Giá dầu rẻ: vũ khí kinh tế mới trong cuộc đối đầu Mỹ – Iran
Chiến lược giá dầu Mỹ Iran hiện được hiểu là nỗ lực có chủ đích của Washington nhằm giữ giá dầu và xăng ở mức thấp cho người tiêu dùng trong nước, đồng thời dùng các biện pháp phong tỏa, trừng phạt và kiểm soát tuyến vận tải năng lượng để gây áp lực kinh tế tối đa lên Tehran, biến thị trường dầu mỏ thành mặt trận trung tâm của xung đột địa chính trị dầu với Iran.
Trong một tuyên bố ngày 13/8, Phó Tổng thống JD Vance nói thẳng ưu tiên số một của Mỹ trong cuộc chiến với Iran là giữ giá dầu và xăng rẻ cho người dân, còn mục tiêu ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân đứng thứ hai. Đây là bước ngoặt quan trọng: Washington công khai đặt lợi ích ví tiền của cử tri lên trên khẩu hiệu an ninh chiến lược. Nhìn từ chính trị nội bộ, cách sắp xếp này không khó hiểu. Chính quyền Donald Trump đang chịu sức ép ngày càng lớn khi giá năng lượng leo thang sau các cuộc tấn công nhằm vào Iran và kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Vấn đề là, khi an ninh năng lượng trở thành ưu tiên tối thượng, mọi tính toán đối ngoại đều bị nhuộm màu bởi giá xăng.
Eo biển Hormuz: nút thắt chiến lược của xung đột địa chính trị dầu
Việc JD Vance xoay trọng tâm tranh luận sang giá dầu cũng phơi bày thực tế: cuộc đấu Mỹ – Iran giờ xoay quanh quyền kiểm soát eo biển Hormuz nhiều hơn là các tuyên bố hạt nhân. Đây không chỉ là một tuyến hàng hải, mà là “van khóa” của thị trường dầu toàn cầu, nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng lập tức biến thành cú sốc giá năng lượng và phân bón cho cả thế giới.
Thế bế tắc tại Hormuz đã tác động mạnh đến kinh tế toàn cầu khi nguồn cung dầu, khí đốt và nhiều sản phẩm thiết yếu bị hạn chế. Iran buộc phải đưa vấn đề Hormuz lên hàng đầu chương trình nghị sự đàm phán, vì hiểu rằng đây là con bài hiếm hoi giúp họ bù đắp bất lợi về sức mạnh quân sự và tài chính. Ngược lại, Washington lại muốn duy trì trạng thái “kiểm soát căng thẳng”: phong tỏa đủ chặt để bóp nghẹt Tehran, nhưng không đến mức làm thị trường dầu mất kiểm soát. Xung đột địa chính trị dầu ở Hormuz vì thế là trò chơi cân bằng rủi ro, nơi chỉ một tính toán sai có thể khiến cả hai bên – và phần còn lại của thế giới – cùng trả giá.
Phong tỏa hải quân và vòng siết kinh tế quanh Tehran
Đi kèm ưu tiên giá dầu thấp là chiến lược kinh tế Iran ngày càng cứng rắn: duy trì áp lực kinh tế mạnh mẽ, kết hợp phong tỏa quân sự tại eo biển Hormuz, thay vì leo thang trực diện bằng hỏa lực. Tổng thống Trump được mô tả là người muốn “giảm cường độ” quân sự, chuyển sang cuộc chiến hao mòn bằng kinh tế sau khi kho dự trữ một số loại tên lửa và máy bay không người lái bị bào mòn bởi những vòng trả đũa không lối thoát.
Washington nay công khai đe dọa phong tỏa hải quân vô thời hạn, trong khi Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ được cho là khẳng định hải quân có thể duy trì phong tỏa Iran lâu dài. Song song, Bộ Tài chính hứa hẹn các biện pháp kinh tế “chưa từng thấy đối với Iran”, bao gồm cô lập kinh tế ở mức độ mà thế giới chưa từng chứng kiến và tiếp tục phong tỏa Hormuz để chặn mọi thứ ra vào các cảng Iran. Đây không còn là trừng phạt có mục tiêu, mà là ý định bóp nghẹt toàn diện. Về bản chất, đó là tuyên bố dùng kinh tế như công cụ chiến tranh, đặt Tehran vào thế phải lựa chọn giữa nhượng bộ chính trị hoặc suy kiệt nội bộ.
Giữ giá xăng thấp: đòn bẩy đối ngoại hay toan tính cử tri?
Nhấn mạnh giá xăng thấp như “mục tiêu số 1” trong cuộc chiến với Iran cho thấy Nhà Trắng đang nhìn an ninh năng lượng qua lăng kính chính trị nội bộ không kém gì chiến lược. Giá dầu và khí đốt từng tăng vọt sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran, rồi hạ nhiệt nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với trước xung đột, trước khi lại leo lên sau những phát biểu mới nhất của JD Vance. Mọi biến động ấy phản chiếu trực tiếp lên tâm lý cử tri Mỹ.
Từ góc nhìn Washington, giữ giá dầu ổn định không chỉ là cách trấn an ví tiền cử tri, mà còn là đòn bẩy đối ngoại: nếu Mỹ chứng minh được mình đủ sức phong tỏa Iran mà vẫn kiềm chế được giá dầu, họ sẽ gửi thông điệp quyền lực tới cả các nhà sản xuất khác trong khu vực. Nhưng đây là canh bạc mạo hiểm. Cố kéo giá dầu xuống bằng can thiệp cứng rắn có thể khiến thị trường phản ứng ngược, làm xung đột địa chính trị dầu thêm phức tạp. Mỹ đang cố chứng minh có thể “vừa đánh, vừa giữ giá” – song lịch sử thị trường năng lượng hiếm khi ưu ái những chiến lược quá tự tin.
Triển vọng sắp tới: chiến tranh dài hơi trên mặt trận kinh tế
Ở thời điểm này, mọi tín hiệu đều cho thấy Washington chọn con đường chiến tranh dài hơi, dùng áp lực kinh tế Tehran làm mũi nhọn chính. Tuyên bố về các gói biện pháp kinh tế “chưa từng thấy” cùng phong tỏa Hormuz cho thấy Mỹ muốn khóa chặt không gian vận động của Tehran, buộc Iran phải trả giá cho mỗi ngày duy trì thế bế tắc.
Tuy vậy, quân sự vẫn là lớp nền: các nguồn tin cho biết tàu sân bay USS George Washington đang trên đường thay thế USS Abraham Lincoln sau hơn 250 ngày triển khai tại Trung Đông. Điều đó nghĩa là kịch bản hạ nhiệt toàn diện khó xảy ra. Thay vào đó, thế giới đang đứng trước một dạng “bình thường mới”, nơi thị trường dầu liên tục sống trong nỗi lo Hormuz bị siết, và mọi quyết định trong Nhà Trắng đều phải cân nhắc đồng thời giữa thùng dầu, lá phiếu và bàn cờ địa chính trị. Nếu Mỹ tiếp tục đặt giá dầu lên vị trí số một, trật tự năng lượng toàn cầu sẽ ngày càng bị kéo sâu vào quỹ đạo chính trị trong nước của Washington.
