Quy hoạch Khánh Hòa 2050: Đặt nền cho một không gian phát triển mới
Quy hoạch Khánh Hòa 2050 là chiến lược phát triển không gian toàn tỉnh, kết hợp quy hoạch đô thị đa trung tâm với chương trình nông thôn mới, nhằm mở rộng không gian phát triển, nâng chất lượng sống và đảm bảo phát triển đô thị bền vững dựa trên kinh tế biển, hạ tầng hiện đại và bảo vệ môi trường trong dài hạn.
Điểm then chốt là tỉnh không chỉ vẽ lại bản đồ đô thị mà tái định hình toàn bộ địa giới sau sáp nhập Khánh Hòa và Ninh Thuận, với 65 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 16 phường, 48 xã và đặc khu Trường Sa, trên diện tích nghiên cứu khoảng 8.706,74 km². Nói cách khác, quy hoạch Khánh Hòa 2050 là lời tuyên bố: tỉnh không muốn trở thành một thành phố biển phình to vô tổ chức, mà là một không gian đa cực, có kỷ luật và có chiến lược.
Hội nghị thẩm định quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, được tổ chức vào tháng 8/2026 – một mốc cho thấy tỉnh chọn hành động sớm hơn là chờ đợi. Đây không phải một bản vẽ kỹ thuật thuần túy, mà là khung phát triển tổng thể dài hạn, gắn phát triển đô thị với kinh tế biển, công nghiệp, năng lượng, du lịch, bảo vệ môi trường, quốc phòng và chủ quyền biển đảo.
Đa trung tâm, đa cực: Cách Khánh Hòa tránh chiếc bẫy đô thị hóa lệch
Nếu một số địa phương chọn tập trung mọi thứ vào một đô thị trung tâm, Khánh Hòa lại đi con đường khó hơn: phát triển đa trung tâm, đa cực. Quy hoạch đề xuất cấu trúc “Đa trung tâm - 3 cực động lực - 4 hành lang - 2 phân vùng phát triển”, dựa trên chuỗi đô thị biển và khung thiên nhiên đặc thù của tỉnh. Đây là cách tỉnh chủ động phân tán áp lực, tránh kịch bản một Nha Trang phình to còn vùng khác tụt lại.
Khu vực Nha Trang–Cam Lâm được định vị là trung tâm tổng hợp; Vân Phong, Nha Trang–Cam Lâm–Cam Ranh và Phan Rang cùng vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là các cực động lực. Quy hoạch Khánh Hòa 2050 đặt mục tiêu xây dựng trung tâm kinh tế biển, dịch vụ–du lịch, logistics, công nghiệp công nghệ cao, năng lượng sạch và đổi mới sáng tạo, đồng thời phát triển đô thị thông minh, xanh, hiện đại, tạo nền tảng cho phát triển đô thị bền vững.
Điểm đáng chú ý là cách tỉnh tự ràng buộc mình. Một mặt, hạ tầng Khánh Hòa được định hướng “hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội đồng bộ, hiện đại”. Mặt khác, tỉnh đặt 5 quan điểm chỉ đạo, từ tránh mở rộng đô thị tràn lan, ưu tiên tái thiết đô thị hiện hữu, đến bảo vệ môi trường, duy trì hành lang thoát lũ, đảm bảo an ninh nguồn nước và tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu quốc phòng–an ninh. Khi nhiều nơi còn chạy theo dự án bất động sản, cách tiếp cận “phát triển có trọng tâm, không dàn trải” là lựa chọn khá hiếm và đáng kể.
Nông thôn mới Khánh Hòa: Thiết kế khác nhau cho ba nhóm xã
Đi song song với đô thị đa trung tâm là một chiến lược nông thôn mới Khánh Hòa được tinh chỉnh khá kỹ. Thay vì áp một bộ tiêu chí cho tất cả, chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 được cụ thể hóa theo từng nhóm xã; tỉnh phân 48 xã thành 3 nhóm, với tiêu chí riêng cho xã nông thôn mới và xã nông thôn mới hiện đại. Điều này cho thấy tỉnh chấp nhận sự khác biệt vùng miền và cấp độ phát triển, thay vì cố kéo mọi xã về một chuẩn hình thức.
Về hạ tầng giao thông – “xương sống” của nông thôn mới – tỉnh yêu cầu duy trì, bảo dưỡng hằng năm. Với 9 xã nhóm 1, đường xã phải đạt tiêu chuẩn đường đô thị, đường thôn, ngõ, xóm cứng hóa 100%; với 19 xã nhóm 2, đường xã đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, đường thôn, ngõ, xóm cứng hóa từ 90% trở lên; 20 xã nhóm 3 thì hệ thống giao thông được đầu tư phù hợp điều kiện thực tế. Cách phân lớp như vậy gắn “hạ tầng Khánh Hòa” nông thôn vào cùng logic với quy hoạch đô thị đa trung tâm – nơi gần đô thị phải nâng chuẩn lên mức đô thị, nơi còn khó khăn thì ưu tiên đạt nền tảng thiết yếu trước.
