Kết hợp hai phương thức để giảm lệch giữa nhu cầu và năng lực trường
Xét tuyển lớp 10 là phương thức lựa chọn học sinh dựa trên tiêu chí đánh giá thay vì chỉ căn cứ vào kết quả một kỳ thi tuyển tập trung. TP.HCM đang nghiên cứu kết hợp thi tuyển với mở rộng xét tuyển lớp 10 công lập năm học 2027-2028, theo hướng phù hợp điều kiện từng trường và địa bàn. Đây là hướng đi đáng cân nhắc: một kỳ thi chung tạo chuẩn cạnh tranh, nhưng không phải trường nào cũng có nguồn tuyển và mức độ cạnh tranh như nhau. Ngày 26/10, Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết các tiêu chí sẽ được xem xét sau khi phân tích dữ liệu tuyển sinh cùng điều kiện thực tế của từng trường. Trọng tâm không nên là thay thi bằng xét trên diện rộng, mà là chọn đúng nơi xét tuyển có thể giúp trường tuyển đủ học sinh mà không làm suy giảm công bằng.
Sự thận trọng là cần thiết vì học sinh đến từ nhiều trường THCS, nơi cách đánh giá quá trình học tập có thể khác nhau. Sở xác định công bằng là yêu cầu tiên quyết và cho biết cơ chế đánh giá phải được xây dựng khách quan, thống nhất giữa các trường THCS. Nếu thiếu chuẩn chung, xét tuyển có thể giảm áp lực thi cử cho một số em nhưng lại khiến phụ huynh khó hiểu vì sao kết quả học tập tương tự dẫn đến cơ hội khác nhau. Vì vậy, phương án kết hợp chỉ thuyết phục khi tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm tra và được công bố đủ sớm.
Ba nhóm trường đang được xem xét
Đề xuất hiện chia các trường thành ba nhóm để cân nhắc phương thức tuyển sinh, chứ chưa phải danh sách trường chính thức áp dụng xét tuyển. Nhóm thứ nhất có số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 trong giai đoạn đầu thấp hơn chỉ tiêu được giao. Nhóm thứ hai nằm ở khu vực có ít trường THCS, nên nguồn học sinh tại chỗ bị giới hạn. Nhóm thứ ba gồm các trường có điểm chuẩn đầu vào thấp trong nhiều năm liên tiếp.
Ba dấu hiệu này cùng phản ánh áp lực cạnh tranh thấp hoặc khó tuyển đủ chỉ tiêu nếu chỉ dùng thi tuyển. Với trường ít nguồn tuyển tại chỗ, chẳng hạn, số trường THCS trong khu vực là một chỉ dấu về quy mô nguồn học sinh, chứ không phải thước đo chất lượng trường. Cách tiếp cận theo dữ liệu địa bàn hợp lý hơn việc áp dụng một cơ chế đồng loạt. Tuy nhiên, điểm chuẩn thấp hay ít nguyện vọng không nên tự động trở thành lý do chuyển phương thức; cần được đối chiếu với năng lực tiếp nhận và hoàn cảnh từng trường.
Trước đây, thành phố chỉ xét tuyển lớp 10 tại Trường THPT Võ Thị Sáu ở Côn Đảo, Trường THCS-THPT Thạnh An và Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Bà Rịa - Vũng Tàu. Kinh nghiệm từ các trường này có thể gợi ý cách triển khai, nhưng không thay thế việc xác định tiêu chí phù hợp cho từng địa bàn.
Gần 211.000 học sinh lớp 9 tạo sức ép lên chỗ học công lập
Quy mô lứa học sinh là lý do khiến việc tính toán tuyển sinh lớp 10 không thể trì hoãn. Năm học 2026-2027, TP.HCM có gần 211.000 học sinh lớp 9, tăng hơn 40.000 em so với năm trước; đây là lực lượng dự kiến tham gia tuyển sinh lớp 10 công lập năm học 2027-2028, đặt yêu cầu lớn lên khả năng tiếp nhận của các trường THPT công lập. Theo tỷ lệ đăng ký dự thi những năm gần đây, số thí sinh thi vào lớp 10 công lập được dự báo khoảng 186.000, tăng 35.000 so với năm nay.
Con số này không có nghĩa mọi học sinh đều phải vào trường công, nhưng cho thấy vì sao chỉ tiêu và phương thức tuyển sinh có tác động trực tiếp đến kế hoạch của gia đình. Sở dự kiến trong quý IV/2026 yêu cầu các trường rà soát cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và năng lực tiếp nhận để làm căn cứ tính toán, phân bổ chỉ tiêu. Song song, ngành giáo dục dự kiến tăng cường tư vấn các lựa chọn sau THCS, từ THPT công lập, tư thục đến giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, trung cấp và cao đẳng. Thông tin đầy đủ có thể giúp phụ huynh chọn lộ trình phù hợp hơn, thay vì chạy theo lựa chọn của đám đông.
Còn chờ quy chế và quyết định về chỉ tiêu
Hiện phương án mở rộng xét tuyển vẫn ở bước nghiên cứu, chưa được phê duyệt; chỉ tiêu lớp 10 công lập năm học 2027-2028 cũng chưa có con số chính thức. Sở cho biết sẽ hoàn tất rà soát dữ liệu và điều kiện trường, sau đó tham mưu UBND TP.HCM ban hành kế hoạch tuyển sinh khi quy định chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo được ban hành. Vì thế, các gia đình chưa nên xem ba nhóm dự kiến là danh sách trường đã chốt hay mặc định mọi trường trong nhóm sẽ xét tuyển.
Một yếu tố còn bỏ ngỏ là số môn thi. Kỳ thi hiện gồm Toán, Ngữ văn và môn thứ ba, trong khi dự thảo quy chế của Bộ đang đề xuất giảm còn hai môn là Toán và Ngữ văn. TP.HCM phải xây dựng kế hoạch theo quy định chung sau khi Bộ hoàn tất quy chế; do đó cả cấu trúc thi lẫn cơ chế xét tuyển cần được công bố đồng bộ. Kết luận hợp lý lúc này là ủng hộ phương án linh hoạt, nhưng đòi hỏi tiêu chí minh bạch, chỉ tiêu sát năng lực thực tế và thông báo đủ sớm để học sinh, giáo viên không bị động.
