực. Ban quản lý Dự án Hàng hải và Đường thủy đã trình đề xuất đầu tư xây dựng nâng cấp, mở rộng các tuyến luồng khu vực Hải Phòng, Quảng Ninh với tổng mức đầu tư dự kiến 17.150 tỷ đồng từ vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030. Ở phía Nam Trung Bộ, Quảng Ngãi lại đang thúc tiến độ dự án Nâng cấp, mở rộng khu neo đậu tránh trú bão kết hợp cảng cá Tịnh Hòa để giải ngân hết vốn đã bố trí. Điểm chung là cả hai đều coi hạ tầng cảng là công cụ cạnh tranh, chứ không chỉ là công trình xây cho đủ.
17.150 tỷ đồng cho Lạch Huyện, kênh Hà Nam - Bạch Đằng và sông Chanh: tham vọng nâng cấp cảng Hải Phòng
Đề xuất nâng cấp luồng hàng hải Hải Phòng – Quảng Ninh đặt trọng tâm vào ba tuyến chiến lược: Lạch Huyện, kênh Hà Nam - Bạch Đằng và luồng sông Chanh. Đây là trục xương sống cho năng lực nâng cấp cảng Hải Phòng, bởi luồng sâu và rộng hơn sẽ quyết định loại tàu có thể ra vào và tốc độ xoay vòng hàng hóa. Đoạn luồng Lạch Huyện được đề xuất mở rộng lên 310 m, trong đó 250 m phía trái có cao độ đáy -15,5 mHĐ và 60 m phía phải ở -9,5 mHĐ. Quy mô này cho phép hành thủy hai làn đối với tàu đến 55.000 DWT và một làn với tàu đến 200.000 DWT giảm tải. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Tổng mức đầu tư dự kiến cho toàn bộ dự án nâng cấp luồng Hải Phòng – Quảng Ninh là 17.150 tỷ đồng từ vốn đầu tư công". Đây không phải con số nhỏ, nhưng nếu sử dụng hiệu quả, nó có thể dịch chuyển vị thế luồng hàng hải Quảng Ninh – Hải Phòng trên bản đồ khu vực.
Tiến độ, phân bổ vốn và bài toán tổ chức thực hiện
Yếu tố quyết định thành bại của các dự án hạ tầng cảng biển Việt Nam không chỉ nằm ở thiết kế kỹ thuật, mà ở kỷ luật tiến độ và năng lực tổ chức. Với dự án luồng Hải Phòng – Quảng Ninh, công tác chuẩn bị đầu tư dự kiến thực hiện trong năm 2026; hai dự án thành phần tại kênh Hà Nam - Bạch Đằng và Lạch Huyện khởi công năm 2027; luồng sông Chanh khởi công năm 2029 và toàn bộ dự án hoàn thành năm 2030. Kế hoạch bố trí vốn cũng đã được phác thảo: khoảng 29,93 tỷ đồng năm 2026 cho chuẩn bị, 5.145 tỷ đồng mỗi năm trong 2027 và 2028, 3.430 tỷ đồng năm 2029 và khoảng 3.400,07 tỷ đồng năm 2030. Cách "đều tay" giải ngân theo tiến độ này cho thấy tư duy dài hạn, nhưng cũng đòi hỏi năng lực phối hợp giữa trung ương và địa phương để tránh tình trạng chậm trễ, đội chi phí hay phải điều chỉnh quy mô vào phút cuối.
Cảng cá Tịnh Hòa: mắt xích hạ tầng nghề cá trong bài toán cạnh tranh tổng thể
Trong khi miền Bắc tập trung vào luồng hàng hải, Quảng Ngãi lại gửi một thông điệp khác: không thể cạnh tranh khu vực nếu bỏ quên hạ tầng nghề cá. Dự án Nâng cấp, mở rộng khu neo đậu tránh trú bão kết hợp cảng cá Tịnh Hòa có tổng mức đầu tư được điều chỉnh lên 505 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách Trung ương 400 tỷ đồng và ngân sách tỉnh 105 tỷ đồng. Đến ngày 30/8/2026, dự án đã bố trí 405 tỷ đồng và giải ngân 321 tỷ đồng, đạt hơn 79,35%. Tuy vậy, việc chậm bồi thường, giải phóng mặt bằng khiến thi công không thể triển khai đồng bộ. Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Ngãi đã yêu cầu các đơn vị đẩy nhanh công tác này để bảo đảm giải ngân 100% vốn. Một câu trích dẫn đáng chú ý: "Sau đó, Sở phối hợp các đơn vị liên quan triển khai bồi thường, giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ giải ngân đạt 100%". Bài học rõ ràng: nâng cấp cảng cá Tịnh Hòa không chỉ là xây thêm bến tàu, mà là làm chủ năng lực tổ chức chuỗi dự án.
Kết luận: muốn cạnh tranh khu vực, phải coi hạ tầng cảng là chiến lược quốc gia
Nhìn tổng thể, từ luồng Lạch Huyện, kênh Hà Nam - Bạch Đằng, sông Chanh đến cảng cá Tịnh Hòa, có thể thấy hạ tầng cảng biển Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh. Các quyết định đầu tư nghìn tỷ, kế hoạch vốn nhiều năm và yêu cầu giải ngân nghiêm ngặt không phải là thủ tục hành chính, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc nâng cấp để tiếp nhận tàu lớn, bảo đảm an toàn cho đội tàu cá và củng cố chuỗi logistics, hoặc chấp nhận tụt lại sau các cảng trong khu vực. Điều cần thiết lúc này là nhất quán coi "nâng cấp cảng Hải Phòng", mở rộng luồng hàng hải Quảng Ninh và hoàn thiện cảng cá Tịnh Hòa như những mảnh ghép của một chính sách cạnh tranh dài hạn. Nếu làm được, lợi ích sẽ không chỉ nằm ở con số hàng hóa qua cảng, mà ở khả năng định hình lại vai trò của các địa phương ven biển trong bản đồ kinh tế khu vực.