Tham vọng không dừng ở đường sá. Diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới, tiêu chủ động phải đạt trên 90% tại xã nhóm 1, trên 80% tại nhóm 2 và trên 50% tại nhóm 3; hạ tầng viễn thông phải phủ sóng và kết nối internet đến 100% khu dân cư nông thôn và vùng sản xuất. Với xã nông thôn mới hiện đại, yêu cầu còn cao hơn: 100% thôn có hạ tầng Internet băng rộng, ít nhất 90% hộ có kết nối, các trụ sở xã, nhà văn hóa, trường học, trạm y tế, điểm du lịch đều phải được kết nối, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số và tích hợp năng lượng tái tạo cho tối thiểu 70% công trình công cộng.
Liên kết đô thị – nông thôn: Khi hạ tầng và kinh tế nông nghiệp cùng nâng nhau
Điều đáng nói trong chiến lược kép của Khánh Hòa là tư duy liên kết: đô thị không chỉ là “điểm đến” của dòng di dân, còn nông thôn không bị xem như vùng đệm. Các khu đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, trung tâm logistics, điểm du lịch và các công trình hạ tầng chiến lược được đặt trong một tổng thể, nhằm khai thác hiệu quả lợi thế biển, vị trí địa lý và hệ thống đô thị của tỉnh. Trong tổng thể ấy, nông thôn mới không đơn thuần là nâng chuẩn hạ tầng, mà là mở rộng không gian sản xuất và dịch vụ hỗ trợ cho cấu trúc đa cực của quy hoạch Khánh Hòa 2050.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, Khánh Hòa đặt mục tiêu đến hết năm 2027 có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Để thực hiện, ngành xác định yêu cầu “rõ việc, rõ địa bàn, rõ tiến độ, rõ sản phẩm, rõ trách nhiệm”, đồng thời hướng dẫn địa phương thực hiện các chỉ tiêu, cập nhật quy định mới theo Thông tư số 14/2026. Điểm tích cực là tỉnh không biến nông thôn mới thành một cuộc chạy đua danh hiệu, mà gắn nó với thủy lợi, phòng chống thiên tai, hạ tầng thương mại, viễn thông và chuyển đổi số nông thôn.
Cách làm này không hề tách rời bức tranh kinh tế chung. Chỉ riêng 8 tháng năm 2026, thu ngân sách nhà nước của tỉnh ước đạt 34.521 tỷ đồng, bằng 91,8% dự toán và tăng 29,6% so với cùng kỳ; tỉnh thu hút mới 38 dự án với tổng vốn đăng ký hơn 103.856 tỷ đồng, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 7,83%. Đây là nền tài chính và đầu tư quan trọng để không biến các mục tiêu hạ tầng Khánh Hòa và nông thôn mới Khánh Hòa thành lời hứa trên giấy.
Kết luận: Thành công hay không nằm ở cách giữ kỷ luật phát triển
Chiến lược phát triển kép – quy hoạch đô thị đa trung tâm gắn với nông thôn mới hiện đại – biến Khánh Hòa thành một thử nghiệm đáng chú ý về phát triển đô thị bền vững ở Việt Nam. Ở tầm ý tưởng, tỉnh đã đi trước nhiều nơi khi dám đặt kinh tế biển và đô thị thông minh cùng bàn với nông nghiệp, hạ tầng và chuyển đổi số nông thôn.
Nhưng như mọi quy hoạch, khoảng cách từ bản vẽ đến đời sống nằm ở kỷ luật thực thi. Nếu tỉnh kiên trì với các nguyên tắc đã tự đề ra – không mở rộng đô thị tràn lan, ưu tiên tái thiết, giữ hành lang sinh thái, gắn chỉ tiêu nông thôn mới với năng lực thực – Khánh Hòa có cơ hội trở thành ví dụ hiếm về một địa phương biển phát triển mà không đánh đổi môi trường và nông thôn. Còn nếu kỷ luật lỏng lẻo, cấu trúc đa trung tâm – đa cực sẽ dễ bị bẻ cong bởi các dự án ngắn hạn. Lợi thế của Khánh Hòa lúc này không chỉ là vị trí, mà là việc tỉnh đã có một khung quy hoạch rõ; câu hỏi còn lại là khung ấy có được giữ nguyên tinh thần trong từng quyết định cụ thể hay không.
