Từ 70 năm di sản đến tuyên bố đổi vai: Bách khoa không chỉ là nơi đào tạo kỹ sư
Chuyển đổi từ một trường đại học đào tạo kỹ sư truyền thống sang mô hình đại học nghiên cứu xuất sắc là quá trình Bách khoa Hà Nội định nghĩa lại sứ mệnh của mình: không chỉ truyền thụ tri thức mà phải tạo ra tri thức mới, biến tri thức đó thành công nghệ, sản phẩm và giải pháp phục vụ trực tiếp cho phát triển quốc gia, trong bối cảnh khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng then chốt.
Cột mốc 70 năm không chỉ là dịp kỷ niệm mà là thời điểm nhà trường buộc phải trả lời câu hỏi: một đại học hàng đầu sẽ đóng vai trò gì trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Triển lãm Thành tựu Khoa học Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, với hơn 180 công trình tiêu biểu được trưng bày tại tòa nhà Tạ Quang Bửu đến ngày 15.10.2026, cho thấy chiều sâu của di sản nghiên cứu mà Bách khoa đã tích lũy. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc kể lại quá khứ, triển lãm sẽ vô nghĩa; giá trị của nó nằm ở chỗ đặt nền cho một tầm nhìn mới: tri thức phải tiếp tục sinh lợi cho xã hội, không được ngủ quên trong phòng thí nghiệm.
Tri thức tạo giá trị: mệnh lệnh chính trị hay lựa chọn chiến lược?
Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng tri thức đại học không thể “chỉ ở trên đề án, không thể để chỉ công bố, mà phải tạo ra những sản phẩm gì”, ông đang đặt ra một chuẩn mực mới cho đại học nghiên cứu ở Việt Nam: tri thức tạo giá trị phải là thước đo trung tâm. Đây không chỉ là mệnh lệnh chính trị, mà là yêu cầu sống còn nếu Bách khoa Hà Nội muốn bước vào nhóm đại học nghiên cứu xuất sắc trong khu vực.
Theo định hướng mới, nghiên cứu ở Bách khoa Hà Nội không được phép dừng lại ở bài báo mà phải đi trọn chuỗi: làm chủ công nghệ, hình thành sản phẩm, giải quyết yêu cầu từ thực tiễn. Những công trình từng góp phần rà phá thủy lôi, thiết kế đường dây 500 kV hay phát triển dây chuyền cơ khí – tự động hóa đã chứng minh nhà trường có khả năng biến ý tưởng thành giải pháp quốc gia. Vấn đề bây giờ là biến những ví dụ xuất sắc đó thành chuẩn mực hệ thống, để mỗi đề tài, mỗi phòng thí nghiệm đều được đặt câu hỏi: giá trị xã hội cuối cùng là gì?
Giải bài toán của đất nước: thước đo thật của đại học hàng đầu
Bách khoa Hà Nội luôn được nhắc đến như cái nôi của kỹ sư và nhà khoa học kỹ thuật, nhưng trong giai đoạn mới, danh xưng “đại học hàng đầu” chỉ có ý nghĩa nếu nhà trường giải được những bài toán lớn của đất nước. Từ đường dây 500 kV Bắc – Nam, các dây chuyền cơ khí – tự động hóa trong chế biến nông sản, đến cảm biến khí dựa trên vật liệu nano, dấu ấn Bách khoa luôn gắn với những nhu cầu rất cụ thể của hệ thống điện, công nghiệp chế biến, an toàn môi trường.
Giám đốc Lê Anh Tuấn nhấn mạnh Bách khoa Hà Nội giữ vai trò tiên phong trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng góp quan trọng cho xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhưng trong kỷ nguyên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng xanh và công nghệ sinh học đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất và quản trị, những “bài toán của đất nước” cũng đã khác. Nếu Bách khoa không chủ động bước vào các lĩnh vực này, danh xưng “đại học nghiên cứu xuất sắc” sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Khát vọng đại học nghiên cứu xuất sắc: hội tụ nhân tài và kiến tạo công nghệ mới
Khát vọng được nêu rất rõ: xây dựng Bách khoa Hà Nội thành đại học nghiên cứu và đổi mới sáng tạo xuất sắc, nơi hội tụ nhân tài, hình thành công nghệ mới và tạo ra giải pháp phục vụ phát triển bền vững. Điều này đặt nhà trường vào một cuộc cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm nghiên cứu trong khu vực để thu hút nhà khoa học, chuyên gia, sinh viên giỏi. Khi lãnh đạo cấp cao bày tỏ mong muốn Bách khoa trở thành nơi các nhà khoa học khắp nơi tìm thấy cơ hội thực hiện những công trình có ý nghĩa, đó là một lời nhắc: đại học nghiên cứu xuất sắc phải là điểm đến, không phải điểm dừng.
Để đạt mục tiêu vào nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á vào năm 2035, nhà trường không thể chỉ trông chờ vào xếp hạng, mà phải xây dựng được một hệ sinh thái có khả năng liên tục tạo ra tri thức, công nghệ và sản phẩm mới. Giai đoạn 2026–2030 được xác định là bản lề, với mô hình AI-First University, quản trị dựa trên dữ liệu, hỗ trợ bởi AI và hướng tới bản sao số đại học. Nếu triển khai thành công, đây không chỉ là bước hiện đại hóa quản trị, mà còn là tuyên bố rằng Bách khoa chọn đi đầu trong chính những công nghệ đang làm thay đổi thế giới.
Liêm chính học thuật và kết nối doanh nghiệp: điều kiện để tri thức không “chết trên giấy”
Một đại học nghiên cứu xuất sắc không chỉ được đo bằng số bằng sáng chế hay bài báo, mà còn bằng độ tin cậy của từng con số, từng phép tính. Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt “giữ gìn đạo đức khoa học, trung thực học thuật” như một nguyên tắc sống còn, ông nhắc lại điều tưởng hiển nhiên nhưng dễ bị xem nhẹ: sau mỗi sản phẩm kỹ thuật là an toàn của con người và công trình. Nếu thiếu liêm chính, mọi tham vọng đổi mới sáng tạo đều có thể biến thành rủi ro xã hội.
Song song với đó, Bách khoa Hà Nội xác định phải tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và thúc đẩy chuyển giao công nghệ, để tri thức được ứng dụng vào thực tiễn thay vì nằm trên sách vở. Nói cách khác, doanh nghiệp chính là “bài kiểm tra cuối cùng” của mọi chương trình nghiên cứu. Khi nhà trường xây dựng được chuỗi khép kín từ ý tưởng – phòng thí nghiệm – doanh nghiệp – thị trường, lúc đó khẩu hiệu tri thức tạo giá trị mới trở thành hiện thực, và Bách khoa Hà Nội mới thực sự bước qua ngưỡng của một đại học nghiên cứu và đổi mới sáng tạo xuất sắc.
