Hầm Đại Huệ: đường găng kỹ thuật của dự án 24.000 tỷ đồng
Hầm xuyên núi Đại Huệ là hạng mục gồm hai ống hầm dài 495m và 499m, nằm trên đoạn đầu tuyến cao tốc Vinh Thanh Thủy hơn 60km, giữ vai trò đường găng kỹ thuật quyết định tiến độ toàn bộ dự án hạ tầng giao thông quy mô gần 24.000 tỷ đồng kết nối Nghệ An với cửa khẩu Thanh Thủy và sang Lào. Chính vì vậy, cách tỉnh Nghệ An tổ chức thi công hầm này không chỉ phản ánh năng lực kỹ thuật mà còn bộc lộ khả năng điều phối vốn, mặt bằng và vật liệu của một dự án ngân sách nhà nước, không qua BOT. Việc kỳ vọng thông hầm sớm ngay trong năm 2026 cho thấy tham vọng rút ngắn thời gian thi công, nhưng đồng thời đặt ra áp lực rất lớn lên nhà thầu Đèo Cả và bộ máy quản lý dự án. Nếu hầm chậm, cả hành lang kinh tế Đông – Tây ở Bắc Trung Bộ cũng chậm theo.
Tham vọng tiến độ: từ mốc 2026 đến kế hoạch 2029
Cao tốc Vinh Thanh Thủy được khởi công với mục tiêu hoàn thành, đưa vào vận hành vào năm 2029, trên chiều dài chính xác 60,031km và tổng mức đầu tư 23.940,34 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương và địa phương. Theo kế hoạch của Tập đoàn Đèo Cả, gói XL01 dài 6,3km – nơi có hầm xuyên núi Đại Huệ, 11 cầu và 6 hầm chui dân sinh – phấn đấu đào thông hầm vào tháng 3/2027, hoàn thành hạng mục hầm và cầu vào tháng 3/2028, toàn gói vào tháng 5/2028. Tuy vậy, trong chuyến kiểm tra ngày 3/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền lại "yêu cầu hoàn thành toàn bộ bê tông vỏ hầm chậm nhất trước tháng 12/2027", đồng thời nhấn mạnh nếu thi công thuận lợi thì thông hầm có thể xong ngay trong năm 2026. Khoảng cách giữa kế hoạch kỹ thuật và kỳ vọng chính trị chính là áp lực tiến độ mà dự án phải giải.
15 mũi thi công và những nút thắt mặt bằng, vật liệu, cầu
Đằng sau những mốc thời gian tham vọng là thực tế thi công hạ tầng Nghệ An khá căng thẳng: ba gói XL01, XL02, XL03 đã lựa chọn nhà thầu và triển khai đồng loạt 15 mũi thi công trên hiện trường, gồm đường, cầu và hầm. Liên danh Đèo Cả – Delta trực tiếp đào hầm xuyên núi Đại Huệ và cầu trên gói XL01, trong khi gói XL02 do Sơn Hải cùng nhiều doanh nghiệp lớn đảm nhận, phải xử lý khối lượng khổng lồ với hơn 4,2 triệu m³ đất đào và trên 5 triệu m³ đất đắp, cùng 16 cầu trên tuyến. Tuy nhiên, mặt bằng mới đạt khoảng 41,36km, tương đương 68,9% chiều dài tuyến; đất ở và đất lâm nghiệp vẫn vướng tại Nam Đàn, Kim Bảng, chưa kể thủ tục bàn giao 20,39ha đất trường bắn Trung đoàn 764 phục vụ thi công hầm Đại Huệ. Nguồn vật liệu, đặc biệt là đá cho đúc khoảng 760 dầm, cũng bị chậm do cấp phép mỏ kéo dài. Nếu không tháo nhanh các nút thắt này, mọi kế hoạch 3 ca liên tục của nhà thầu sẽ khó phát huy hiệu quả.
Hầm và cầu Đại Huệ: hai điểm quyết định thành bại tiến độ
Hiện nay, cửa phía Tây nhánh trái hầm Đại Huệ đã được khoan mở, nhà thầu đang lắp dựng vì thép hầm trần và thi công mái cơ cửa phía Đông – đây là đường găng quan trọng nhất của gói XL01. Song song, cầu Đại Huệ mới hoàn thành 111/533 cọc khoan nhồi, trong khi toàn tuyến cần khoảng 760 dầm được đúc đúng tiến độ. Lãnh đạo Nghệ An đã yêu cầu rà soát lại toàn bộ đường găng, dồn lực cho công tác đúc dầm và bảo đảm nguồn vật liệu, với mốc hoàn thành cầu Đại Huệ vào tháng 1/2028 và gói XL01 trong quý I/2028. Việc tỉnh thành lập tổ công tác giám sát, buộc Ban Quản lý dự án và tư vấn lập tiến độ tổng thể theo từng tháng, từng hạng mục cho thấy hệ thống quản trị đang phải siết chặt để theo kịp nhịp thi công. Nếu hầm và cầu Đại Huệ không giữ được nhịp, toàn bộ cấu trúc tiến độ của dự án 24.000 tỷ đồng sẽ phải điều chỉnh theo.
Tuyến huyết mạch mới cho miền Tây Nghệ An và bài học quản trị dự án
Về mặt tác động, cao tốc Vinh Thanh Thủy được thiết kế quy mô 6 làn xe (giai đoạn 1 làm 4 làn, cầu lớn theo 6 làn), tốc độ 80–100km/h, nối nút giao Hưng Tây trên cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cửa khẩu Thanh Thủy – Nậm On. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng giảm tải Quốc lộ 7, rút ngắn thời gian từ cửa khẩu về đô thị, cảng biển Nghệ An, mở không gian phát triển cho miền Tây Nghệ An và các điểm du lịch như Cửa Lò, Kim Liên, Pù Mát, đồng thời tăng cường kết nối giao thương quốc tế với Lào và Đông Bắc Thái Lan. Tuy nhiên, để các kỳ vọng ấy thành hiện thực, câu chuyện không chỉ nằm ở kỹ thuật hầm xuyên núi Đại Huệ hay năng lực của Đèo Cả, Sơn Hải, mà còn là bài học về cách một địa phương dùng ngân sách nhà nước để quản trị tiến độ, mặt bằng, vật liệu và phối hợp liên ngành. Nếu Nghệ An giữ được kỷ luật tiến độ với hầm và cầu Đại Huệ, đây sẽ là bước nhảy chất lượng trong thi công hạ tầng khu vực.
