Di sản bất tử: vì sao chúng ta vẫn còn cần những nhiếp ảnh gia huyền thoại
Những nhiếp ảnh gia huyền thoại là các tác giả đã đổi mới ngôn ngữ hình ảnh, định hình chuẩn mực thẩm mỹ và ảnh hưởng lâu dài đến cách chúng ta nhìn thời trang, đường phố và người nổi tiếng, thông qua phong cách độc đáo, kỹ thuật táo bạo và khả năng kể chuyện bằng ánh sáng lẫn bố cục, khiến tác phẩm của họ tiếp tục dẫn đường cho nhiếp ảnh đương đại nhiều thập kỷ sau khi được tạo ra. Các triển lãm nhiếp ảnh lớn đang diễn ra cho thấy điều quan trọng nhất: di sản của họ không nằm trong bảo tàng mà sống ngay trong mắt, trong tư duy của thế hệ nhiếp ảnh hôm nay. Không thể hiểu nhiếp ảnh hiện đại nếu bỏ qua Irving Penn, William Klein, hay các nữ tác giả được tôn vinh trong những không gian mới dành cho phụ nữ cầm máy.
Irving Penn: từ haute couture đến chân dung, khi thời trang là nghệ thuật
Triển lãm “Penn & Fashion” tại MEP ở Paris được sắp đặt theo dòng thời gian, bao trùm sự nghiệp Irving Penn từ 1947 đến 2008. Đây không chỉ là một triển lãm nhiếp ảnh, mà là bản đồ tiến hóa của thời trang cao cấp lẫn cách chúng ta nhìn cơ thể trong khung hình. Hợp tác liên tục với Vogue suốt sáu thập kỷ, Penn đưa haute couture của Dior, Balenciaga, rồi Ungaro, Courrèges, Yves Saint Laurent, Karl Lagerfeld vào không gian tối giản, nhấn mạnh đường nét, khối, chất liệu. Sự nhất quán trong cách ông tôn vinh silô, độ phồng và bề mặt vải khiến những bức ảnh vừa là tài liệu thời trang vừa là tác phẩm nghệ thuật độc lập. Với Irving Penn chân dung, kể cả khi chụp người mẫu hay Nicole Kidman, ông chứng minh rằng người trong ảnh quan trọng không kém chiếc váy, và cái nhìn của nhiếp ảnh gia là thứ tạo nên huyền thoại, không phải danh tiếng của thương hiệu.
William Klein: năng lượng đường phố tràn vào thời trang và chân dung
Triển lãm “William Klein 100” tại HackelBury Fine Art ở London được mô tả là một trong những trưng bày toàn diện nhất về Klein trong nhiều năm, kéo dài đến ngày 2 tháng 2 năm 2027. Điều làm triển lãm này quan trọng là nó cho thấy cách William Klein đường phố đã lan sang thời trang và chân dung: từ ảnh trừu tượng, ông mang tinh thần thử nghiệm vào các bộ hình cho Vogue, đưa người mẫu ra khỏi studio, hòa họ vào đám đông, ánh đèn và biển hiệu thành phố. Sau đó, khi quay lại phim và nhiếp ảnh đường phố, ông dùng hạt nhiễu, độ mờ và ống góc rộng để nén sự hỗn loạn của thành thị vào khung hình. Ở đây, thành phố – London, New York, Paris – trở thành nhân vật đồng diễn, tranh giành sự chú ý với gương mặt và trang phục. Klein không chỉ đổi mới một thể loại; ông chứng minh rằng biên giới giữa street, fashion và portrait là thứ để phá bỏ, không phải để tuân thủ.
Những nữ nhiếp ảnh gia và cuộc tái viết huyền thoại người nổi tiếng
Trong khi Penn và Klein thay đổi thời trang và đường phố, một cuộc cách mạng khác diễn ra ở địa hạt chân dung người nổi tiếng. Triển lãm “Stardust: 100 years of stage, screen and celebrity” tại Hundred Heroines ở Nailsworth, Gloucestershire, đi qua một thế kỷ gương mặt từ sân khấu, màn ảnh đến âm nhạc, thông qua con mắt của các nữ nhiếp ảnh gia. Triển lãm chạy từ 11 tháng 9 đến 20 tháng 11 năm 2026, đồng thời đánh dấu chương mới cho không gian mới của bảo tàng – ở gần trung tâm thị trấn và nằm trên một tầng dễ tiếp cận để mở rộng đối tượng công chúng. Thay vì lặp lại ánh hào quang Hollywood hay hình ảnh thương mại bóng bẩy, các tác giả như Jillian Edelstein và Elisabeth Buchmeyer Lewis cho thấy một điều cấp tiến: chân dung có thể tạo ra huyền thoại, nhưng cũng có thể chọc thủng chúng bằng sự mong manh, lập dị, cá tính trái kỳ vọng. Đây là nơi mà nhiếp ảnh gia không chỉ kể chuyện về ngôi sao, mà còn về quyền lực của người cầm máy – phụ nữ vốn lâu nay bị khuất mặt sau tấm ảnh.
Ảnh hưởng còn tiếp tục: từ triển lãm nhiếp ảnh đến thực hành ngày nay
Khi đặt ba triển lãm nhiếp ảnh này cạnh nhau – về Penn, về Klein, về những nữ nhiếp ảnh gia – chúng ta thấy đường dây xuyên suốt: kỹ thuật và tầm nhìn của các bậc thầy vẫn là nguồn tham chiếu cho thực hành hiện nay. Bộ ảnh của Klein được đánh giá là đã tái tạo lại thể loại và có ảnh hưởng lớn tới văn hóa thị giác hậu chiến; sự kết hợp giữa nghệ thuật, thời trang và thương mại trong ảnh Penn là bản đồ cho cách thương hiệu ngày nay muốn kể câu chuyện bằng hình ảnh. Đồng thời, việc một bảo tàng dành riêng cho phụ nữ trong nhiếp ảnh xuất hiện và mở rộng chương trình công chúng cho thấy ai được phép tạo ra hình ảnh công chúng đang thay đổi. Nếu các nhiếp ảnh gia trẻ muốn tìm hướng đi, họ không cần sao chép ánh sáng hay bố cục của những tiền bối, mà cần học ở họ một điều: dám xem nhiếp ảnh như ngôn ngữ để tranh luận, chất vấn và tái viết những huyền thoại đã có.
