Một đoạn cao tốc, một mắt xích chiến lược
Cao tốc Hà Tĩnh – Cầu Treo là tuyến đường bộ cao tốc quy hoạch dài khoảng 85 km, nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông qua đường Hồ Chí Minh đến cửa khẩu biên giới Việt Nam – Lào. Trong giai đoạn trước mắt, trọng tâm là đoạn 51 km xuyên vùng núi phía Tây Hà Tĩnh. Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1940/QĐ-BXD ngày 9/11/2026, giao UBND tỉnh Hà Tĩnh quản lý đoạn từ đường Hồ Chí Minh đến Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo để tổ chức đầu tư xây dựng. Đây là bước chuyển đáng kể từ quy hoạch sang chuẩn bị triển khai, nhưng chưa đồng nghĩa công trường sắp khởi công. Vai trò của tỉnh lúc này là biến một hành lang kết nối trên bản đồ thành dự án có thiết kế, nguồn vốn và thủ tục đủ rõ để đi tiếp.
Theo quy hoạch điều chỉnh được Bộ Xây dựng ban hành ngày 30/6/2026, toàn tuyến gồm đoạn khoảng 34 km từ cao tốc Bắc – Nam phía Đông đến đường Hồ Chí Minh, quy mô 6 làn, và đoạn khoảng 51 km từ đường Hồ Chí Minh đến cửa khẩu, quy mô 4 làn. Cấu trúc này cho thấy đoạn được giao cho Hà Tĩnh không đứng riêng lẻ: nó là phần tiếp nối để đưa hành lang cao tốc từ trục quốc gia tới cửa khẩu Cầu Treo. Nếu chỉ hoàn thành một đoạn, lợi ích xuyên suốt vẫn bị giới hạn; giá trị lớn nhất xuất hiện khi các mắt xích được nối liền.
Quy mô lớn giữa địa hình khó
Đoạn tuyến dự kiến dài khoảng 51 km, có quy mô 4 làn xe, điểm đầu nối đường Hồ Chí Minh và điểm cuối ở khu vực Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo. Theo đề xuất của địa phương, dự án thuộc nhóm A, tổng mức đầu tư khoảng 15.000 tỷ đồng. Quy mô này phản ánh thách thức của một tuyến cao tốc đi qua địa bàn đồi núi, chứ không chỉ là bài toán mở rộng mặt đường. Phương án thiết kế dự kiến cần hầm và cầu cạn ở những vị trí phù hợp; lựa chọn kỹ thuật sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí, tiến độ thi công và khả năng vận hành an toàn.
Điểm đáng theo dõi là cách phân kỳ và kiểm soát thiết kế. Địa hình phía Tây Hà Tĩnh có thể khiến khối lượng công trình phức tạp, vì vậy con số đầu tư hiện là dự kiến theo đề xuất, không nên hiểu như ngân sách đã chốt. Một tuyến 4 làn chỉ phát huy hiệu quả nếu các đoạn dốc, khu vực có nguy cơ sạt lở và điểm kết nối được xử lý đồng bộ. Với người đi đường, điều cần chờ không chỉ là chiều dài hay số làn, mà còn là phương án cụ thể bảo đảm lưu thông ổn định qua vùng núi.
Giao tỉnh tổ chức đầu tư, vốn vẫn cần hoàn tất
Việc Bộ Xây dựng giao UBND tỉnh Hà Tĩnh quản lý và tổ chức đầu tư giúp đầu mối triển khai đoạn tuyến được xác định rõ. Trước đó, UBND tỉnh đã trình đề nghị giao quản lý; HĐND tỉnh cũng ban hành Nghị quyết số 48 ngày 22/10/2026, thống nhất bổ sung dự án vào danh mục đầu tư công trung hạn. Giám đốc Sở Xây dựng Hà Tĩnh Đặng Văn Thành cho biết trước mắt tỉnh tập trung đoạn từ đường Hồ Chí Minh đến cửa khẩu và các đơn vị chuyên môn đang thực hiện bước chuẩn bị đầu tư theo quy định. Đây là tiến độ thủ tục được công bố, chưa phải lịch khởi công hay hoàn thành.
Về nguồn lực, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ phương án dự kiến hỗ trợ Hà Tĩnh 7.958 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương giai đoạn 2026–2030; phần còn lại tỉnh nghiên cứu cân đối từ ngân sách địa phương và các nguồn hợp pháp khác. Khoản hỗ trợ này vẫn là đề xuất, chưa phải vốn được phân bổ chính thức. Vì vậy, việc đưa dự án vào danh mục trung hạn và giao tỉnh quản lý là những bước tiến, nhưng tiến độ thực chất còn phụ thuộc vào hoàn thiện thủ tục, phương án vốn và chuẩn bị dự án. Cần phân biệt rõ các mốc này để tránh xem quyết định giao quản lý như cam kết về ngày khởi công.
Từ Quốc lộ 8 đến hành lang Cầu Treo – Vũng Áng
Hiện Quốc lộ 8 là tuyến huyết mạch nối Hà Tĩnh với Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo và Lào, nhưng có đoạn hẹp, dốc lớn, đường cong nhỏ và thường chịu ảnh hưởng sạt lở trong mùa mưa lũ. Bởi vậy, cao tốc Cầu Treo có ý nghĩa thiết thực: tăng năng lực vận tải, giảm áp lực cho quốc lộ hiện hữu và tạo kết nối thuận lợi hơn giữa cửa khẩu với cảng biển, khu kinh tế ven biển cùng các trung tâm logistics của Hà Tĩnh. Với người dân và doanh nghiệp, lợi ích kỳ vọng là hành trình hàng hóa và đi lại bớt phụ thuộc vào một tuyến đường miền núi có nhiều hạn chế.
Xa hơn, khi toàn tuyến được đầu tư hoàn chỉnh, đường Hồ Chí Minh sẽ trở thành mắt xích giữa cao tốc phía Đông và đoạn hướng lên biên giới, góp phần hình thành hành lang kinh tế Cầu Treo – Vũng Áng và thúc đẩy giao thương với Lào, khu vực Đông Bắc Thái Lan. Nhưng kỳ vọng kết nối không tự biến thành hiệu quả: cần hoàn thiện cả tuyến, bố trí vốn rõ ràng và bảo đảm các công trình miền núi vận hành an toàn. Kết luận, dự án 51 km có tiềm năng mở lối phát triển cho vùng phía Tây Hà Tĩnh, song thước đo trước mắt vẫn là tốc độ hoàn tất chuẩn bị và khả năng đưa phương án vốn từ đề xuất sang quyết định chính thức.
