Sách giáo khoa giả không còn “nhìn phát biết ngay”
Sách giáo khoa giả là những cuốn sách bị in lậu, sao chép hoặc tái bản trái phép từ bản gốc, có hình thức ngày càng giống sách thật nhưng chất lượng nội dung, giấy và in ấn kém hơn, thường được bán qua các kênh không chính thức, tiềm ẩn rủi ro cho việc học của học sinh và nguy cơ lừa đảo tài chính với phụ huynh. Nhu cầu mua sách giáo khoa tăng cao trước năm học mới đang bị lợi dụng để giăng bẫy, từ bán hàng ảo, yêu cầu chuyển tiền trước để chiếm đoạt..., đến sách giả, sách lậu. Điều đáng lo là sách giáo khoa giả và sách lậu ngày nay không còn dễ nhận diện bằng mắt thường nữa. Một số giáo trình giả được cảnh báo có ngoại hình giống tới khoảng 80% so với sách chính thức, trong khi giá lại thấp hơn 30–40% so với giá bìa. Nếu phụ huynh vẫn giữ tâm lý “thấy giống là mua”, khả năng cao sẽ mua nhầm sách lậu mà không biết.
Những chiêu lừa mua sách online phụ huynh hay sập bẫy
Mỗi mùa tựu trường, không gian mạng trở thành “chợ sách” hỗn loạn, nơi lừa đảo mua sách online nở rộ dưới nhiều hình thức. Phổ biến nhất là tài khoản bán hàng ảo trên mạng xã hội yêu cầu chuyển tiền đặt cọc hoặc thanh toán trước để “giữ sách”; sau khi nhận tiền, chúng viện thêm lý do phí vận chuyển, phí bảo đảm đơn hàng, tiếp tục yêu cầu chuyển thêm, rồi chặn liên lạc, xóa tài khoản và không giao sách. Một chiêu khác đánh vào tâm lý tiết kiệm là lời mời “thu mua sách cũ giá cao”, “đổi sách cũ lấy sách mới”, “gom sách hỗ trợ học sinh khó khăn” để thu thập thông tin cá nhân hoặc chiếm đoạt tài sản. Chưa hết, còn có tình trạng cá nhân thu gom sách giáo khoa (SGK) để bán lại với giá cao hơn giá niêm yết, như bộ SGK lớp 6 giá bìa 279.800 đồng bị rao bán tới 450.000 đồng, chưa tính phí giao hàng. Những “món hời” hoặc “bộ sách cuối cùng” trên mạng thường được thiết kế để người mua không kịp kiểm tra người bán, chỉ chăm chăm sợ “mất cơ hội”.
Nhận diện sách lậu: đừng chỉ nhìn bìa, hãy soi chất lượng và tem chống giả
Trong thời kỳ sách giáo khoa giả ngày càng tinh vi, nhận diện sách lậu không thể dựa vào mỗi cảm giác “trông có vẻ ổn”. Sách giả thường được chào bán với giá thấp bất thường, chất lượng giấy và hình ảnh kém, chữ in nhòe, có thể thiếu trang, sai nội dung. Giấy thường mỏng, dễ lem mực, màu sắc thiếu hài hòa; bìa và gáy đóng sơ sài, dễ bong tróc. Ngược lại, sách giáo khoa chính hãng có giấy dày tiêu chuẩn, in sắc nét, màu hài hòa và không bị lem. Theo cơ quan xuất bản chuyên trách, các ấn phẩm hợp pháp luôn ghi rõ tên tác giả, nhà xuất bản, đơn vị in ấn, năm xuất bản, số lượng phát hành và mã QR, tem chống hàng giả để người mua kiểm tra. Nhà xuất bản đã phối hợp cơ quan khoa học hình sự thiết kế hai mẫu tem chống giả công nghệ cao, tích hợp mã QR động đổi màu, số seri kiểm soát và công nghệ bế xương cá chống bóc tách, giúp phân biệt với tem giả được in đơn giản. Nếu cuốn sách thiếu thông tin pháp lý, mã QR không quét được, hoặc tem chống giả có màu, hoa văn không trùng với mẫu công bố, phụ huynh nên nghi ngờ ngay.
Mua sách giáo khoa chính hãng: hãy ưu tiên kênh chính thức và kiểm tra nguồn gốc
Trong bối cảnh sách giáo khoa giả khó phân biệt, chiến lược an toàn nhất là thay đổi cách mua sách: chọn nguồn cung trước khi nhìn vào giá. Cơ quan công an khuyến cáo phụ huynh nên mua sách tại nhà sách uy tín, đơn vị phân phối chính thức hoặc đăng ký thông qua nhà trường; đồng thời kiểm tra kỹ chất lượng in, giấy, tem chống hàng giả và mã QR trên mỗi cuốn sách. Nhà xuất bản giáo dục cũng khuyến nghị phụ huynh, học sinh ưu tiên hệ thống phân phối chính thức, các công ty sách – thiết bị trường học địa phương và điểm bán uy tín, thay vì mua qua tài khoản cá nhân không rõ nguồn gốc. Đáng chú ý, cơ quan quản lý đã yêu cầu nhà xuất bản công bố và cập nhật thông tin về địa điểm, đầu mối liên hệ, phương thức và thời gian bán SGK để phụ huynh chủ động mua tại nơi đáng tin cậy. Nhà xuất bản cho biết đang triển khai nhiều giải pháp bảo đảm nguồn cung SGK cho năm học 2026–2027, đồng thời phối hợp cơ quan chức năng xác minh, xử lý kinh doanh sách giả, sách lậu. Điều này cho thấy trách nhiệm bảo vệ học sinh không chỉ nằm ở gia đình mà còn ở nhà trường, cơ quan chức năng và đơn vị xuất bản.
Trách nhiệm pháp lý và 5 bước phụ huynh nên làm ngay
Sách giáo khoa giả không chỉ làm hỏng việc học mà còn gắn với vi phạm pháp luật. Các cơ sở kinh doanh sách được yêu cầu tuân thủ nghiêm quy định, tuyệt đối không tàng trữ, buôn bán sách lậu. Người bán sách giáo khoa giả, sách lậu có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ. Về phía người mua, nếu biết sách lậu mà vẫn cố tình sử dụng trong môi trường học thuật, đó không còn là vô tình thiếu hiểu biết mà là tiếp tay cho hành vi vi phạm. Một số trường đại học đã phải thành lập tổ chuyên trách theo dõi việc dùng giáo trình giả trong và ngoài lớp học, cho thấy nhà trường coi đây là vấn đề kỷ luật học thuật chứ không chỉ là chuyện mua nhầm. Để bảo vệ con và chính mình, phụ huynh nên: không chuyển khoản trước cho người bán trên mạng xã hội chưa xác minh danh tính; luôn giữ hóa đơn mua sách tại cơ sở phát hành chính thức; kiểm tra tem chống giả, mã QR, thông tin xuất bản mỗi khi nhận sách; cẩn trọng với lời rao “giá rẻ bất ngờ”, “khuyến mãi lớn”, “chuyển tiền ngay để giữ sách” và báo ngay cho nhà trường, cơ quan chức năng nếu phát hiện sách giáo khoa giả tại lớp hoặc khu vực quanh trường.
