Khung pháp lý mới cho chuyển đổi xanh trong xây dựng
Chuyển đổi xanh trong ngành xây dựng là quá trình tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị và công nghiệp vật liệu theo hướng giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên, ưu tiên vật liệu xây dựng xanh và vật liệu tuần hoàn, đồng thời bảo đảm tăng trưởng và năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Luật Phát triển đô thị và dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng cho thấy Việt Nam không còn nhìn môi trường như những dự án phụ trợ, mà đặt xây dựng bền vững ở trung tâm chiến lược phát triển. Nói cách khác, câu chuyện pháp lý không chỉ là cập nhật thủ tục, mà là tạo “sân chơi mới” cho các địa phương như TP. Hồ Chí Minh và doanh nghiệp vật liệu xây dựng chủ động đầu tư, sáng tạo mô hình kinh tế xanh.
Luật Phát triển đô thị: hành lang pháp lý và bài toán vốn khổng lồ
Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ 1/10/2026, tạo thêm hành lang pháp lý và công cụ huy động nguồn lực để TP. Hồ Chí Minh thúc đẩy chuyển đổi xanh. Điều này mang tính quyết định, bởi Đề án Chuyển đổi xanh của Thành phố đến năm 2035 cần khoảng 900.000 tỷ đồng vốn huy động. Nếu không có khung luật mới, mục tiêu này gần như bất khả thi. Điểm đáng chú ý là Luật không giới hạn chuyển đổi xanh vào vài dự án xử lý môi trường, mà gắn với bài toán tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị, từ không gian phát triển, vùng phát thải thấp đến trạm sạc điện trên đất công và ưu đãi cho dự án xanh. Việc cho phép huy động vốn qua trái phiếu xanh và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát mở cánh cửa tài chính và công nghệ, thay vì trói tay các sáng kiến mới trong vòng thủ tục. Nói thẳng, nếu địa phương không dám dùng những công cụ này, Luật sẽ chỉ nằm trên giấy.
TP. Hồ Chí Minh: chuyển đổi xanh phải đi cùng chuyển đổi số
TP. Hồ Chí Minh đang đặt chuyển đổi xanh trong bài toán quản trị đô thị bằng dữ liệu, chứ không phải trong những chiến dịch phong trào. Hệ thống giám sát vận hành bằng dữ liệu tại các khu công nghệ cho thấy chuyển đổi số đang trở thành hạ tầng bắt buộc cho quản trị phát thải, năng lượng và sử dụng đất. Việc luật cho phép cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tạo không gian để Thành phố đưa cảm biến, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số vào quản lý hạ tầng, năng lượng, giao thông. Cách tiếp cận này thực chất là một phép thử: nếu dữ liệu không trở thành “ngôn ngữ chung” giữa quy hoạch đô thị, giao thông và năng lượng, chuyển đổi xanh sẽ bị đẩy về vai phụ. Mục tiêu xây dựng bền vững đòi hỏi chính quyền phải chấp nhận rủi ro thử nghiệm công nghệ mới, song song với giám sát chặt bằng chuẩn kỹ thuật và hậu kiểm. Nếu Văn phòng đô thị vẫn ra quyết định theo kiểu hồ sơ giấy, các điều khoản tiến bộ của luật sẽ bị triệt tiêu.
Ngành vật liệu xây dựng: áp lực xanh hóa một ngành công nghiệp nền tảng
Ở phía cung ứng, ngành vật liệu xây dựng đang đứng trước yêu cầu vừa bảo đảm nguồn cung, nâng cao năng lực cạnh tranh, vừa giảm tiêu hao tài nguyên và phát thải. Với khoảng 125 triệu tấn xi măng, 150 triệu mét khối bê tông, 11,7 triệu tấn thép xây dựng, 840 triệu mét vuông gạch ốp lát và hơn 40 tỷ viên gạch xây quy tiêu chuẩn mỗi năm, Việt Nam đã trở thành một trong những nhà sản xuất lớn trên thế giới. Nhưng quy mô lớn mà đi cùng công nghệ cũ, dàn trải đầu tư và thị trường thiếu ổn định sẽ biến lợi thế thành gánh nặng. Việc tận dụng khoảng 20 triệu tấn tro, xỉ nhiệt điện và hơn 2 triệu tấn xỉ luyện kim mỗi năm, cùng 5 tỷ kWh điện từ nhiệt thừa mới là bước khởi đầu cho vật liệu tuần hoàn và vật liệu xây dựng xanh. Nếu ngành không chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và tăng tỷ lệ nhiên liệu thay thế trong sản xuất xi măng, mục tiêu xây dựng bền vững sẽ chỉ là khẩu hiệu trên các bản kế hoạch.
Dự án Luật vật liệu xây dựng: từ chống “giấy phép con” đến kinh tế tuần hoàn
Dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng được thiết kế theo chuỗi từ nguyên liệu, đầu tư, sản xuất, chất lượng, lưu thông, sử dụng đến thu hồi, tái chế và tái sử dụng. Theo cơ quan soạn thảo, Luật hướng tới một khuôn khổ pháp lý đồng bộ để ngành phát triển hiện đại, xanh, tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây là bước đi đúng: làm chính sách cho vật liệu xây dựng mà không gắn với kinh tế tuần hoàn thì chỉ là sửa rời rạc các quy định cũ. Quan trọng hơn, dự án Luật khẳng định không tạo thêm “giấy phép con”, không tái lập quy hoạch sản phẩm hay cơ chế xin – cho. Phương thức quản lý dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn, dữ liệu, công khai thông tin và hậu kiểm cho thấy định hướng đặt trách nhiệm vào chất lượng và minh bạch, thay vì xin – cấp giấy. Sáu nhóm chính sách, từ chiến lược phát triển vật liệu xanh đến thu hồi, tái chế chất thải làm nguyên liệu, nếu được triển khai nhất quán, sẽ biến yêu cầu vật liệu tuần hoàn từ khái niệm học thuật thành thực tiễn sản xuất.
